Η νίκη του Λούλα ήταν στατιστικά σχεδόν αδύνατη μετά την επικράτηση του Φλάβιο Μπολσονάρο στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών, με διαφορά δύο εκατομμυρίων ψήφων. Ο Φλάβιο είναι γιός και κλώνος του πρώην Πρόεδρου της Δημοκρατίας Ζαϊρ Μπολσονάρο, που εκτίει ποινή για απόπειρα ανατροπής του δημοκρατικού πολιτεύματος. Πολιτικά ακροδεξιοί και οικονομικά νεοφιλελεύθεροι, οι Μπολσονάρο στηρίχθηκαν στις ελίτ που επιδιώκουν τη διάλυση του κοινωνικού κράτους και στην ψήφο των λαϊκών στρωμάτων που επηρεάζονται από πάστορες πεντηκοστιανών εκκλησιών.
Και όμως έγινε το μαθηματικό θαύμα. Ο Λούλα κατάφερε, μέσα σε τρεις εβδομάδες, να κερδίσει το δεύτερο γύρο με διαφορά τεσσάρων εκατομμυρίων ψήφων. Μιλάμε για θαύμα διότι οι εκλογολόγοι ορκίζονταν στη νίκη Μπολσονάρο, τα έγκυρα site στοιχημάτων έδιναν στον Λούλα πιθανότητες γύρω στο 15% και οι Βραζιλιάνοι μεγιστάνες έχασαν δισεκατομμύρια τη Δευτέρα μετά τις εκλογές διότι επένδυσαν αναμένοντας θεαματική άνοδο του Χρηματιστηρίου μετά από νίκη του Μπολσονάρο.
Η προεκλογική εκστρατεία ήταν υποτονική, με αντιπαραθέσεις για ανούσια ζητήματα, αλληλοκατηγορίες και ύβρεις. Οι εκλογείς αδιαφόρησαν πλήρως. Η εκστρατεία του Λούλα ήταν διεκπεραιωτική καθώς οι δημοσκοπήσεις του έδιναν προβάδισμα. Ο δε Φλάβιο Μπολσονάρο έδωσε την αποκρουστική εικόνα ενός άξεστου και επιθετικού ακροδεξιού χωρίς πολιτικές προτάσεις. Ο πρώτος γύρος αποφασίστηκε με κριτήριο την απόρριψη. Καθένας από τους μονομάχους είχε ποσοστό απόρριψης 45%. Οι εκλογείς δεν ψήφισαν δηλαδή υπέρ μιας εκλογικής πρότασης, αλλά «μαύρισαν» μια παράταξη («αυταρχική δεξιά» vs. «διεφθαρμένη αριστερά»).
Ο Μπολσονάρο κέρδισε τον πρώτο γύρο σε στιγμή απάθειας του προοδευτικού κόσμου. Όπως σε τόσες άλλες χώρες, τα δεξιά κόμματα εδραιώνονται παρά τις αντιλαϊκές πολιτικές τους. Η πρώτη μας παρατήρηση είναι ότι η αναπάντεχη αλλαγή του αποτελέσματος στον δεύτερο γύρο οφείλεται στην – εξίσου αναπάντεχη – αφύπνιση του προοδευτικού στρατοπέδου, το οποίο κατέλαβε το κέντρο της πολιτικής ζωής. Δεν διεκδίκησε κοινωνικά δικαιώματα διαμαρτυρόμενο κατά της κυβέρνησης, όπως συμβαίνει με τις διαδηλώσεις νέων στην Ευρώπη, αλλά στήριξε ενεργά τον υποψήφιο που βρίσκεται εγγύτερα στις λαϊκές διεκδικήσεις.
Το δεύτερο σημείο είναι ότι η νίκη του Λούλα ήταν απρόσμενη όχι μόνο στατιστικά, αλλά και λόγω του τρόπου οργάνωσης των ακτιβιστών. Το μοντέλο λαϊκής κινητοποίησης που αναδύθηκε στη Βραζιλία από τις αρχές Οκτωβρίου έχει ως αποκλειστική βάση οργάνωσης και διάδοσης τα κοινωνικά μέσα. Χωρίς τη θεσμική δομή που χαρακτηρίζει κόμματα, συνδικάτα και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Οι ακτιβιστές διαπιστώνουν της παρακμή αυτών των μορφών οργάνωσης και τις παρακάμπτουν.
Ο Λούλα κέρδισε για τον λόγο ότι δέκα εκατομμύρια χρήστες του WhatsApp και δύο εκατομμύρια χρήστες του Instagram προσχώρησαν μέσα σε λίγες μέρες στο κανάλι «Στρατός του Λούλα». Υπό την ηγεσία του «στρατηγού» Αντρέ Ζανόνις, ενός σαραντάχρονου πρώην εισπράκτορα λεωφορείου και ήδη βουλευτή, το κανάλι κινητοποίησε άτομα που συνδέονται με την Αριστερά με στόχο να ψηφίσουν τον Λούλα ως υπερασπιστή των λαϊκών συμφερόντων. Τα μηνύματα ήταν σύντομα, διασκεδαστικά, συχνά με τραγουδάκια, υπονοούμενα και αισχρολογίες. Το πολιτικό περιεχόμενο ήταν απλουστευτικό και πολωτικό, αλλά απίστευτα αποτελεσματικό.
Το βασικό είναι ότι οι «στρατιώτες» του Ζανόνις κινητοποίησαν τους διαδικτυακούς φίλους τους με συνεχή σχόλια και με προωθήσεις αναρτήσεων του καναλιού. Ο «στρατηγός», σε σύντομα βίντεο, εξηγούσε πώς μπορεί κανείς να διαδώσει τα μηνύματα, αυξάνοντας τα ποσοστά αλληλεπίδρασης με σκοπό να αυξηθούν οι «στρατιώτες» και να καταλάβουν όλοι οι εκλογείς ότι οι οπαδοί του Λούλα είναι ακούραστοι και πιστεύουν στη νίκη.
Η κινητοποίηση σχεδιάστηκε για να ξεπεράσει τα εμπόδια της Meta, η οποία ευνοούσε τις αναρτήσεις της δεξιάς. Το μήνυμα έφτασε σε όσους δεν ψήφισαν στον πρώτο γύρο, σε ψηφοφόρους άλλων υποψηφίων της Δεξιάς και οι αριθμοί δείχνουν ότι μεταπείστηκαν άτομα που είχαν ψηφίσει Μπολσονάρο επειδή απέρριπταν το «διεφθαρμένο» Λούλα.
Οι «στρατιώτες» δημιούργησαν ένα κίνημα με κοινό στόχο και ψηφιακή επιμονή. Δεν είχαν, προφανώς, σαφή ιδεολογία ούτε συγκεκριμένα αιτήματα ούτε οργάνωση και δομές διαβούλευσης. Ήταν ένα πλήθος που αντάλλαζε μηνύματα στηρίζοντας τον καλύτερο υποψήφιο. Και το 45% έναντι 47% του πρώτου γύρου έγινε 52% έναντι 48%.
Είναι αξιοσημείωτο και το ότι κίνημα υπέρ του Λούλα συγκέντρωσε ακτιβιστές, διανοούμενους, πολιτικούς ηγέτες από όλο τον κόσμο, νομπελίστες και εκατοντάδες δημοσιογράφους και καλλιτέχνες, συμπεριλαμβανομένων αστέρων όπως η Madonna, ο Roger Waters και ο Bad Bunny. Για ποιο λόγο τόσο διαφορετικές προσωπικότητες πήραν θέση για τις εκλογές στη Βραζιλία;
Αυτό είναι το τρίτο μας σημείο. Στην κατάσταση όξυνσης των ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων και αύξησης των πολέμων που διεξάγουν οι «μεγάλοι» κατά των «μικρών», η Βραζιλία του Λούλα επιμένει σε τρεις αρχές: σεβασμός του διεθνούς δικαίου χωρίς υποκριτικές δικολαβίες· ανάγκη διαπραγματεύσεων με σκοπό την ειρήνη και τη σταθερότητα· γεωπολιτική ουδετερότητα της χώρας που διακηρύσσει ότι δεν έχει κανέναν εχθρό (και δεν έκανε πόλεμο από το 1870, με εξαίρεση τη συμβολική συμμετοχή στους δύο παγκόσμιους πολέμους εναντίον του Άξονα).
Η κυβέρνηση Λούλα καταδίκασε με σκληρά λόγια τα εγκλήματα πολέμου του Ισραήλ κατά της Παλαιστίνης, προκαλώντας αντιδράσεις του άξονα ΗΠΑ-Ισραήλ. Στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, καταδίκασε αρχικά τη ρωσική επίθεση σε ανεξάρτητο κράτος, αλλά επιμένει στο ότι δεν παίρνει το μέρος κανενός και ο μόνος δρόμος είναι οι διαπραγματεύσεις με σκοπό την ειρήνευση. Μετά την επίθεση των ΗΠΑ κατά της Βενεζουέλας και τον πόλεμο κατά του Ιράν, η διπλωματία του Λούλα αποτέλεσε φωνή αντίστασης ενάντια στις αμερικανικές πολιτικές, πάντα στη γραμμή «διεθνές δίκαιο και εξειρήνευση».
O Λούλα υιοθέτησε στην προεκλογική εκστρατεία μια εθνικιστική ρητορική με σημαίες και στρατιωτικούς ύμνους, διεκδικώντας «εθνική κυριαρχία». Το μήνυμα είναι πάντως ότι η Βραζιλία αγωνίζεται για ειρήνη και σεβασμό του δικαίου χωρίς τακτικισμούς. Δεν αναζητά γεωπολιτικά οφέλη και μάλιστα αντιμετωπίζει τις απειλές του Τράμπ ακόμη και για στρατιωτική επέμβαση και την επιβολή δασμών που ζητά η ίδια η οικογένεια Μπολσονάρο. Είναι αξιοσημείωτο ότι ένας εκ των υιών Μπολσονάρο έχει διαφύγει στις ΗΠΑ εδώ και μήνες και οργανώνει καμπάνιες κατά του Λούλα και του Ανώτατου Δικαστηρίου που καταδίκασε τον πατέρα του. Ο δε Φλάβιο, μετά την ήττα του, βγήκε παράνομα από τη χώρα και έφτασε στο Μαϊάμι με τη βοήθεια των κυβερνήσεων Τραμπ και Μιλέι.
Ενώ η βραζιλιάνικη δεξιά προωθεί την ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, θέλοντας να απομακρύνει τη Βραζιλία από τις χώρες BRICS, ο Λούλα δηλώνει ότι δεν δέχεται να γίνει «η αυλή των ΗΠΑ». Η νίκη του σβήνει τα όνειρα του Τραμπ να ελέγξει τη χώρα και να διευκολύνει την πρόσβαση αμερικανικών εταιρειών σε σπάνια μέταλλα, όπως είχαν υποσχεθεί οι Μπολσονάρο στον Ρούμπιο.
Η εκλογή του Λούλα δείχνει ότι οι στατιστικές των ειδικών και τα σχέδια των κυρίαρχων μπορούν να νικηθούν από τη δύναμη του πλήθους. Η υπέρβαση της απάθειας του προοδευτικού κόσμου και η επινόηση μορφών οργάνωσης που θυμίζουν τις επεξεργασίες του Νέγκρι για το πλήθος και όχι τις οργανώσεις της παραδοσιακής Αριστεράς αποτελεί πρόκληση με τις δύο έννοιες του όρου.
Αυθόρμητες κινήσεις που βασίζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δεν έχουν σαφή στρατηγική και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό εκτίθενται στον κίνδυνο της απογοήτευσης και της εξαφάνισής του στην ψηφιακή ζούγκλα. Η περίπτωση της Βραζιλίας δείχνει πάντως πως τέτοιες κινήσεις μπορεί να παράγουν σημαντικότατα αποτελέσματα. Συμφωνώντας ή όχι, πρέπει να σκύψουμε πάνω στα φαινόμενα της σημερινής πολιτικής.
Η Σοράγια Γκασπαρέττο Λουνάρντι και ο Δημήτρης Δημούλης διδάσκουν συνταγματικό δίκαιο στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας.
news24/7.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου