Τι σκοτώνει τις διακοπές μας

Μιχάλης Ψύλος • mpsilos@naftemporiki.gr

Μέσα Αυγούστου. Ημέρες διακοπών και χαλάρωσης για τους οποίους «τυχερούς», σε κάποια παραλία. Το καλοκαίρι , υποτίθεται ότι είναι μια εποχή ξεκούρασης, αποσύνδεσης, απόστασης από τις άλλες εποχές.

Οσο το επιτρέπουν βέβαια οι συνθήκες, με έναν στους δυο Έλληνες να αδυνατούν να πάνε διακοπές, έστω και για μια εβδομάδα, αφού τα λεφτά δεν φτάνουν!

Τι περίεργο όμως; Όπου και να κοιτάξεις γύρω σου, βλέπεις ανθρώπους -κυρίως νέα παιδιά -με ένα smart phone ανά χείρας -και σπανίως με ένα βιβλίο – να συνομιλούν ή να βλέπουν βίντεο, λες και είναι μόνοι στον κόσμο. Σαν να μην υπάρχουν άλλοι άνθρωποι στην παρέα τους.

Κι όμως! Επί μήνες, πριν έρθει η ώρα των διακοπών, όλοι λέμε πόσο πολύ χρειαζόμαστε ξεκούραση , πόσο κουρασμένοι είμαστε. Θα ευχόμασταν μερικές φορές να πάμε σε ένα έρημο νησί, όπου το «σήμα» ή το διαδίκτυο θα έχει «πεθάνει».


Αλλά δυστυχώς, την ώρα των διακοπών η χρήση των smartphones αυξάνεται και για εμάς, τους μεγαλύτερους στην ηλικία.

Με το πρόσχημα ότι θα πάμε στην παραλία για να βγάλουμε φωτογραφίες των παιδιών και των εγγονιών μας και να δημιουργήσουμε αναμνήσεις, πέφτουμε στην «παγίδα». Καταλήγουμε να ελέγχουμε συνεχώς, μηνύματα, email, μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η επικοινωνία των ανθρώπων στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, βρίσκεται σε κρίση. Ενώ οι τεχνολογικές εξελίξεις προσφέρουν περισσότερους τρόπους επικοινωνίας, η διαπροσωπική επικοινωνία επιδεινώνεται καθημερινά.

Παίρνουμε τα τηλέφωνά μας στο τραπέζι, στο κρεβάτι, στο μπάνιο, σε συναντήσεις με φίλους. Είμαστε πάντα συνδεδεμένοι με πολλούς τρόπους χωρίς να δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή σε κανέναν από αυτούς.
«Τεχνολογική κρετινοποίηση»

Φυσικά, οι νέες τεχνολογίες έχουν υπέροχες πτυχές και είναι γεμάτες υποσχέσεις. Αυτή η στήλη δεν σκοπεύει να ισχυριστεί ότι κάθε τεχνολογική ανάπτυξη στον ψηφιακό χώρο είναι εγγενώς σκοτεινή.

Αλλά ο εθισμός στα κινητά τηλέφωνα είναι τόσο έντονος που βιώνουμε μια νέα φοβία: τον παράλογο φόβο να βγούμε έξω χωρίς κινητό τηλέφωνο ή να χάσουμε το «σήμα»- κάτι που δημιουργεί άγχος, στρες, ακόμη και φόβο για το τι μπορεί να συμβεί και να μην το μάθουμε.

Η ισπανική εφημερίδα El Pais κάνει μάλιστα λόγο για «τεχνολογική κρετινοποίηση». Στο σχόλιο που υπογράφει ο Αντρέα Ρέτσι, τα κινητά χαρακτηρίζονται ως «όπλα μαζικής καταστροφής κατά των γνωστικών ικανοτήτων, της δημιουργίας σχέσεων, αλλά και της ψυχικής και δημοκρατικής μας υγείας».
Το «καλό» της πλήξης

Ακούγεται πιθανότατα υπερβολικό. Αλλά μία από τις πολυτέλειες της εποχής μας είναι να έχουμε κάποιο χρόνο στη διάθεσή μας, που δεν χρειάζεται να είναι παραγωγικός. Απλά να αγαπήσουμε την…πλήξη. Να βαριόμαστε βρε αδελφέ.

Η πλήξη θεωρείται βέβαια κάτι αρνητικό, που συνδέεται με την έλλειψη παραγωγικότητας, ενθουσιασμού, κινήτρου και ενέργειας.

Όπως μάς εξηγεί ο φίλος, ψυχολόγος Νίκος στην παρέα των διακοπών στις Ροβιές στη βόρεια Εύβοια , «αυτές οι στιγμές που είμαστε απλώς μόνοι, με ελάχιστη διέγερση, είναι απαραίτητες. Ο εγκέφαλός μας συνεχίζει να λειτουργεί, ακόμα και όταν φαινόμαστε αποσυνδεδεμένοι. Κατά τη διάρκεια αυτών των περιόδων, ενοποιούμε εμπειρίες, οργανώνουμε σκέψεις, δημιουργούμε λύσεις, ρυθμίζουμε τα συναισθήματα και δίνουμε χώρο στη δημιουργικότητα. Η φαινομενική απενεργοποίηση του εγκεφάλου , τού δίνει χώρο για να δημιουργήσει. Όταν καταφέρνουμε να το κάνουμε αυτό, όλοι κερδίζουμε: άτομα, οργανισμοί και κοινωνία».
Ποιος σκότωσε την πλήξη

Αυτά λένε οι ψυχολόγοι βέβαια. Το ερώτημα που προκύπτει όμως είναι: ποιος σκότωσε την πλήξη; Η απάντηση δεν είναι απλή. Δεν ήταν ένα άτομο, δεν είναι το smartphone , η τεχνολογία, ούτε η Τεχνητή Νοημοσύνη. Είναι η κουλτούρα της εποχής, που εκτιμά τη μόνιμη και διαρκή ενασχόληση, την πλήρη συνδεσιμότητα και τον φόβο του να μην κάνεις τίποτα.

Σχεδόν όλοι είμαστε εθισμένοι σε αυτές τις διαβολικές μηχανές των οποίων το υλικό και το λογισμικό που τις ζωντανεύει έχουν σχεδιαστεί ακριβώς για αυτόν τον σκοπό.
Ο ιός της «συνδεσιμότητας»

Υπάρχουν όμως πολλοί λόγοι να φοβόμαστε ότι ειδικά οι νεότερες γενιές, που «γεννήθηκαν» με ένα κινητό στο χέρι, θα υποστούν πιο σοβαρές επιπτώσεις από εμάς που προλάβαμε να ζήσουμε πριν από αυτή τη φρίκη.
Το μυαλό τους και ο τρόπος που βρίσκονται στην κοινωνία διαμορφώνονται από αυτόν τον ιό, που έχει εισαχθεί από πολύ νεαρή ηλικία.

«Οι συνέπειες αρχίζουν να διαφαίνονται με ολοένα και πιο σαφή περιγράμματα: απώλεια συγκέντρωσης, απροθυμία για ανάγνωση, μαρασμός της υλικής ζωής υπέρ της ψηφιακής, συνεχής και άκριτη έκθεση στην κρίση των άλλων μέσω ηλίθιων emoji με αντίχειρες προς τα πάνω και καρδιές, σχέσεις που βασίζονται στη θλιβερή φτώχεια του WhatsApp, ακόμη και μείωση της προφορικής έκφρασης», λέει ο φίλος ψυχολόγος.

Πρέπει να αναγνωρίσουμε κατηγορηματικά, γράφει η El Pais, ότι ο ψυχολογικός, κοινωνικός και γνωστικός αντίκτυπος που έχει η συνδυασμένη τεχνολογική ανάπτυξη ορισμένων κινητών συσκευών -ειδικά τηλεφώνων- και ορισμένων πλατφορμών στους νέους είναι καταστροφικός. Αυτές οι ωραίες μικρές συσκευές με τις ελκυστικές εφαρμογές τους αποτελούν όπλο μαζικής αποβλάκωσης. Κάτι ανάμεσα σε μια επιδημία, με τεράστιες δυνατότητες να μειωθούν οι γνωστικές και σχεσιακές ικανότητες, ενώ παράλληλα χειραγωγούν τη σκέψη με εξαιρετική αποτελεσματικότητα.
«Δημόσια διατάραξη»

Δυστυχώς, έχουμε αργήσει πολύ να κατανοήσουμε τις τεράστιες δυνατότητες βλάβης. Ίσως δεν θέλαμε να το καταλάβουμε. Το γεγονός είναι ότι η πολιτική και η κοινωνία έχουν ενεργήσει πολύ λίγο, πολύ αργά και άσχημα.
Πρόσφατα μάλιστα στις ΗΠΑ, η Meta – η μητρική εταιρεία του Facebook και άλλων ψηφιακών υπηρεσιών – τιμωρήθηκε με πρόστιμο 567 εκατομμυρίων δολαρίων επειδή δεν προειδοποίησε για τους κινδύνους που θέτει η πλατφόρμα της για τα παιδιά. Ο δικαστής το περιέγραψε ως «δημόσια διατάραξη» παρόμοια με την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Δυστυχώς, η πολιτική έχει ρίξει όλο το βάρος του προβλήματος, στις οικογένειες, θέτοντάς τες σε μια αφόρητη θέση. Αλλά η παραίτηση δεν είναι επιλογή. Διακυβεύονται πάρα πολλά για να τα παρατήσουμε. Πρέπει να διπλασιάσουμε τις προσπάθειές μας για να κρατήσουμε τους νέους μας όσο το δυνατόν πιο μακριά από αυτή την ψηφιακή μάστιγα.

Πρέπει να συνεχίσουμε να μιλάμε μαζί τους, να επιμείνουμε, να μελετήσουμε, να κατανοήσουμε, να δώσουμε το παράδειγμα, να δράσουμε και να βρούμε στρατηγικές. Το καλοκαίρι είναι μια κατάλληλη εποχή για να συνεχίσουμε να προσπαθούμε, να εξασκηθούμε στην προσωρινή έστω «ταφή» των κινητών.

Ίσως, οι διακοπές μπορούν να είναι μια καλή στιγμή για να αναλάβουμε τον έλεγχο όσων μας συμβαίνουν και να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε κάποιες συνήθειες σχετικά με το πόσο επιβλαβής μπορεί να είναι η υπερβολική χρήση της τεχνολογίας.

Ο εγκέφαλός μας χρειάζεται διακοπές. Έχουμε τον υπόλοιπο χρόνο για να είμαστε υπερσυνδεδεμένοι και υπερβολικά ενημερωμένοι.

Να απόλαυσουμε την ξεκούραση που μάς αξίζει. Ο κόσμος και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να περιμένουν.

naftemporiki.gr