Σε μια ιστορική ειρωνεία που κλονίζει τα θεμέλια του σιωνιστικού οράματος, το Ισραήλ βιώνει μια σύγχρονη «Έξοδο». Αντί για προσέλκυση των Εβραίων της διασποράς, ένα πρωτοφανές κύμα πολιτών στρέφεται προς τη μαζική φυγή, μετατρέποντας το μεταναστευτικό ισοζύγιο της χώρας σε αρνητικό για πρώτη φορά εδώ και έναν αιώνα. Αυτό που κάποτε αποτελούσε «ηθική λέπρα», σήμερα μετατρέπεται πλέον σε κανονικότητα.
Η έξοδος τροφοδοτήθηκε από περίοδο πρωτοφανούς εσωτερικής και εξωτερικής αναταραχής. Στις αρχές του 2023, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου προώθησε μια άκρως αμφιλεγόμενη δικαστική μεταρρύθμιση, πυροδοτώντας τη βαθύτερη θεσμική κρίση στην ιστορία του κράτους. Ακολούθησε η πολύνεκρη επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, η οποία βύθισε το Ισραήλ σε μακροχρόνια περιφερειακή σύγκρουση, προκαλώντας την άμεση εμπλοκή του Ιράν και ένοπλων οργανώσεων από τον Λίβανο έως την Υεμένη.
Με βάση τα διεθνή πληθυσμιακά δεδομένα, το ποσοστό των Ισραηλινών που μετανάστευσαν δεν θεωρείται τεράστιο. Για τα δεδομένα όμως του Ισραήλ, η εκροή αυτή είναι εξαιρετικά ασυνήθιστη και προκαλεί ήδη ισχυρούς κλυδωνισμούς. Σε συνδυασμό με την κατακόρυφη πτώση των νέων αφίξεων, η μαζική φυγή μετέτρεψε το μεταναστευτικό ισοζύγιο σε αρνητικό τόσο το 2023 όσο και το 2024 —φαινόμενο που καταγράφηκε μόλις τρεις φορές κατά τον προηγούμενο αιώνα. Αναλυτές εκτιμούν ότι η ίδια αρνητική τάση θα αποτυπωθεί και στα τελικά στατιστικά στοιχεία για το περασμένο έτος.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν και οι οικονομικοί παράγοντες. Το Ισραήλ είναι αντιμέτωπο με το σταθερά υψηλό κόστος ζωής, ενώ, παρά την κάμψη της αγοράς ακινήτων λόγω του πολέμου, οι τιμές των κατοικιών παραμένουν απαγορευτικές, κυρίως σε αστικά κέντρα όπως το Τελ Αβίβ και η Ιερουσαλήμ.
Πρόσφατες μελέτες —μεταξύ των οποίων και έκθεση της ισραηλινής φορολογικής αρχής— υποδηλώνουν ότι η πλειονότητα των μεταναστών ανήκει σε υψηλά αμειβόμενες κατηγορίες επαγγελματιών. Η εξέλιξη πυροδοτεί έντονους φόβους, καθώς, η παράταση του φαινομένου, απειλεί να πλήξει καίρια την τεχνολογικά προηγμένη οικονομία, τα δημόσια οικονομικά και το στράτευμα της χώρας.
«Αυτή είναι ουσιαστικά η πρώτη φορά εδώ και έναν αιώνα που καταγράφεται συνεχές αρνητικό ισοζύγιο σε διαδοχικά έτη», επισημαίνει ο Σέρχιο ΝτελαΠέργκολα, ομότιμος καθηγητής στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Ο ίδιος αναφέρει μεμονωμένα περιστατικά κατά τη δεκαετία του 1920, προτού ιδρυθεί το κράτος το 1948, καθώς και στις δεκαετίες του 1950 και του 1980, καταλήγοντας ότι η τρέχουσα κατάσταση κρίνεται εντελώς πρωτοφανής.
Πράγματι, η προσέλκυση Εβραίων μεταναστών αποτελεί δομικό στοιχείο της σύγχρονης ισραηλινής ταυτότητας. Η ίδρυση του κράτους συντελέστηκε στον απόηχο των φρικαλεοτήτων του Ολοκαυτώματος, με τη διασφάλιση εστίας για τους Εβραίους ανά την υφήλιο να συνιστά τον θεμέλιο λίθο της ύπαρξής του.
Μεταξύ 1948 και 1960, η εισροή νέων κατοίκων αντιπροσώπευε το 65% της πληθυσμιακής αύξησης. Παρά τη σταδιακή υποχώρηση του ποσοστού, η συμβολή της παρέμεινε κοντά στο 20% κατά τις δύο δεκαετίες που προηγήθηκαν της πανδημίας.
«Ηθικά λεπροί» και «κατακάθια»
Διαχρονικά, η αποχώρηση από τη χώρα συνοδευόταν από έντονο κοινωνικό στίγμα. Τη δεκαετία του 1970, ο τότε πρωθυπουργός, Γιτζάκ Ράμπιν, είχε χαρακτηρίσει όσους έφευγαν «ηθικά λεπρούς», «αδύναμους» και «κατακάθια». Η ορολογία γύρω από το ζήτημα παραμένει ιδεολογικά φορτισμένη. Η εβραϊκή λέξη για τη μετανάστευση προς το Ισραήλ —aliyah— σημαίνει κυριολεκτικά «άνοδος», ενώ οι αποχωρούντες αποκαλούνται υποτιμητικά yordim, δηλαδή «εκείνοι που κατεβαίνουν».
«Η μετανάστευση αποτελούσε ένδειξη ντροπής. Το υπονοούμενο ήταν σαφές: αρνείσαι να συμμετάσχεις στο ιστορικό εγχείρημα ίδρυσης εβραϊκής πατρίδας έπειτα από δύο χιλιετίες, προδίδοντας τον κοινό σκοπό», επισημαίνει ο Άλεξ Γουάινρεμπ, διευθυντής έρευνας στο ινστιτούτο Taub Center με έδρα την Ιερουσαλήμ.
Με την πάροδο του χρόνου το κοινωνικό στίγμα ξεθώριασε, καθώς ο Γιτζάκ Ράμπιν απέσυρε τις δηλώσεις του τη δεκαετία του 1990, οδηγώντας σε σταδιακή αύξηση της μετανάστευσης Ισραηλινών στο εξωτερικό. Το ζήτημα, ωστόσο, παραμένει έντονα πολιτικοποιημένο. Πρόσφατη μελέτη ακαδημαϊκών από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, η οποία αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη έξοδο κατά το 2025, μετατράπηκε άμεσα σε όπλο της αντιπολίτευσης για να πληγεί η κυβέρνηση.
«Σχεδίαζαν για τους κατοίκους της Γάζας μετανάστευση, αλλά τελικά η κυβέρνηση ενθάρρυνε τη φυγή των ίδιων των Ισραηλινών από τη χώρα», δήλωσε στην πλατφόρμα X η βουλευτής του κεντρώου κόμματος Yesh Atid, Μεϊράβ Κοέν.
Έρευνα, εξαιρώντας νέους μετανάστες με λιγότερα από τρία έτη παραμονής στο Ισραήλ, κατέγραψε 100.000 αποχωρήσεις κατά τη διετία 2023-2024, ενώ εκτιμά ότι ακόμη 45.000 έως 50.000 πολίτες εγκατέλειψαν τη χώρα πέρυσι.
«Η κοινωνικοπολιτική ατμόσφαιρα συγκαταλέγεται πλέον ακράδαντα στους βασικούς παράγοντες που τροφοδοτούν το πρόσφατο κύμα φυγής», επισημαίνει η Λίλαχ Λεβ Αρί, κοινωνιολόγος και δημογράφος με εξειδίκευση στη μετανάστευση, καθηγήτρια στο Oranim College,
Στους κόλπους των κοσμικών και φιλελεύθερων Ισραηλινών, οι οποίοι παρακολουθούν τη συστηματική δεξιά στροφή υπό τις διαδοχικές κυβερνήσεις Νετανιάχου, ο προβληματισμός για την πορεία του κράτους είναι έκδηλος. Στο συγκεκριμένο στρατόπεδο, οι επικείμενες εκλογές του Οκτωβρίου θεωρούνται οριακό σημείο για το μέλλον του Ισραήλ.
Η αναμέτρηση θα φέρει αντιμέτωπο τον κυβερνητικό συνασπισμό, στον οποίο συμμετέχουν εθνικιστικά και υπερθρησκευτικά κόμματα, με μια πολυφωνική αλλά κατά βάση κοσμική αντιπολίτευση.
Ο Σέρχιο ΝτελαΠέργκολα εκτιμά ότι ενδεχόμενη κυβερνητική αλλαγή θα μπορούσε να πυροδοτήσει κύμα επαναπατρισμού. «Σε αντίθετη περίπτωση, η πολιτική δυσαρέσκεια απειλεί να διογκώσει περαιτέρω τον αριθμό όσων επιλέγουν τον δρόμο της φυγής», καταλήγει.
Η εισροή νέων μεταναστών κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025 παρουσίασε πτώση 20% σε σύγκριση με το αντίστοιχο περσινό διάστημα, εντείνοντας τις εκτιμήσεις ότι στο σύνολο του έτους οι αποχωρήσεις θα ξεπεράσουν κατά πολύ τις νέες αφίξεις. Οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η παράταση του φαινομένου θα επιδεινώσει τις δημογραφικές πιέσεις. Το βάρος θα πέσει σε μια οικονομία όπου οι άνδρες της ταχύτερα αναπτυσσόμενης πληθυσμιακής ομάδας —των υπερορθόδοξων Εβραίων— παραδοσιακά απέχουν τόσο από την αγορά εργασίας όσο και από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου