Νέα ευρήματα που δημοσιεύονται στην επιθεώρηση «Nature» αποκαλύπτουν σύνθετες αλληλεπιδράσεις μεταξύ αρχαίων πληθυσμών στη βορειοδυτική Ευρώπη την προέλευση των κατοίκων και του πολιτισμού της ευρωπαϊκής ηπείρου .
Όταν η έρευνα πάνω στο αρχαίο DNA άρχισε να τραβά έντονα την προσοχή πριν από λίγο περισσότερο από μία δεκαετία πολλοί γενετιστές πίστεψαν ότι οι παλαιότερες θεωρίες για το πώς οι σύγχρονοι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν στην Ευρώπη έπρεπε να αναθεωρηθούν. Η ιστορία φαινόταν απλούστερη από ό,τι περίμεναν: η Ευρώπη κατοικήθηκε μέσω τριών μεγάλων μεταναστευτικών κυμάτων από την ανατολή.
Οι πρώτοι άποικοι ήταν κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες που έφτασαν στην Ευρώπη πριν από περισσότερα από 40.000 χρόνια. Αργότερα, μετά από 9.000 χρόνια πριν από σήμερα, αγροτικοί πληθυσμοί από την Ανατολία εξαπλώθηκαν σε όλη την ήπειρο κατά τη Νεολιθική εποχή.
Ένα τελευταίο μεγάλο μεταναστευτικό κύμα ξεκίνησε περίπου πριν από 5.000 χρόνια όταν οι λαοί του Πολιτισμού της Σχοινοειδούς Κεραμεικής έκαναν την εμφάνιση τους στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Πρόκειται για έναν πολιτισμό της ύστερης Νεολιθικής εποχής, της Χαλκολιθικής και της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού. Σχετίζεται άμεσα με τον πολιτισμό των Γιαμνάγια της στέπας και υπήρξε καταλυτικός για τη διάδοση των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών στην Ευρώπη από τις ρωσικές στέπες και συνέβαλαν στην απαρχή της Εποχής του Χαλκού στην Ευρώπη.
Το όνομά τους προέρχεται από τα αποτυπώματα σαν σχοινί που βρίσκονται στην κεραμική τους και έφεραν ένα γενετικό προφίλ που προηγουμένως απουσίαζε σχεδόν εντελώς από την Ευρώπη. Οι περισσότεροι σημερινοί Ευρωπαίοι φέρουν καταγωγή και από τις τρεις αυτές ομάδες. Ωστόσο αυτή η εικόνα ήταν πάντοτε υπεραπλουστευμένη. Μια νέα επιστημονική μελέτη, που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με ερευνητές από τις ΗΠΑ και όλη την Ευρώπη ανέδειξε πολύ πιο σύνθετες αλληλεπιδράσεις μεταξύ αρχαίων πληθυσμών στη βορειοδυτική Ευρώπη.
Τα ευρήματα
Η έρευνα αποκάλυψε την προέλευση προϊστορικών πληθυσμών στο Βέλγιο και την Ολλανδία ενώ εντόπισε και τον πληθυσμό-πηγή μιας μετανάστευσης προς τη Βρετανία κατά την ύστερη Νεολιθική περίοδο η οποία φαίνεται ότι οδήγησε στην αντικατάσταση κατά 90% των Νεολιθικών αγροτών της Βρετανίας.
Οι προηγούμενες μελέτες αρχαίου DNA είχαν ήδη δείξει μια πιο περίπλοκη εικόνα. Όταν οι πρώτοι Νεολιθικοί αγρότες μετακινήθηκαν στην Ευρώπη είχαν περιορισμένη αλληλεπίδραση με τους τοπικούς κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες. Έτσι παρότι ζούσαν πλέον μακριά από την πατρίδα τους, τα γονιδιώματά τους παρέμεναν παρόμοια με εκείνα των προγόνων τους από την Ανατολία.
Όμως 1.000 έως 2.000 χρόνια αργότερα είχαν απορροφήσει σημαντική τοπική γενετική καταγωγή. Η καταγωγή από κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες αυξήθηκε από μόλις 10% σε 30-40% σε ορισμένες περιοχές. Αυτό δείχνει ξεκάθαρα ότι οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες δεν εξαφανίστηκαν καθώς εξαπλώνονταν οι αγρότες.
Οι γενεαλογικές γραμμές
Η νέα μελέτη προχωρά ακόμη πιο πέρα. Πριν σχεδόν μία δεκαετία, ερευνητική ομάδα του βρετανικού Πανεπιστημίου του Χάντερσφιλντ συνεργάστηκε με τον παλαιοοικολόγο καθηγητή Τζον Στιούαρτ από το βρετανικό Πανεπιστήμιο του Μπόρνμουθ και αρχαιολόγους του Πανεπιστημίου της Λιέγης στο Βέλγιο. Οι επιστήμονες ανέλυσαν γονιδιώματα από νεολιθικά ανθρώπινα λείψανα που βρέθηκαν κοντά στον ποταμό Μεύση στο Βέλγιο και χρονολογούνται περίπου πριν από 5.000 χρόνια.
Η έρευνα αυτή εντάχθηκε αργότερα σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Ντέιβιντ Ριτς και του Δρ. Ινίγκο Ολάλντ από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ με συμμετοχή γενετιστών και αρχαιολόγων από όλη τη δυτική Ευρώπη. Το ενδιαφέρον επεκτάθηκε σε περιοχές γύρω από τον Κάτω Ρήνο και τον Μεύση συμπεριλαμβανομένων υγροτόπων, παράκτιων περιοχών και ποταμών, καλύπτοντας χρονικά την περίοδο από τους ύστερους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες έως την Εποχή του Χαλκού.
Τα εύφορα εδάφη νότια των υγροτόπων του Ρήνου-Μεύση είχαν προσελκύσει Νεολιθικούς αγρότες ήδη από το 5500 π.Χ. Ωστός οι πλούσιοι φυσικοί πόροι των βόρειων υγροτόπων ταίριαζαν περισσότερο στον τρόπο ζωής των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τα γονιδιώματα ανθρώπων της ύστερης Νεολιθικής περιόδου στο Βέλγιο περιείχαν τουλάχιστον 50% τοπική καταγωγή κυνηγών-τροφοσυλλεκτών μαζί με την αναμενόμενη ανατολιακή αγροτική καταγωγή. Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν ότι πολλά πρώιμα νεολιθικά δείγματα από βορειότερες περιοχές της Ολλανδίας, όπως ο πολιτισμός Swifterbant, που συνέχιζε να βασίζεται στην τροφοσυλλογή παράλληλα με κάποιες αγροτικές πρακτικές, εμφάνιζαν σχεδόν 100% καταγωγή κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.
Στη συνέχεια, οι επιστήμονες συνέκριναν το χρωμόσωμα Υ και το μιτοχονδριακό DNA, που καταγράφουν αντίστοιχα την ανδρική και τη γυναικεία γενεαλογική γραμμή. Τα χρωμοσώματα Υ στα βελγικά δείγματα ήταν χαρακτηριστικά κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, ενώ τα τρία τέταρτα των μιτοχονδριακών γραμμών προέρχονταν από Νεολιθικούς αγρότες του νότου.
Το συμπέρασμα ήταν σαφές: η γνώση της γεωργίας εισήχθη στις κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών των υγροτόπων μέσω γυναικών.
Το μοντέλο
Τα ευρήματα στηρίζουν ένα θεωρητικό μοντέλο που είχαν προτείνει οι αρχαιολόγοι Μάρεκ Ζβελέμπιλ και Πίτερ Ρόουλι Κονγουάι τη δεκαετία του 1980 για τη διάδοση της Νεολιθικής επανάστασης. Σύμφωνα με αυτό υπήρχε μια «ζώνη επαφής» μεταξύ πρωτοπόρων αγροτικών ομάδων και περιοχών κυνηγών-τροφοσυλλεκτών όπου αναπτύσσονταν σταδιακά εμπορικές σχέσεις και γαμήλιες συμμαχίες.
Η μελέτη δείχνει ότι αυτό το σύνορο ήταν πολύ πιο διαπερατό για τις γυναίκες παρά για τους άνδρες και ότι οι γάμοι νεολιθικών γυναικών με άνδρες κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες ίσως συνέβαλαν τελικά στην πλήρη υιοθέτηση της γεωργίας από αυτές τις κοινότητες. Περίπου πριν από 4.600 χρόνια νέοι πληθυσμοί άρχισαν να μετακινούνται ξανά. Μια νέα ομάδα ποιμένων-αγροτών με απώτερη καταγωγή από τις ρωσικές στέπες, εισήλθε στην περιοχή του Ρήνου μέσω του Πολιτισμού της Σχοινοειδούς Κεραμεικής.
Καθώς αυξάνονταν οι μετακινήσεις από τα ανατολικά, οι πληθυσμοί αυτοί μετασχηματίστηκαν σε αυτό που είναι γνωστό ως πολιτισμός Bell Beaker. Μέσα σε λίγους αιώνες, το γενετικό τοπίο της περιοχής Ρήνου-Μεύση άλλαξε ριζικά. Πριν από 4.400 χρόνια, λιγότερο από το 20% της καταγωγής των κατοίκων της περιοχής προερχόταν πλέον από τους παλαιότερους αγρότες και κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες. Τουλάχιστον το 80% της καταγωγής τους είχε πλέον προέλευση από τη στέπα.
Οι Bell Beaker εξαπλώθηκαν γρήγορα σε όλη την κεντρική Ευρώπη δημιουργώντας τον πολιτισμό της Εποχής του Χαλκού και πέρασαν επίσης στη Βρετανία, φτάνοντας μέχρι τα νησιά Orkney.
Φαίνεται ότι οι αγρότες της Βρετανίας που είχαν χτίσει το Στόουνχεντζ τους προηγούμενους αιώνες σχεδόν εξαφανίστηκαν, αν και οι λόγοι παραμένουν ασαφείς. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι αυτή η εικόνα ίσως γίνει στο μέλλον πιο σύνθετη, καθώς η αρχαιολογία και οι αναλύσεις αρχαίου DNA συνεχίζουν να αποκαλύπτουν πιο λεπτομερείς πτυχές της ευρωπαϊκής προϊστορίας.
Naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου