Η πτώση της στάθμης των υδάτων στον Δούναβη έχουν φέρει στο «φως» τα απομεινάρια ενός παλιού πολέμου. Οκτώ δεκαετίες αργότερα, η σημασία του Δούναβη αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε έναν άλλον ευρωπαϊκό πόλεμο.
Τα ναυάγια πλοίων των Ναζί
Κοντά στο σερβικό λιμάνι Πράχοβο, η ξηρασία έχει κατεβάσει τη στάθμη του ποταμού σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αποκαλυφθούν ναυάγια του γερμανικού πολεμικού ναυτικού από την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Περίπου 200 πλοία βυθίστηκαν στο σημείο τον Σεπτέμβριο του 1944. Το γερμανικό πολεμικό ναυτικό βύθισε σκόπιμα τμήματα του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας στην περιοχή καθώς οι γερμανικές δυνάμεις υποχωρούσαν εσπευσμένα μπροστά στην προέλαση των Σοβιετικών.
Ξηρασία και πόλεμος
Σήμερα καθώς οι ρωσικές επιθέσεις καθιστούν υπερβολικά επικίνδυνη τη χρήση των λιμανιών της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα, ο Δούναβης αποτελεί μία από τις οδούς που μπορεί να αξιοποιήσει το Κίεβο για την εξαγωγή σιτηρών προς τη Δύση.
Ωστόσο, το φέτος το καλοκαίρι, λόγω της κατάστασης, ο Δούναβης δεν δύναται να λειτουργήσει ως δίοδος διαφυγής για τις ουκρανικές εξαγωγές.
Στη Ρουμανία, η ροή του επιβραδύνθηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε προκλήθηκαν σοβαρά προβλήματα στη ναυσιπλοΐα και την παραγωγή ενέργειας.
Στο μεταξύ, η Ρωσία έχει εντείνει τις επιθέσεις της κατά των λιμανιών γύρω από την Οδησσό, που είναι πόλη καίριας σημασίας στη νοτιοδυτική Ουκρανία. Μόνο τον Ιούλιο, η Ουκρανία κατέγραψε 35 επιθέσεις σε σκάφη εντός λιμένων, άλλες 22 σε πλοία στη θάλασσα και 67 πλήγματα σε λιμενικές εγκαταστάσεις.
Η Ρωσία έχει επίσης πλήξει τις υποδομές που εξυπηρετούν τις εναλλακτικές οδούς της Ουκρανίας. Στις 9 Αυγούστου, ρωσικές δυνάμεις έπληξαν τη γέφυρα Μαγιάκι, η οποία συνδέει την Οδησσό με τη Μολδαβία και τη Ρουμανία. Κατά το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), η γέφυρα αποτέλεσε πιθανότατα στόχο με σκοπό τη διακοπή της χερσαίας οδού που χρησιμοποιούνταν καθώς οι θαλάσσιες εξαγωγές αντιμετώπιζαν δυσκολίες.
Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί έχει δημιουργήσει ένα απρόσμενο σύμμαχο για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, τις καιρικές συνθήκες της Ευρώπης που γίνεται ζεστή και πιο ξηρή, σχολιάζει σε ανάλυσή του το Newsweek.
Αυτόν το σύμμαχο ωστόσο ούτε μπορεί να τον ελέγξει, ούτε δεν ευνοεί πάντα τη Ρωσία. Ωστόσο, η σύγκρουση στην Ουκρανία επιβάλλει να μην αγνοηθεί αυτός ο παράγοντας.
Η Ουκρανία έχει αντέξει μεγάλο μέρος του πολέμου δημιουργώντας εφεδρικά συστήματα: νέες διαδρομές εξαγωγής όταν κλείνει ένα λιμάνι, εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας όταν καταστρέφονται οι υποδομές παραγωγής ρεύματος, συστήματα άρδευσης για τις καλλιέργειες όταν δεν βρέχει. Ο ακραίος καύσωνας και η ξηρασία ασκούν πιέσεις σε ορισμένα από αυτά τα συστήματα, ακριβώς την ώρα που η Ρωσία αναγκάζει την Ουκρανία να βασίζεται σε αυτά περισσότερο από ποτέ.
Η ευκαιρία της Μόσχας
Τι συμβαίνει επομένως όταν οι ίδιες οι εναλλακτικές λύσεις δέχονται πιέσεις; Η Μόσχα έχει εντοπίσει αυτή την ευκαιρία, έστω κι αν την ονομάζει με διαφορετικό τρόπο.
Στις 10 Αυγούστου, ο Ανατόλι Τιχόνοφ, επικεφαλής του Κέντρου Διεθνούς Αγροτικής Επιχειρηματικότητας και Επισιτιστικής Ασφάλειας της Ρωσικής Προεδρικής Ακαδημίας, δημοσίευσε ένα άρθρο στο TASS. Ο τίτλος του μεταφράζεται προσεγγιστικά ως «Μια καυτή ανακατανομή: Ποιος θα πληρώσει για την αποτυχημένη σοδειά της Ευρώπης;».
Το κείμενο ξεκινά με αναφορά στις πολύ υψηλές θερμοκρασίες που καταγράφηκαν σε διάφορα σημεία της Ευρώπης, γεγονός που ο Τιχόνοφ χαρακτηρίζει ως «οικονομική ετυμηγορία» για την εξασθενημένη Ευρώπη.
Ο Τιχόνοφ πηγαίνει όμως και παραπέρα, διακρίνοντας μια ευκαιρία για τη Ρωσία. Υποστηρίζει ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί περισσότερα ουκρανικά σιτηρά —παρά το γεγονός ότι οι εξαγωγικές δυνατότητες της Ουκρανίας εξασθενούν— καθώς και τρόφιμα από τη Νότια Αμερική, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία.
Οι εύποροι Ευρωπαίοι, λέει, θα ανταγωνιστούν τότε για τα αποθέματα αυτά με φτωχότερες χώρες της Μέσης Ανατολής, της Αφρικής και της Νότιας Ασίας.
Παρουσιάζει την κατάσταση αυτή ως ένα ακόμη παράδειγμα της δυτικής «αποικιοκρατικής λογικής», αντιπαραβάλλοντας τη Ρωσία ως μια μη αποικιοκρατική εναλλακτική λύση.
Η Ρωσία, καταλήγει, «πρέπει να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία».
Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει επίσης κλιματικούς κινδύνους, υποστηρίζοντας ότι η Μόσχα οφείλει να διαχειρίζεται τις ζημιές αποτελεσματικότερα από τους ανταγωνιστές της, αποκομίζοντας έτσι εμπορικά και πολιτικά οφέλη.
Η Ουκρανία παρέχει μια ακόμη πιο άμεση απόδειξη του λόγου για τον οποίο υφίσταται η ευκαιρία που ανέδειξε ο Τιχόνοφ, σημειώνει το Newsweek.
Αυτό που δείχνει ο Δούναβης αυτό το καλοκαίρι δεν είναι ότι η Ουκρανία έχει ξεμείνει από εναλλακτικές λύσεις, αλλά ότι οι εναλλακτικές αυτές αντιμετωπίζουν δύο απειλές ταυτόχρονα, προειδοποιεί το πρακορείο.
«Η Ρωσία έχει περάσει χρόνια προσπαθώντας να περιορίσει τα περιθώρια ελιγμών της Ουκρανίας. Μια Ευρώπη θερμότερη, ξηρότερη και πιο επιρρεπής σε πυρκαγιές ενδέχεται να τους περιορίσει ακόμη περισσότερο. Ο Πούτιν δεν μπορεί να ελέγξει αυτές τις δυνάμεις, αλλά μπορεί παρ’ όλα αυτά να καρπωθεί τα οφέλη», λέει χαρακτηριστικά.
Σιτηρά
Ο Ουκρανός υπουργός Γεωργίας, Ταράς Βισότσκι, δήλωσε στο Reuters ότι λίγο πάνω από 30 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών και ελαιούχων σπόρων ενδέχεται να μην φτάσουν στις διεθνείς αγορές εάν δεν επιλυθεί το πρόβλημα των διαταραχών που προκύπτουν από τις ρωσικές επιθέσεις, την ώρα που οι τιμές έχουν υποχωρήσει σημαντικά και το κόστος μεταφοράς έχει εκτοξευθεί.
Ο ίδιος ανέφερε ότι οι σιδηροδρομικές μεταφορές και ο Δούναβης, συνδυαστικά, μπορούν να διακινήσουν μόνο το ένα τρίτο περίπου της δυναμικότητας των λιμένων της Μαύρης Θάλασσας.
Η Ρωσία επιτίθεται πλέον άμεσα και στη γραμμή άμυνας του Δούναβη —συμπεριλαμβανομένης της γέφυρας στο Μαγιάκι, η οποία αποτελεί τμήμα της χερσαίας σύνδεσης προς τα λιμάνια του ποταμού— με πιο πρόσφατο περιστατικό αυτό της 9ης Αυγούστου. Συνεπώς, η ουκρανική οδός της Μαύρης Θάλασσας δέχεται επίθεση, η εναλλακτική λύση του Δούναβη περιορίζεται λόγω της ξηρασίας, ενώ πλήττονται επίσης οι υποδομές που εξυπηρετούν τη συγκεκριμένη εναλλακτική οδό.
Ηλεκτρική ενέργεια
Αντίστοιχη είναι η κατάσταση στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Ρωσία στράφηκε από την αρχή του πολέμου κατά του ενεργειακού συστήματος της Ουκρανίας. Η εναλλακτική λύση για την Ουκρανία υπήρξε το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτροδότησης. Το μέγεθος αυτής της εξάρτησης κατέστη σαφέστατο τον φετινό χειμώνα, καθώς οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας της Ουκρανίας τον Φεβρουάριο ήταν κατά 41% υψηλότερες σε σχέση με τον Ιανουάριο.
Στη συνέχεια, η τάση αντιστράφηκε. Μέχρι τον Ιούλιο, η Ουκρανία είχε καταστεί και πάλι καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας, με την Ουγγαρία να αποτελεί τον μεγαλύτερο πελάτη της. Ωστόσο, η ανατροπή αυτή συνέβη τη στιγμή που η Ουγγαρία διαπίστωνε την εξάρτησή της από τον Δούναβη.
Ο μοναδικός πυρηνικός σταθμός της Ουγγαρίας, ο οποίος παράγει μεγάλο μέρος της ενέργειας που καταναλώνει η Ουγγαρία και υπό κανονικές συνθήκες καλύπτει σχεδόν το ήμισυ των αναγκών της χώρας σε ηλεκτρική ενέργεια, αναγκάστηκε να περιορίσει τη λειτουργία του στο 10% περίπου της δυναμικότητάς του.
Η Ρουμανία κατέβαλε ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες για να διατηρήσει σε λειτουργία τους αντιδραστήρες της. Η πτώση της στάθμης του Δούναβη σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα ανάγκασε σε διακοπή λειτουργίας και τις δύο μονάδες του σταθμού Τσερναβόντα.
Προηγουμένως, η Ρουμανία έλαβε πρωτοφανή μέτρα για να ενισχύσει τη ροή νερού προς τον μοναδικό πυρηνικό της σταθμό: ανατίναξη βράχων στην κοίτη του ποταμού και βύθιση φορτηγίδων φορτωμένων με βράχους, ώστε να εκτρέψει τη ροή του Δούναβη και να εξασφαλίσει επαρκή ποσότητα νερού για την ψύξη των αντιδραστήρων.
Όλα αυτά αναδεικνύουν πώς το σύστημα που εξασφαλίζει τη δυνατότητα εφεδρείας για την Ουκρανία έχει την δική του «αχίλλειο πτέρνα»: υποδομές που είναι ευάλωτες στις καιρικές συνθήκες.
Πυρκαγιές
Οι καταστροφικές πυρκαγιές του 2024 στην Ουκρανία αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι καιρικές συνθήκες μεγεθύνουν τις ζημιές που προκαλεί ο πόλεμος.
Δορυφορικά δεδομένα δείχνουν ότι το 2024 κάηκαν 965.000 εκτάρια στην Ουκρανία — έκταση υπερδιπλάσια της αντίστοιχης που κάηκε στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά το ίδιο έτος. Οι περισσότερες μεγάλες πυρκαγιές εκδηλώθηκαν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ενώ η κατανομή τους ακολουθούσε πιστά τη γραμμή του μετώπου.
Επίσης, μελέτη που δημοσιεύτηκε φέτος στο περιοδικό «Fire Ecology», διαπίστωσε ότι η άνοδος της θερμοκρασίας και η μείωση των βροχοπτώσεων οδήγησαν σε σημαντική αύξηση των πυρκαγιών, ιδίως στις κεντρικές, νότιες και ανατολικές περιοχές της Ουκρανίας, στις οποίες επικρατούν όλο και πιο ξηρές συνθήκες. Παράλληλα, ο πόλεμος προκάλεσε αύξηση της δραστηριότητας πυρκαγιών κοντά στο μέτωπο, ακόμη και αφού συνυπολογίστηκαν παράγοντες που σχετίζονται με το κλίμα και τη χρήση γης.
Οι βομβαρδισμοί και οι πυραυλικές επιθέσεις προκαλούν πυρκαγιές σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις και λιβάδια. Οι νάρκες και τα πυρομαχικά που δεν έχουν εκραγεί καθιστούν επικίνδυνη την προσέγγισή τους από τις πυροσβεστικές δυνάμεις, την ώρα που οι κατεστραμμένοι δρόμοι και η δυσλειτουργία των θεσμών δυσχεραίνουν εξαρχής την διαχείριση της κατάστασης. Παράλληλα, οι θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες αυξάνουν την πιθανότητα μία εστία φωτιάς να εξελιχθεί σε πυρκαγιά πολύ μεγαλύτερης έκτασης.
Υδροδότηση
Το πρόβλημα υδροδότησης στη νότια Ουκρανία ενδέχεται να έχει ακόμη πιο σοβαρές συνέπειες.
Πριν από την καταστροφή του τον Ιούνιο του 2023, το φράγμα και ο ταμιευτήρας της Καχόβκα τροφοδοτούσαν 31 συστήματα άρδευσης στις περιφέρειες Χερσώνας, Ζαπορίζια και Ντνιπροπετρόφσκ. Το 2021, τα συστήματα αυτά συνέβαλαν στην παραγωγή περίπου 4 εκατομμυρίων τόνων σιτηρών και ελαιούχων σπόρων.
Μετά την καταστροφή του φράγματος, το Υπουργείο Γεωργίας της Ουκρανίας προειδοποίησε ότι υπήρχε απειλή για τουλάχιστον 500.000 εκτάρια γης, που στερούνταν πλέον άρδευσης.
Το φράγμα καταστράφηκε κατά τη διάρκεια της ρωσικής κατοχής. Η Ουκρανία κατηγόρησε τη Ρωσία ότι το ανατίναξε, ενώ η Ρωσία επέρριψε την ευθύνη στην Ουκρανία. Ο ταμιευτήρας της Καχόβκα αποτελούσε επίσης την κύρια πηγή νερού ψύξης για τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια —τον μεγαλύτερο στην Ευρώπη—, ο οποίος τελεί υπό ρωσικό έλεγχο. Μετά την αποστράγγιση του ταμιευτήρα, διανοίχθηκαν γεωτρήσεις για την παροχή εναλλακτικής πηγής, οι οποίες ωστόσο δεν επαρκούν.
Μπορεί η περίπτωση της Ζαπορίζια να διαφέρει, ωστόσο, όπως και τα εργοστάσια στη Ρουμανία και την Ουγγαρία, δείχνει ότι τεράστιες υποδομές που φάνταζαν αλώβητες βασίζονται σε μια λιγότερο εμφανή παραδοχή: ότι θα είναι πάντα διαθέσιμες τεράστιες ποσότητες νερού.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου