Οι κινητοποιήσεις για δύο εβδομάδες σε πανεθνικό επίπεδο στο Ιράν, οι οποίες ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου με αφορμή την οικονομική κρίση που σηματοδοτείτο από υψηλό πληθωρισμό και αυξανόμενο κόστος διαβίωσης, κόπασαν ύστερα από αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων από τις αρχές.
Κατά την καταστολή, σύμφωνα με την οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων HRANA που έχει έδρα στις ΗΠΑ, σκοτώθηκαν τουλάχιστον 6.563 άνθρωποι, εκ των οποίων 6.170 διαδηλωτές και 214 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας. Οι ιρανικές αρχές πάντως κάνουν λόγο για 3.100 νεκρούς.
Η καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν μπορεί να φαίνεται πολύ μακριά από την οικονομική πραγματικότητα της Ρωσίας, αλλά η Μόσχα αναμφίβολα παρακολούθησε προσεκτικά τα γεγονότα, σημειώνει σε ανάλυσή του το Center for European Policy Analysis (CEPA) αναφέροντας ότι η κατάσταση στο Ιράν δίνει τα εξής σημαντικά μαθήματα στο Κρεμλίνο:
Μάθημα πρώτο: Ο πληθωρισμός είναι πάνω απ’ όλα
Όταν επιδιώκεται η διατήρηση της σταθερότητας, είναι πιο σημαντικό να τεθεί υπό έλεγχο ο πληθωρισμός παρά να προωθηθεί η οικονομική ανάπτυξη.
Ο πληθωρισμός στο Ιράν είναι υψηλός εδώ και δεκαετίες, σπάνια πέφτοντας κάτω από το 10%. Η χώρα καταγράφει ωστόσο διψήφιο ποσοστό από την πανδημία, φτάνοντας στο αποκορύφωμά του στο 46% πριν από τρία χρόνια, για να υποχωρήσει στο 33% σε ένα χρόνο, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα.
Ταυτόχρονα, η οικονομία αναπτύσσεται κατά μέσο όρο 4,5% εδώ και αρκετά χρόνια. Η πτώση των τιμών του πετρελαίου και ο πόλεμος με το Ισραήλ θα ανεβάσουν τον πληθωρισμό στο 44% το τρέχον οικονομικό έτος εν μέσω οικονομικής ύφεσης, εκτιμά η Παγκόσμια Τράπεζα. Η πιο πρόσφατη αύξηση των τιμών ήταν ο σπινθήρας που άναψε τη φωτιά των διαδηλώσεων.
Το Κρεμλίνο φαίνεται έτοιμο να θυσιάσει την οικονομική ανάπτυξη για τη σταθερότητα των τιμών. Η οικονομική επιβράδυνση είναι άμεση συνέπεια αυτής της επιλογής. Αντιμέτωπο με συρρίκνωση της οικονομίας λόγω πολέμου και πτώσης των τιμών του πετρελαίου, το Ιράν δεν μπορεί να τονώσει την ανάπτυξη χαλαρώνοντας τη νομισματική πολιτική όταν ο πληθωρισμός βρίσκεται στο τρέχον επίπεδό του.
Η κεντρική τράπεζα της Ρωσίας, η οποία έχει αντιμετωπίσει τις αυξήσεις των τιμών υιοθετώντας αυστηρή νομισματική πολιτική, μπορεί τώρα να μειώσει τα (πολύ υψηλά) επιτόκια για να βοηθήσει την κατάσταση.
Τα γεγονότα στο Ιράν αναμένεται να ενισχύσουν το στρατόπεδο στη Μόσχα που υποστηρίζει τη σταθερότητα των τιμών, δίνοντάς του ένα επιχείρησμα στη διαμάχη με όσους τάσσονται υπέρ της ανάπτυξης με οποιοδήποτε τίμημα.
Μάθημα δεύτερο: Προσοχή στις κρατικές δαπάνες
Σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα, καμία από τις δύο χώρες δεν έχει μεγάλο έλλειμμα προϋπολογισμού ή δημόσιο χρέος. Το 2023-2024 (η λογιστική της Τεχεράνης βασίζεται σε διαφορετικό ημερολογιακό έτος), το έλλειμμα του Ιράν ήταν 2,5% του ΑΕΠ. Η κυβέρνηση ήλπιζε να το μειώσει, αλλά μετά ήρθε ο πόλεμος και η πτώση των τιμών του πετρελαίου, και το 2024-2025, το έλλειμμα προβλέπεται να αυξηθεί στο 3,3%. Η Παγκόσμια Τράπεζα αναμένει ότι θα ξεπεράσει το 4% το τρέχον έτος. Για να καλύψει το κενό, η κυβέρνηση διπλασίασε τα σχέδια δανεισμού της στην εγχώρια αγορά και «έβαλε χέρι» στο Εθνικό Ταμείο Ανάπτυξης.
Η Ρωσία αντιμετωπίζει μια σχεδόν πανομοιότυπη κατάσταση. Το 2025 κατέγραψε δημοσιονομικό έλλειμμα 2,6% του ΑΕΠ – πέντε φορές υψηλότερο από το προγραμματισμένο. Για το 2026, η Μόσχα ενέκρινε έναν προϋπολογισμό με έλλειμμα 1,6%, αλλά οι ιδιωτικές συνομιλίες εντός της κυβέρνησης θέτουν υπό αμφισβήτηση το κατά πόσον αυτό μπορεί να επιτευχθεί λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, των χαμηλών τιμών του πετρελαίου και της υποτονικής ανάπτυξης. Το ρευστό του Εθνικού Ταμείου Πρόνοιας της Ρωσίας, το οποίο καλύπτει το έλλειμμα από την έναρξη του πολέμου, έχει μειωθεί στο μισό από το 2022.
Εκ πρώτης όψεως, τόσο το Ιράν όσο και η Ρωσία έχουν ανεκτά δημοσιονομικά ελλείμματα. Για παράδειγμα, η Βρετανία και η Γαλλία έχουν ελλείμματα 5,2% του ΑΕΠ. Ωστόσο, οι κυρώσεις αναγκάζουν τόσο τη Μόσχα όσο και την Τεχεράνη να βασίζονται αποκλειστικά στις εγχώριες τράπεζες για δανεισμό, ώστε να καλύψουν τη διαφορά. Αυτό αυξάνει το κόστος εξυπηρέτησης των δανείων και, με τα υψηλά επιτόκια, το κόστος του δανεισμού αυξάνεται ακόμη περισσότερο, πυροδοτώντας μια σπείρα χρέους. Επιπλέον, η δέσμευση κρατικών ομολόγων στην κεντρική τράπεζα για τη δημιουργία ρευστότητας τροφοδοτεί τον πληθωρισμό καθώς το χρέος αυξάνεται.
Αυτή η de facto χρηματοδότηση του χρέους με τη βοήθεια της κεντρικής τράπεζας είναι συνέπεια των κλειστών χρηματοπιστωτικών συστημάτων και στις δύο χώρες. Όπως και η ιρανική κυβέρνηση, η Ρωσία δεν μπορεί να μειώσει τις δαπάνες. Το τρέχον επίπεδο δαπανών είναι απαραίτητο για τη χρηματοδότηση του πολέμου και τη διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας. Οι διαμαρτυρίες στο Ιράν θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση όσων επιδιώκουν περικοπές δαπανών. Αλλά στη Ρωσία, όπως και στο Ιράν, οποιαδήποτε απόφαση για μείωση των στρατιωτικών και κοινωνικών δαπανών αποφασίζεται από την κορυφή.
Μάθημα τρίτο: Είναι αναγκαίο ένα ισχυρό τραπεζικό σύστημα
Μία από τις πηγές της δυσαρέσκειας που έβγαλε στους δρόμους τους Ιρανούς ήταν η κατάρρευση της μεγαλύτερης ιδιωτικής τράπεζας της χώρας, Ayandeh. Για πολλά χρόνια, προσέφερε εξαιρετικά υψηλά επιτόκια καταθέσεων, ενώ παράλληλα δάνειζε εταιρείες.
Ο ιδιοκτήτης της τράπεζας είχε ισχυρές διασυνδέσεις με την ηγεσία της χώρας, αγόρασε ακίνητα αξίας περίπου 475 εκατ. δολαρίων στην Ευρώπη και χρησιμοποίησε τα δάνεια της τράπεζάς του για να χρηματοδοτήσει την κατασκευή του μεγαλύτερου εμπορικού κέντρου στη Μέση Ανατολή. Η κρατική διάσωση της τράπεζας φέρεται να ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τους Ιρανούς, οι οποίοι την εξέλαβαν ως απόδειξη διαφθοράς συνειδητοποιώντας ους κινδύνους για τις αποταμιεύσεις τους σε άλλες τράπεζες.
Η Ρωσία έχει βιώσει αρκετές καταρρεύσεις τραπεζών την τελευταία δεκαετία, αλλά η αποτελεσματική εκκαθάριση της Κεντρικής Τράπεζας βελτίωσε την κατάσταση.
Όταν η Ρωσία ξεκίνησε την εισβολή της στην Ουκρανία το 2022, το εγχώριο τραπεζικό σύστημα είχε ανακάμψει σε μεγάλο βαθμό. Αν και ο υψηλός πληθωρισμός και η οικονομική επιβράδυνση έχουν αυξήσει τα επισφαλή χρέη μεταξύ των εταιρικών δανειοληπτών, δεν υπάρχουν ενδείξεις επικείμενης τραπεζικής κρίσης στη Ρωσία.
Η χώρα έχει πολύ χαμηλότερο επίπεδο επισφαλούς χρέους από το Ιράν. Ακόμη και ο επιεικής δανεισμός των αμυντικών εταιρειών υποστηρίζεται από κυβερνητικές εγγυήσεις στα επιτόκια της αγοράς, τα οποία αντισταθμίζονται εν μέρει από τον προϋπολογισμό.
Μάθημα τέταρτο: Το μπλάκ άουτ στο Διαδίκτυο αποδίδει
Η Ρωσία φαίνεται να το γνωρίζει ήδη αυτό, ακόμη και πριν από τα γεγονότα στο Ιράν. Το Κρεμλίνο άρχισε να περιορίζει την πρόσβαση σε ορισμένες διαδικτυακές υπηρεσίες πριν από την εισβολή στην Ουκρανία. Από το 2022, αυτές οι προσπάθειες έχουν αυξηθεί σημαντικά.
Οι δύο χώρες ακολουθούν παρόμοια γραμμή με σχεδόν πλήρη έλεγχο στα μέσα ενημέρωσης, ποικίλα μέσα φιλτραρίσματος του περιεχομένου και ποινικοποίηση των αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, η Ρωσία δεν έχει προχωρήσει σε απόλυτο έλεγχο απαγορεύοντας επιλεκτικά κάποιες σελίδες. Επίσης, όταν μπλοκάρει κάποια εφαρμογή φροντίζει να έχει την δική της εναλλακτική ενώ τα VPN απαγορεύονται μόνο στα λόγια.
Ωστόσο, όπως έχει δείξει το Ιράν, εάν το καθεστώς νιώσει υπαρξιακό κίνδυνο, είναι τεχνικά και πολιτικά εφικτό να πατήσει τον διακόπτη. Οι ρωσικές αρχές είναι πιο προετοιμασμένες να κάνουν ένα τέτοιο βήμα από ό,τι ήταν στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία. Το 2024-2025, το Κρεμλίνο έφτασε στο σημείο να περιορίσει τα WhatsApp και YouTube, δύο υπηρεσίες που προηγουμένως δεν είχαν «αγγίξει» λόγω του κινδύνου να προκαλέσουν έντονη δυσαρέσκεια στους πολίτες.
Μάθημα πέμπτο: Οι κυρώσεις λειτουργούν
Αξιωματούχοι τόσο στο Ιράν όσο και στη Ρωσία εκφράζουν το εξής αντιφατικό μήνυμα σχετικά με τις κυρώσεις: από τη μία τις κατηγορούν για πολλά εγχώρια οικονομικά προβλήματα, από την άλλη τις χλευάζουν κρίνοντας πως είναι αδύναμα μέτρα που δεν υπονομεύουν τα θεμέλια της κρατικής σταθερότητας.
Το Ιράν έχει περάσει τέσσερις φορές περισσότερο χρόνο υπό αυστηρούς περιορισμούς από τη Ρωσία. Μια βασική διαφορά είναι ότι τα μέτρα κατά του Ιράν βασίζονται σε ψηφίσματα του ΟΗΕ και επομένως ισχύουν παγκοσμίως. Οι κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας είναι αποσπασματικές, επιβάλλονται μόνο από τη Δύση και είναι λιγότερο δεσμευτικές.
Και οι δύο χώρες είναι εκτός του συστήματος πληρωμών SWIFT και τα δυτικά χρηματοπιστωτικά συστήματα — αν και ο αποκλεισμός της Ρωσίας δεν είναι τόσο απόλυτος. Και οι δύο έχουν επίσης ενισχύσει την εξάρτησή τους από την Κίνα για το εμπόριο, αν και η Ρωσία έχει χρηματοοικονομικά κανάλια προς άλλες χώρες, ιδίως χώρες εκτός της δυτικής τροχιάς. Και οι δύο δυσκολεύονται να εισάγουν τεχνολογία — αν και για άλλη μια φορά, η Ρωσία φαίνεται να τα βγάζει πέρα καλύτερα χάρη στην καλύτερα ανεπτυγμένη εγχώρια οικονομία της και το γεγονός ότι πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με τις οποίες συνορεύει στον Καύκασο και την Κεντρική Ασία, δεν έχουν επιβάλει κυρώσεις.
Μπορεί να φαίνεται ότι όλα αυτά τοποθετούν τη Ρωσία σε καλύτερη θέση. Αλλά αυτά τα οικονομικά πλεονεκτήματα – μια πιο εξελιγμένη οικονομία, καλύτερη τεχνολογία και υψηλότερο βιοτικό επίπεδο – στην πραγματικότητα δημιουργούν μεγαλύτερους κινδύνους καθώς δεν είναι εύκολο μακροπρόθεσμα να διατηρηθούν η ευημερία και η ασφάλεια. Τα γεγονότα στο Ιράν, θεωρητικά, θα πρέπει να λειτουργούν προεοδοποιητικά για τους ηγέτες της Ρωσίας σχετικά με την ικανότητά τους να αντέχουν τις κυρώσεις επ’ αόριστον χωρίς να αντιμετωπίσουν αυξημένους κινδύνους για το σύστημα στο σύνολο της χώρας.
Μάθημα έκτο: Πρώτα η καταστολή, μετά η σκέψη
Η αιματηρή και φαινομενικά επιτυχημένη καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν επιβεβαιώνει την προσέγγιση του Κρεμλίνου, ότι οι διαφωνίες πρέπει να καταπνίγονται, και όσο νωρίτερα τόσο το καλύτερο.
Υπέρ της προσέγγισης λειτουργεί και το γεγονός ότι η αυστηρότητα της Δύσης συχνά εξαντλείται στα λόγια.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου