Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
Η επίθεση στον Κρίστοφερ Νόλαν για την «Οδύσσεια» δεν είναι η πρώτη φορά που ο Έλον Μασκ παρεμβαίνει σε θέμα με ελληνικό φορτίο.
Δεν έχει ελληνική καταγωγή, δεν είναι ιστορικός, ούτε κλασικιστής. Και όμως, τα τελευταία χρόνια επιστρέφει ξανά και ξανά σε θέματα με έντονο ελληνικό αποτύπωμα. Από την αρχαία Ελλάδα και τον Επαμεινώνδα έως την Κωνσταντινούπολη και την πληθυσμιακή γήρανση, ο ισχυρότερος επιχειρηματίας του πλανήτη μοιάζει να αντιμετωπίζει την Ελλάδα όχι απλώς ως ιστορική αναφορά, αλλά ως πεδίο πολιτισμικής μάχης.
Η πιο πρόσφατη αφορμή ήταν η πολυσυζητημένη κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν. Ο Μασκ επιτέθηκε δημόσια στις επιλογές casting της ταινίας, με αφορμή τη συμμετοχή της Λουπίτα Νιόνγκο (πιθανότατα στον ρόλο της Ωραίας Ελένης), υποστηρίζοντας ότι ο Νόλαν υποχωρεί στις απαιτήσεις της πολιτικής ορθότητας και των woke κριτηρίων για ένα Όσκαρ ή άλλο βραβείο.
Σύμφωνα με το Entertainment Weekly, ο Μασκ είχε ήδη από τον Φεβρουάριο κατηγορήσει τον Νόλαν ότι «έχασε την ακεραιότητά του» εξαιτίας της συγκεκριμένης επιλογής, ενώ τις τελευταίες ημέρες επανήλθε, σχολιάζοντας ότι ο σκηνοθέτης «θέλει τα βραβεία».
Η Λουπίτα Νιόνγκο. EPA/File PhotoΑπό την «Οδύσσεια» στον πολιτισμικό πόλεμο
Η παρέμβαση του Μασκ για την «Οδύσσεια» δεν αφορά μόνο μια κινηματογραφική διαφωνία. Εντάσσεται σε έναν ευρύτερο πολιτισμικό πόλεμο για το ποιος έχει το δικαίωμα να αφηγείται, να ερμηνεύει και να «εκσυγχρονίζει» τα μεγάλα έργα της δυτικής παράδοσης.
Το Entertainment Weekly αναφέρει ότι ο Μασκ συμφώνησε με αναρτήσεις που χαρακτήριζαν τον Νόλαν «ρατσιστή απέναντι στους Έλληνες και την πολιτιστική τους κληρονομιά», ενώ επέκρινε και ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες για τον ρόλο του Έλιοτ Πέιτζ στην ταινία.
Έτσι, ο Μασκ εμφανίστηκε για ακόμη μία φορά ως υπερασπιστής μιας συγκεκριμένης εκδοχής της δυτικής κληρονομιάς — και στην προκειμένη περίπτωση της ελληνικής μυθολογίας.
Το δημογραφικό: Το «καμπανάκι» για την Ελλάδα
Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που στρέφει το βλέμμα του στην Ελλάδα.
Τον Απρίλιο του 2024, ο Μασκ σχολίασε ότι η Ελλάδα είναι μία από τις χώρες που βιώνουν «πληθυσμιακή κατάρρευση» λόγω χαμηλής γεννητικότητας. Τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς επανήλθε, γράφοντας στο Χ: «Ουάου, σχεδόν διπλάσιοι άνθρωποι πέθαναν από όσους γεννήθηκαν στην Ελλάδα», αναφερόμενος σε στοιχεία για τις γεννήσεις και τους θανάτους στη χώρα.
Σε αυτή την περίπτωση, η ανησυχία του δεν ήταν αβάσιμη. Το Reuters είχε μεταδώσει ότι η Ελλάδα σχεδιάζει να δαπανήσει 20 δισ. ευρώ έως το 2035 για την αντιμετώπιση της χαμηλής γεννητικότητας, ενώ η γονιμότητα στη χώρα βρίσκεται στο 1,3 – ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, το εργατικό δυναμικό της Ελλάδας μπορεί να μειωθεί κατά 50% έως το 2100, με την παραγωγή να υποχωρεί κατά 31%.
Για τον Μασκ, που μιλά συχνά για τον κίνδυνο παγκόσμιας δημογραφικής κατάρρευσης, η Ελλάδα φαίνεται να λειτουργεί σαν χαρακτηριστικό παράδειγμα του προβλήματος: μια χώρα με τεράστιο ιστορικό βάρος, αλλά με πληθυσμό που γερνά και συρρικνώνεται.
Η Κωνσταντινούπολη και η οργή στην Τουρκία
Υπάρχει και η Κωνσταντινούπολη. Το 2022, ο Μασκ ανήρτησε ένα meme για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, με αναφορά στο 1453 και στην περίφημη «ανοιχτή πύλη». Η ανάρτηση προκάλεσε αντιδράσεις στην Τουρκία, με τη Hurriyet Daily News να γράφει ότι Τούρκοι ιστορικοί επέκριναν τον Μασκ επειδή άφηνε να εννοηθεί ότι η Πόλη κατακτήθηκε εξαιτίας μιας ξεχασμένης πύλης.
Σε κάθε περίπτωση ο Μασκ δεν έκανε μια ουδέτερη ιστορική αναφορά. Άγγιξε ένα από τα πιο φορτισμένα σύμβολα.
Ο Επαμεινώνδας και το κόμμα που θα «έσπαγε» το σύστημα
Η αρχαία Ελλάδα εμφανίστηκε και στην πολιτική φαντασία του Μασκ.
Όταν ανακοίνωσε την πρόθεσή του να δημιουργήσει το America Party, επικαλέστηκε τον Επαμεινώνδα και τη μάχη των Λεύκτρων. Ο Μασκ χρησιμοποίησε το παράδειγμα του Θηβαίου στρατηγού που έσπασε την κυριαρχία των Σπαρτιατών, μιλώντας για «εξαιρετικά συγκεντρωμένη δύναμη σε ένα ακριβές σημείο του πεδίου μάχης» ώστε να σπάσει το αμερικανικό δικομματικό σύστημα.
Η αναλογία είναι χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο σκέφτεται και επικοινωνεί ο Μασκ: ιστορία ως στρατηγικό meme, αρχαιότητα ως manual σύγκρουσης, πολιτική ως πεδίο μάχης.
Μια εμμονή ή κάτι βαθύτερο;
Το ερώτημα είναι αν όλα αυτά συνθέτουν μια πραγματική «εμμονή» με την Ελλάδα ή κάτι πιο σύνθετο.
Ο Μασκ μοιάζει να βλέπει στην Ελλάδα τρία πράγματα ταυτόχρονα.Πρώτον, μια μήτρα της δυτικής ταυτότητας. Γι’ αυτό αντιδρά τόσο έντονα όταν θεωρεί ότι η «Οδύσσεια» αλλοιώνεται από τη σύγχρονη κουλτούρα του Χόλιγουντ.
Δεύτερον, ένα παράδειγμα δημογραφικής παρακμής. Γι’ αυτό επανέρχεται στα στοιχεία για τη γήρανση και τη μείωση του πληθυσμού.
Τρίτον, μια δεξαμενή συμβόλων. Ο Επαμεινώνδας, η Σπάρτη, η Θήβα, η Οδύσσεια γίνονται υλικό για αναρτήσεις που ταξιδεύουν γρήγορα, προκαλούν αντιδράσεις και ενισχύουν την εικόνα του ως ανθρώπου που συγκρούεται με το κυρίαρχο πολιτισμικό ρεύμα.
Χρησιμοποιεί ελληνικά σύμβολα για να προστατεύσει —ή να προωθήσει— μια δική του εκδοχή της Δύσης: τεχνολογική, αντισυστημική, δημογραφικά αγωνιώδη και βαθιά καχύποπτη απέναντι σε αυτό που θεωρεί πολιτισμική αποδόμηση με όπλο τη woke ατζέντα.
Η Ελλάδα ως καθρέφτης του Μασκ
Η Ελλάδα, στο αφήγημα του Μασκ, δεν είναι απλώς μια χώρα. Είναι καθρέφτης.Στην «Οδύσσεια» βλέπει τη μάχη για την πολιτισμική κληρονομιά.
Στο δημογραφικό βλέπει τον φόβο του για έναν κόσμο που δεν γεννά αρκετά παιδιά.
Στην Κωνσταντινούπολη βλέπει την ιστορία ως ανοιχτή πληγή.
Στον Επαμεινώνδα βλέπει τη στρατηγική με την οποία ένας αδύναμος μπορεί να σπάσει την κυριαρχία ενός πανίσχυρου συστήματος.
Και κάπως έτσι, ο Έλον Μασκ επιστρέφει ξανά και ξανά στην Ελλάδα — όχι απαραίτητα επειδή την κατανοεί σε όλο της το βάθος, αλλά επειδή η χώρα μας του προσφέρει αυτό που αναζητά περισσότερο: μεγάλα σύμβολα, μεγάλες συγκρούσεις και ιστορίες χωρούν σε μία ανάρτηση. Μια ανάρτηση ικανή να πυροδοτήσει παγκόσμια συζήτηση.
naftemporiki.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου