Εισαγωγή στα ΑΕΙ: Ποιος από τους τρεις -διεθνώς- τρόπους ταιριάζει στην Ελλάδα

Στράτος Στρατηγάκης , μαθηματικός - ερευνητής • stratig@yahoo.com

Τρεις είναι διεθνώς οι τρόποι για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση· τους κατέγραψε και η ενδιάμεση έκθεση της επιτροπής για το Εθνικό Απολυτήριο.

Είναι σαφές ότι ο τέλειος τρόπος δεν υπάρχει, διότι πρόκειται για αποκλεισμό ενός αριθμού υποψηφίων και αυτός δεν μπορεί ποτέ να είναι απολύτως σωστός. Πάντα κάποιοι μπορεί να αδικούνται. Αν υπήρχε ο τέλειος τρόπος θα είχε επικρατήσει σε όλες τις χώρες του κόσμου. Η πρόσβαση στα ΑΕΙ είναι ένας κρίσιμος παράγοντας όχι μόνο για την κοινωνική δικαιοσύνη και την αξιοκρατία, αλλά και για την ανάπτυξη μιας χώρας, αφού αν βάλεις ακατάλληλους ανθρώπους στα Πανεπιστήμια υπονομεύεις το μέλλον της χώρας. Ας δούμε τους τρόπους εισαγωγής στα ΑΕΙ.

Ο πρώτος τρόπος είναι να κρίνεται η εισαγωγή από τη συνολική πορεία του μαθητή σε όλη την πορεία του στο Λύκειο, καμιά φορά ακόμη και νωρίτερα. Μετράνε οι προφορικοί και οι γραπτοί βαθμοί, η ύπαρξη ενός portfolio του μαθητή, που περιλαμβάνει την εκπαιδευτική του διαδρομή.

Πρόκειται για μία λύση που έχει πολλά θετικά σημεία. Μειώνει το άγχος της εξέτασης μία κι έξω. Αυτό επιτρέπει στις μικρές αποτυχίες, που πάντα υπάρχουν, να μην αποβαίνουν καθοριστικές. Τώρα ένα χαζολαθάκι στις πράξεις μπορεί να αποκλείσει έναν υποψήφιο από την Ιατρική. Φυσικά άγχος πάντα υπάρχει όταν κρίνεται η πορεία ενός ανθρώπου ακόμη και όταν οι διαδικασίες είναι πολλές, μικρές, αλλά συνεχείς. Έχουμε, λοιπόν, μείωση του άγχους, που πιστώνεται στα θετικά του συστήματος, αλλά μεγάλο αριθμό εξετάσεων, που μπορεί να κάνει τους μαθητές να εστιάζουν μόνο σ’ αυτές και όχι στη μάθηση.

ADVERTISING


Ένα άλλο πολύ θετικό στοιχείο είναι ότι το Λύκειο είναι ο χώρος αναφοράς, εκεί παίζεται όλο το «παιχνίδι», το Λύκειο επανακτά τη σημασία του και αυτό είναι πολύ καλό.

Το μεγάλο αρνητικό του συγκεκριμένου τρόπου είναι ότι τα αποτελέσματα δεν είναι συγκρίσιμα, διότι στηρίζονται σε προφορικούς βαθμούς και γραπτούς σε ενδοσχολικές εξετάσεις (ακόμη και αν γίνονται με τράπεζα θεμάτων). Αυτό το σύστημα δεν επιτρέπει τη σύγκριση των υποψηφίων μεταξύ τους, ώστε να ξεκαθαρίσει ποιος προηγείται. Είναι πολύ καλό όταν υπάρχουν θέσεις στα ΑΕΙ για όλους τους υποψηφίους, αλλά είναι ακατάλληλο όταν υπάρχει ανταγωνισμός, όπου το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί μία κατάταξη, όσο το δυνατόν πιο δίκαιη και αξιόπιστη, διότι, μ’ αυτόν τον τρόπο, δεν υπάρχει κανένα κοινό μέτρο σύγκρισης.

Αυτή η πρόταση είναι επίσης ευάλωτη σε πολλές πιθανές αδυναμίες, όπως είναι η πίεση των γονέων και των υποψηφίων προς τους καθηγητές για υψηλή βαθμολογία, που θα εξασφαλίζει την πολυπόθητη εισαγωγή. Αυτή η πίεση μπορεί να δημιουργήσει ανεξέλεγκτες καταστάσεις στα σχολεία, μέχρι χρηματισμό αλλά και βία.

Δυστυχώς η ελληνική κοινωνία δεν μπορεί να εμπιστευθεί τέτοιες διαδικασίες διότι είναι καχύποπτη, αφού έζησε στους δύο αιώνες της ύπαρξης του ελληνικού κράτους τη λογική του μπάρμπα στην Κορώνη. Επιπλέον τα τελευταία χρόνια οι γονείς έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν διαφορετικά την ανατροφή των παιδιών τους, μετατρέποντας την ανατροφή σε επένδυση επιτυχίας, με συνέπεια να μην μπορούν να δεχθούν τίποτα λιγότερο από το 20. Ήδη τώρα που δεν μετράνε καθόλου οι βαθμοί του σχολείου γίνονται διάφορα στα σχολεία μας. Δεν θέλω να φανταστώ τι θα γίνει αν μετρούν οι βαθμοί. Η πρόταση αυτή, ενώ είναι εξαιρετική, δεν νομίζω ότι μπορεί να λειτουργήσει στην Ελλάδα.
Ο δεύτερος τρόπος

Η δεύτερη πρόταση, αναγνωρίζοντας τα προβλήματα αξιοπιστίας και δικαιοσύνης της προηγούμενης προσπαθεί να διαχωρίσει τις διαδικασίες. Η διαδικασία της απόκτησης του Εθνικού Απολυτηρίου αποτελεί πιστοποίηση γνώσεων, όπου δεν υπάρχει ο ανταγωνισμός μεταξύ των υποψηφίων, διότι δεν υπάρχει ανάγκη κατάταξης των υποψηφίων, ώστε να γίνει η επιλογή. Μπορούν, λοιπόν, οι υποψήφιοι να αποκτούν το Εθνικό Απολυτήριο με διαδικασίες που μπορούν να περιλαμβάνουν την προσμέτρηση του προφορικού βαθμού, την ύπαρξη portfolio και ενδοσχολικές εξετάσεις με θέματα από τράπεζα θεμάτων, ώστε να διασφαλίζεται κάποια αξιοπιστία στο σύστημα. Κάτι ανάλογο εφαρμόζεται στις εξετάσεις πιστοποίησης της γνώσης ξένων γλωσσών και είναι επαρκές για την πιστοποίηση των γνώσεων.

Η διαδικασία της εισαγωγής στα ΑΕΙ αποτελεί διαγωνισμό συμπλήρωσης θέσεων. Εδώ το ζητούμενο είναι η κατάταξη των υποψηφίων σε μία, όσο το δυνατόν, πιο αξιόπιστη λίστα που θα δίνει στους πρώτους τη δυνατότητα επιλογής σπουδών. Η δεύτερη πρόταση περιλαμβάνει προαιρετικές εξετάσεις (μόνο για όσους επιθυμούν την εισαγωγή τους στα ΑΕΙ), μετά την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου, την ίδια χρονική στιγμή, με κοινά θέματα, χωρίς να συνυπολογίζονται οι βαθμοί του σχολείου ή του Εθνικού Απολυτηρίου. Πρόκειται για εξετάσεις αντίστοιχες με τις Πανελλαδικές, που έχουμε τώρα.

Η δεύτερη πρόταση είναι το σύστημα που έχουμε τώρα. Όλοι εξετάζονται μέσω τράπεζας θεμάτων για την απόκτηση του Απολυτηρίου και μετά, όσοι θέλουν, συμμετέχουν σε Πανελλαδικές Εξετάσεις για την εισαγωγή στα ΑΕΙ.

Πρόκειται για σύστημα που εγγυάται το αδιάβλητο της διαδικασίας, χωρίς να σημαίνει ότι είναι κατ’ ανάγκη και δίκαιο, αφού οι αδυναμίες του σημερινού συστήματος είναι πολλές και τις έχουμε καταγράψει επανειλημμένα, πολλά χρόνια τώρα. Η βασική του αδυναμία είναι ότι η εισαγωγή στηρίζεται σε 4 τρίωρες εξετάσεις, με συνέπεια μεγάλο άγχος και αδιαφορία για τα τεκταινόμενα στο σχολείο.

Σε περίπτωση που αυξηθεί ο εξεταζόμενος αριθμός εξετάσεων, διότι πρέπει στη σύγχρονη εποχή οι υποψήφιοι να έχουν πολύπλευρες γνώσεις, με συνέπεια τα 4 μαθήματα να μην επαρκούν για να διασφαλιστεί ότι οι μελλοντικοί επιστήμονες θα έχουν τις απαιτούμενες γνώσεις για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του μέλλοντος, το σύστημα γίνεται απάνθρωπο. Φανταστείτε να είναι υποχρεωμένοι οι υποψήφιοι να εξετάζονται σε 6-7 μαθήματα για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου και σε άλλα τόσα για την εισαγωγή στα ΑΕΙ. Επιπλέον η πράξη έδειξε ότι οι μαθητές περιφρονούν τις διαδικασίες του σχολείου και επικεντρώνονται στα 4 μαθήματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων, που κρίνουν το αποτέλεσμα.
Ο τρίτος τρόπος

Η τρίτη πρόταση προσπαθεί να συνδυάσει με μία εξέταση δύο στόχους: Και την πιστοποίηση των γνώσεων με την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου και την εισαγωγή στα ΑΕΙ. Έτσι για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου μπορούν να μετρούν οι βαθμοί του σχολείου, με την κατάλληλη προσαρμογή του προφορικού στον γραπτό βαθμό, και τη χρήση της τράπεζας θεμάτων στην Α και τη Β Λυκείου. Στη Γ Λυκείου η εξέταση θα είναι μία και θα γίνεται με τον τρόπο που γίνονται σήμερα οι Πανελλαδικές: κοινά θέματα την ίδια, προφανώς, ημέρα με καλυμμένα ονόματα και διόρθωση από άλλους καθηγητές. Ο βαθμός του Απολυτηρίου Λυκείου θα συνυπολογίζεται από τους βαθμούς της Β και της Γ Λυκείου, αλλά η εισαγωγή στα ΑΕΙ θα κρίνεται μόνο από τους γραπτούς βαθμούς των Πανελλαδικών. Η μέχρι τώρα εμπειρία έδειξε ότι όσες φορές έγινε η προσπάθεια να μετρήσουν και οι βαθμοί του σχολείου στην εισαγωγή βρέθηκαν όλοι οι μαθητές με απολυτήριο 20. Αυτή η πρόταση αποτελεί ένα συμβιβασμό που προσπαθεί να μην τρελάνει τα παιδιά με συνεχείς εξετάσεις, αλλά από την άλλη να διατηρεί το αδιάβλητο του τρόπου εισαγωγής.

Μαγικές λύσεις, δυστυχώς, δεν υπάρχουν. Κάθε σύστημα έχει τα θετικά του και τα αρνητικά του. Θα πρέπει, όμως, να παρθεί μία απόφαση, διότι 7 χρόνια τώρα δεν γίνεται τίποτα. Βέβαια, όποια απόφαση και αν ληφθεί από οποιαδήποτε κυβέρνηση, η αντιπολίτευση, όποια και αν είναι αυτή, θα προβάλει τα μειονεκτήματα αυτής της λύσης, που φυσικά είναι υπαρκτά, και θα διαβεβαιώνει το εκλογικό σώμα ότι όταν γίνει αυτή κυβέρνηση θα καταργήσει άμεσα αυτό το σύστημα που είναι (βάτλε όποιον χαρακτηρισμό επιθυμείτε). Γι’ αυτό δεν μπορούμε να πάμε μπροστά ως χώρα.

Αν θέλουμε, όμως, το σύστημα πρόσβασης να είναι δίκαιο τότε πρέπει να ισχύει η εξής απλή αρχή: Όσοι διεκδικούν θέση σε μία σχολή πρέπει να έχουν εξεταστεί στα ίδια μαθήματα και στα ίδια θέματα. Αυτή η αρχή εξασφαλίζει τη δικαιοσύνη του συστήματος. Οποιαδήποτε καταστρατήγηση αυτής της αρχής δημιουργεί συστήματα περισσότερο ή λιγότερο αδιάβλητα, όχι όμως δίκαια. Όσο περισσότερο συμμετέχουν οι βαθμοί του σχολείου ή βαθμοί από διαφορετικά μαθήματα ή θέματα, αν υπάρχει δεύτερη εξεταστική ευκαιρία, τόσο λιγότερο δίκαιο είναι το σύστημα εισαγωγής. Οπότε οι επιλογές είναι ξεκάθαρες. Αν μετρούν και οι βαθμοί του σχολείου, ακόμη και αν υπάρχουν εξετάσεις τύπου πανελλαδικών το σύστημα δεν είναι δίκαιο. Αν συνυπολογίσουμε ότι η ελληνική κοινωνία δεν μπορεί να δεχτεί βαθμό μικρότερο του 20 για τα παιδιά της, τότε τα πράγματα ξεκαθαρίζουν, κατά τη γνώμη μου.

Η προσωπική μου άποψη είναι, λοιπόν, ότι η τρίτη λύση, που αποτελεί ένα συμβιβασμό, είναι αυτή που ταιριάζει περισσότερο στην κοινωνία μας. Όμως κάθε συμβιβασμός έχει δυσκολίες στην εφαρμογή του, ακριβώς επειδή είναι συμβιβασμός. Δεν είναι δύσκολο να αποτύχει, αν δύο τρεις αποφάσεις δεν είναι οι κατάλληλες. Η πλήρης πρότασή μου υπάρχει από το 2020, την περίληψή της και μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ.

naftemporiki.gr