«Η κρίση έχει ήδη αρχίσει»: Οι Κασσάνδρες που προειδοποιούν για «φούσκα των πάντων»

Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr

Ένας από τους πιο γνωστούς επενδυτικούς συμβούλους στον κόσμο και ένας βετεράνος τραπεζίτης εκπέμπουν το ίδιο προειδοποιητικό σήμα.

Ο Robert Kiyosaki, επιχειρηματίας, σύμβουλος και συγγραφέας του «Rich Dad, Poor Dad», προειδοποιεί ότι η «φούσκα των πάντων» βρίσκεται ένα βήμα πριν από την έκρηξη, ενώ ο πρώην τραπεζίτης Satyajit Das υποστηρίζει ότι η επόμενη παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση έχει ήδη ξεκινήσει.

Παρότι οι δύο άνδρες προσεγγίζουν το ζήτημα από διαφορετική σκοπιά, συγκλίνουν σε τρία σημεία: οι αποτιμήσεις παραμένουν υπερβολικές, το παγκόσμιο χρέος έχει εκτιναχθεί σε ιστορικά επίπεδα και η επενδυτική φρενίτιδα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη κινδυνεύει να εξελιχθεί στη νέα μεγάλη φούσκα των αγορών.
Δύο διαφορετικές φωνές, η ίδια ανησυχία

Ο Robert Kiyosaki προειδοποιεί εδώ και χρόνια ότι το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα στηρίζεται σε υπερβολικό δανεισμό και σε ένα νόμισμα που διαρκώς χάνει αγοραστική δύναμη.

Η νέα του παρέμβαση συνοψίζεται σε δύο λέξεις: Everything Bubble (φούσκα των πάντων).

Με τον όρο αυτό περιγράφει μια κατάσταση κατά την οποία σχεδόν όλες οι βασικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων —μετοχές, ακίνητα, ομόλογα και εναλλακτικές επενδύσεις— έχουν διογκωθεί ταυτόχρονα λόγω της πολυετούς εποχής του φθηνού χρήματος.

Κατά τον ίδιο, όταν αυτή η ταυτόχρονη άνοδος αντιστραφεί, δεν θα πρόκειται για μία ακόμη διόρθωση, αλλά για «το μεγαλύτερο κραχ στην ιστορία».
Η επόμενη κρίση είναι εδώ

Στο ίδιο μήκος κύματος, αλλά με πολύ διαφορετικό ύφος, κινείται ο πρώην τραπεζίτης Satyajit Das (ο οποίος έχει στα σκαριά βιβλίο με τίτλο H φούσκα των πάντων).

Σε άρθρο του στο MarketWatch υποστηρίζει ότι οι προϋποθέσεις της επόμενης χρηματοπιστωτικής κρίσης έχουν ήδη δημιουργηθεί.

Η βασική του ανησυχία δεν αφορά μόνο τις υψηλές αποτιμήσεις, αλλά τον τεράστιο δανεισμό που τις στηρίζει.

Όπως σημειώνει, οι τιμές των ακινήτων διεθνώς παραμένουν έως και 50% υψηλότερες από ό,τι δικαιολογούν τα εισοδήματα, ενώ οι χρηματιστηριακές αγορές εξακολουθούν να διαπραγματεύονται σημαντικά πάνω από τους ιστορικούς μέσους όρους.
Το κοινό πρόβλημα λέγεται χρέος

Εκεί όπου οι δύο αναλυτές συμφωνούν απόλυτα είναι στο ζήτημα του χρέους.

Ο Kiyosaki υπενθυμίζει ότι το αμερικανικό δημόσιο χρέος πλησιάζει πλέον τα 39,5 τρισ. δολάρια, ενώ το χρέος των αμερικανικών νοικοκυριών έφθασε το ιστορικό υψηλό των 18,8 τρισ. δολαρίων.

Επικαλείται ακόμη στοιχεία που δείχνουν ότι:το 61% όσων έχουν πιστωτικές κάρτες διατηρούν το χρέος τους για περισσότερο από έναν χρόνο,
σχεδόν δύο στους τρεις Αμερικανούς αγοράζουν πλέον φθηνότερα τρόφιμα,
περισσότεροι από ένας στους τρεις δήλωσαν ότι αναγκάστηκαν να παραλείψουν γεύματα μέσα στον τελευταίο χρόνο λόγω οικονομικών πιέσεων.

Από την πλευρά του, ο Das θεωρεί ακόμη πιο ανησυχητικό ότι πίσω από κάθε δολάριο πραγματικής επένδυσης έχουν δημιουργηθεί πολλαπλάσια χρηματοοικονομικά δικαιώματα και χρέη, καθιστώντας ολόκληρο το σύστημα εξαιρετικά ευάλωτο σε μια απότομη πτώση των τιμών.
Η AI ως νέα dot-com;

Ο Das θεωρεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει εξελιχθεί στον νέο μεγάλο μοχλό αισιοδοξίας των αγορών.

Οι επενδύσεις στην AI, όπως υποστηρίζει, είναι σήμερα περίπου 17 φορές μεγαλύτερες από εκείνες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη φούσκα των dot-com και περίπου τέσσερις φορές μεγαλύτερες από το μέγεθος της αγοράς στεγαστικών δανείων που προηγήθηκε της κρίσης του 2008.

Ακόμη και οι μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες διοχετεύουν πλέον τεράστια κεφάλαια σε έργα τεχνητής νοημοσύνης, περιορίζοντας τα διαθέσιμα μετρητά για μερίσματα και επαναγορές μετοχών.
Από το FOMO στο… NOGO

Ο Das περιγράφει και τον μηχανισμό με τον οποίο μια χρηματοπιστωτική κρίση μπορεί να εξαπλωθεί.

Όπως εξηγεί, η ψυχολογία του FOMO (Fear of Missing Out) —ο φόβος ότι οι επενδυτές θα χάσουν την άνοδο— μπορεί να μετατραπεί ξαφνικά σε NOGO (No Option but Getting Out), όταν όλοι θελήσουν να πουλήσουν ταυτόχρονα.

Σε ένα σύστημα που στηρίζεται σε υψηλή μόχλευση, μια τέτοια αλλαγή μπορεί να οδηγήσει σε μαζικές ρευστοποιήσεις, margin calls, περιορισμό της χρηματοδότησης και τελικά σε βαθύτερη ύφεση.
Δεν συμφωνούν όλοι

Παρά τις δραματικές προειδοποιήσεις, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Robert Kiyosaki προβλέπει εδώ και πολλά χρόνια μεγάλες καταρρεύσεις των αγορών, χωρίς οι περισσότερες να έχουν επιβεβαιωθεί χρονικά.

Ακόμη και το σχετικό δημοσίευμα του TheStreet επισημαίνει ότι οι προβλέψεις του έχουν συχνά αποδειχθεί πρόωρες.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι τα στοιχεία που επικαλείται δεν προβληματίζουν. Το υψηλό χρέος, οι απαιτητικές αποτιμήσεις και οι μεγάλες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν πραγματικά δεδομένα της σημερινής οικονομίας.

Εκεί που διαφοροποιούνται οι απόψεις είναι στο αν αυτά αρκούν για να οδηγήσουν στη μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική κρίση της σύγχρονης ιστορίας ή αν οι αγορές θα καταφέρουν να απορροφήσουν τους κραδασμούς χωρίς ένα νέο «κραχ».

naftemporiki.gr