Τον Μάιο 1919 ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος μαζί με αντιπροσωπεία Ποντίων μεταβαίνουν στο Παρίσι για να πάρουν μέρος στη Συνδιάσκεψη της Ειρήνης, σε μια προσπάθεια να προωθήσουν την ιδέα για τη δημιουργία Ανεξάρτητου Ποντιακού Κράτους.
Ο μητροπολίτης ως επικεφαλής της αποστολής και αντιπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριαρχείου υποβάλει σχετικό υπόμνημα επιχειρηματολογώντας υπέρ της δημιουργίας Αυτόνομης Δημοκρατίας του Πόντου βασιζόμενος, μεταξύ άλλων, σε… εκκωφαντικούς αριθμούς.
Αρχικά, παραθέτει στατιστικά στοιχεία που ανεβάζουν τον ελληνικό πληθυσμό σε περίπου 850.000 (συμπεριλαμβανομένων των προσφύγων στη Ρωσία), τονίζοντας ότι το ελληνικό και μουσουλμανικό στοιχείο είναι ισάριθμα. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στους εξισλαμισμένους Έλληνες (Οφίτες, Σταυριώτες), οι οποίοι διατηρούσαν τη γλώσσα και τη συνείδησή τους.
Ο μητροπολίτης Χρύσανθος αναφέρει πως ο Τούρκος διοικητής του παρέδωσε την εξουσία πριν από τη ρωσική επέλαση, αναγνωρίζοντας τους Έλληνες ως τους νόμιμους κατόχους της γης.
Περιγράφει την περίοδο της ρωσικής κατοχής, κατά την οποία ο ίδιος διοίκησε την περιοχή με δικαιοσύνη, εξασφαλίζοντας την τάξη και την προστασία όλων των κατοίκων, ανεξαρτήτως θρησκείας. Καταλήγει ότι ο Πόντος δικαιούται ανεξαρτησία και προτείνει συνεργασία με το μελλοντικό Αρμενικό Κράτος.
Υπόμνημα υποβληθέν εις την Συνδιάσκεψιν της Ειρήνης υπό της Α.Σ. του Μητροπολίτου Τραπεζούντος κ. Χρυσάνθου
Προς τα μέλη της Συνδιασκέψεως της Ειρήνης
(Μετάφρασις εκ του Γαλλικού)
Εξοχώτατοι,
Αρκετά Υπομνήματα υπεβλήθησαν εις την Συνδιάσκεψιν της Ειρήνης επί του ζητήματος του Πόντου. Εν τούτοις, επιτρέψατέ μοι, να προσθέσω και το επόμενον, όπερ βασίζεται επί αδιαμφισβητήτων γεγονότων και εγγράφων, άτινα δύνανται να διαφωτίσωσι την κρίσιν εκείνων, των οποίων θα είναι καθήκον να λάβωσι σοβαράς αποφάσεις, αφορώσας την αποκατάστασιν της παγκοσμίου ειρήνης.
Η περιφέρεια του Πόντου περιλαμβάνει το Βιλαέτιον της Τραπεζούντος, μέρος του Βιλαετίου της Σεβαστείας –τα Σαντσάκια Καρρά – Χισάρ, και Αμασείας– και μικρόν μέρος του Βιλαετίου της Κασταμονής –το Σαντσάκιον της Σινώπης. Κατοικείται από 500.000 και πλέον Έλληνας, εις ούς δέον να προστεθώσιν και 250.000 Ελλήνων, οίτινες κατέφυγον από το 1800 εις την Νότιον Ρωσσίαν και τον Καύκασον, ίνα απαλλαγώσι της κακής διοικήσεως των Τούρκων. Ούτοι, οι 250.000 Έλληνες, μετ’ αγωνίας αναμένουσι την απελευθέρωσιν της χώρας των, ίνα δυνηθώσι να επιστρέψωσιν εις τας εστίας των.
Η εκτίμησις αύτη του Ελληνικού πληθυσμού του Πόντου βασίζεται επί των επομένων γεγονότων: Το Σααλναμέ, ήτοι η επίσημος στατιστική του έτους 1908, εις το Βιλαέτιον Τραπεζούντος ανεβίβαζε τον Ελληνικόν πληθυσμόν εις 500.000, μόνον εις αυτό το Βιλαέτιον.
Τω 1912, η φιλελευθέρα Κυβέρνησις του Κιαμήλ – πασά, κατόπιν επισήμου συμφωνίας μετά των Πατριαρχείων, έδωκεν επτά Βουλευτικάς έδρας εις τους Έλληνας του Πόντου, εξ ων τρείς εις την περιφέρειαν Τραπεζούντος, δύο εις την Σαμψούντος και ανά μίαν εις τας περιφερείας Καρρά – Χισάρ και Σινώπης. Ούτω, η Κυβέρνησις του Κιαμήλ – πασά επισήμως ανεγνώρισεν ότι υπήρχον 700.000 Έλληνες εν Πόντω, δεδομένου ότι, κατά τους Τουρκικούς εκλογικούς νόμους, επί 100.000 κατοίκων εξελέγετο είς βουλευτής της Τουρκικής Βουλής. Προσέτι, και αυτή η Κυβέρνησις των Νεοτούρκων ηναγκάσθη να παραχωρήση τέσσαρας βουλευτικάς έδρας εις τους Έλληνας του Πόντου, –δύο εις την Τραπεζούντα και ανά μίαν εν Καρρά – Χισάρ και Σαμψούντι –αναγνωρίζουσα, εκούσα, άκουσα, την αριθμητικήν σπουδαιότητα των Ποντίων.
Βασιζόμενοι επί των διαφόρων τούτων δεδομένων, δυνάμεθα να υπολογίσωμεν τους Έλληνας του Ευξείνου Πόντου εις 600.000 κατά τους μετριωτέρους υπολογισμούς. Ο αριθμός ούτος πλησιάζει πολύ τας στατιστικάς του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αίτινες βασίζονται επί του αριθμού των μαθητών των Σχολείων και παρουσιάζουσι 550.000 Έλληνας εις την περιφέρειαν του Πόντου, εξαιρουμένης της Σινώπης και του Λαζιστάν.
Ως εκ τούτου, ο Ελληνικός πληθυσμός του Πόντου ανέρχεται εις 850.000, εκ των οποίων 250.000 ευρίσκονται νυν εν τη Νοτίω Ρωσσία και τω Καυκάσω.
Ο Μουσουλμανικός πληθυσμός της ιδίας περιφερείας υπολογίζεται εις 1.068.000, εκ των οποίων 232.000 κατοικούσιν εις την Επαρχίαν του Λαζιστάν· ως εκ τούτου, εις την περιφέρειαν του Πόντου, μένουσι 836.000 Μουσουλμάνοι.
Εν άλλαις λέξεσι, το Ελληνικόν και το Μουσουλμανικόν στοιχείον είναι περίπου ισάριθμα.
Οι Μουσουλμάνοι του Πόντου ανήκουσιν εις διαφόρους φυλάς. Εκ του ολικού αριθμού, 340.000 περίπου είναι γνήσιοι Τούρκοι, 200.000 είναι Σουρμενίται, 50.000 Κιρκάσιοι, 200.000 Οφίται και 50.000 Σταυριώται. Οι Σταυριώται είναι χριστιανοί, ούς η Τουρκική Κυβέρνησις, παρά τας διαμαρτυρίας αυτών, ηνάγκασε να μείνωσι προσηρτημένοι εις τον Ισλαμισμόν.
Οι Οφίται και οι Τονιαλήδες ουδέποτε ελησμόνησαν την Ελληνικήν καταγωγήν των. Οι Οφίται εξισλαμίσθησαν προ 180 ετών. Διατηρούσιν εισέτι χριστιανικά τινα ήθη. Φυλάττουσι τα Ευαγγέλια, ως πολύτιμα κειμήλια, αί δε σύζυγοί των δεν γνωρίζουσιν καμμίαν άλλην γλώσσαν πλην της Ελληνικής. Κατά το διάστημα της Ρωσσικής κατοχής, εζήτησαν δι’ Επιτροπής να επιτραπή αυτοίς να επιστρέψωσιν εις τας αγκάλας της Ορθοδόξου Εκκλησίας αλλά δεν εθεωρήθη φρόνιμον να γίνη δεκτή η αίτησίς των, διότι ηδύνατο τούτο να θεωρηθή ως προσηλυτισμός, επειδή, τη αιτήσει αυτών, είχον αναλάβει εγώ την προστασίαν αυτών.
Προς τους πληθυσμούς τούτους, υπάρχουσιν εν Πόντω 78.000 Αρμένιοι, εξ ων 50.000 εν τω Βιλαετίω Τραπεζούντος, οι δε λοιποί εν τοις Σαντσακίοις Καρρά – Χισάρ και Αμασείας –του Βιλαετίου Σεβαστείας–.
Ο Ελληνικός χαρακτήρ του Πόντου ανεγνωρίσθη επισήμως κατά τον πόλεμον τόσον υπό των Τούρκων και των Ρώσσων όσον και υπό των Συμμάχων Δυνάμεων. Τα έγγραφα, τα αποτελούντα παραρτήματα του Υπομνήματος τούτου, αποδεικνύουσι τούτο τρανώτατα.
Κατά τον χρόνον της προελάσεως των Ρωσσικών στρατευμάτων κατά της Τραπεζούντος, δύο ημέρας προ της εισόδου αυτών, ο Τσεμάλ Αζμή-μπέης, Τούρκος Γενικός Διοικητής του Βιλαετίου, μοί έστειλεν επιστολήν, δι’ ης παρέδιδε την αρχήν εις εμέ, και εις Συμβούλιον εκ τριών Ελλήνων κατοίκων, των κ. κ. Γεωργίου Φωστηροπούλου, Παρασκευά Γραμματικοπούλου και Γεωργίου Κογκαλίδου (όρα παράρτημα αριθ. 1). Δίδων μοι την πληρεξουσιότητα ταύτην ο Βαλής είπε: «Από τους Έλληνας ελάβομεν την χώραν ταύτην, εις αυτούς επιστρέφομεν αυτήν σήμερον. Παραδίδομεν επίσης εις υμάς τας εκκλησίας τας οποίας μετετρέψαμεν εις Τζαμία. Μετατρέψατε αυτάς πάλιν εις Εκκλησίας, εάν θεωρήτε τούτο εύλογον». Εν τούτοις έκρινα καλλίτερον να μη πράξω τούτο, έχων υπ’ όψιν μου την κατασίγασιν των παθών.
Κατά την ώραν των διαπραγματεύσεων προς παράδοσιν της πόλεως εις τους Ρώσσους, εζήτησα την βοήθειαν του κ. Χέϊζερ, Προξένου των Ηνωμένων Πολιτειών, όστις ανέλαβεν, εν ονόματι της προσωρινής Κυβερνήσεως της Επαρχίας, μεθ’ ενός πληρεξουσίου, αντιπροσωπεύοντος την Κυβέρνησιν, τας διαπραγματεύσεις διά την παράδοσιν της περιφερείας της Τραπεζούντος εις τους Ρώσσους.
Ο Διοικητής των Ρωσσικών στρατευμάτων στρατηγός Λιάχωφ επεκύρωσε τον διορισμόν μου ως Διοικητού. Τη συγκαταθέσει του στρατηγού προέβην εις τα απαιτούμενα διαβήματα προς ενέργειαν των Δημοτικών εκλογών, εξ ων προήλθε Δημαρχιακόν Συμβούλιον μετά σημαντικής Ελληνικής πλειοψηφίας.
Καθ’ όλον το διάστημα της Ρωσσικής κατοχής, ουδέν μέτρον σχετιζόμενον προς τον εντόπιον πληθυσμόν ελήφθη χωρίς να ερωτηθώ επισήμως υπό της Ρωσσικής Κυβερνήσεως (όρα παράρτημα αριθ. 16).
Όταν δε οι Ρώσσοι εξελίχθησαν εις Μπολσεβίκους, εξηκολούθουν ν’ αναγνωρίζωσι την αυθεντικότητα της θέσεώς μου, και να έχωσιν εμπιστοσύνην εις το Ελληνικόν στοιχείον. Εζήτουν επιμόνως παρ’ εμού να λάβω θέσιν εις τα Σοβιέτ, εν οίς παρεκαθήμην συχνάκις, φροντίζων, διά μετριόφρονος πολιτικής, να σώσω την χώραν εκ των επεισοδίων των Μπολσεβίκων.
Κατά την αυτήν περίοδον ο Συνταγματάρχης Σαρτινιέ μοί έγραφεν εκ μέρους των Συμμάχων Κυβερνήσεων, ζητών όπως σχηματίσω Σύνταγμα εκ Ποντίων, αναγνωρίζων, ούτω, την επιρροήν και σπουδαιότητα του Ελληνικού στοιχείου εν τω Πόντω (όρα παράρτημα αριθ. 2).
Και κατά το διάστημα της Ρωσσικής κατοχής, και κατά τας περιόδους, καθ’ ας η χώρα έμεινεν άνευ στρατού κατοχής, οι διάφοροι πληθυσμοί, ανεξαιρέτως, ουδέποτε έπαυσαν αναγνωρίζοντες εμέ και τους συνεργάτας μου ως τας νομίμους καθεστηκυίας αρχάς της περιφερείας, και δεικνύοντες προς ημάς την πλέον απόλυτον εμπιστοσύνην (όρα παράρτημα αριθ. 3).
Οι Έλληνες του Πόντου απέδειξαν εαυτούς αξίους εμπιστοσύνης. Εφάνησαν άξιοι να εξασφαλίσωσι την ζωήν και την περιουσίαν όλων των κατοίκων, χριστιανών τε και Μουσουλμάνων.
Παρ’ όλας τας διαφοράς της θρησκείας και τας εξαιρετικάς δυσκολίας των περιστάσεων, ουδέποτε συνέβησαν ανησυχίαι και αδικήματα. Η επιστολή, ήν έλαβον παρά του Βεχήπ – πασά, Διοικητού του Γ’ Στρατιωτικού Σώματος, μαρτυρεί περί τούτου (όρα παράρτημα αριθ. 4).
Τα γεγονότα ταύτα αποδεικνύουσι:
1) Ότι ο Ελληνικός πληθυσμός του Πόντου, μετά την επιστροφήν των Προσφύγων εκ του Καυκάσου και της Ν. Ρωσσίας, θα είναι τόσος, όσος και ο Μουσουλμανικός πληθυσμός.
2) Ότι μέγα μέρος του Μουσουλμανικού πληθυσμού είναι Έλληνες την καταγωγήν, οίτινες ουδέποτε ελησμόνησαν, ούτε την καταγωγήν των ούτε την Ελληνικήν γλώσσαν, ήν εξακολουθούσι να ομιλώσι.
3) Ότι υπάρχει μία πολύ ασθενής μειοψηφία Αρμενική, εν τη περιφερεία του Πόντου.
4) Ότι οι Τούρκοι ανεγνώριζαν ότι οι Έλληνες εισίν, ου μόνον ισχυροί διάδοχοί των αλλά και το μόνον ικανόν στοιχείον να διοικήση την χώραν, όταν κατηργήθησαν αι Τουρκικαί αρχαί, και ότι εις τους Έλληνας οι Τούρκοι ενεχείρισαν την Αρχήν, προ της αναχωρήσεως αυτών.
5) Ότι και οι Ρώσσοι και οι Αντιπρόσωποι των λοιπών Δυνάμεων σιωπηλώς ανεγνώρισαν την επιτόπιον Ελληνικήν Κυβέρνησιν του Πόντου, και ότι εν πάση περιπτώσει ανεγνώρισαν ως επικρατεστέραν την επιρροήν του Ελληνικού στοιχείου.
6) Ότι ο επιτόπιος πληθυσμός της χώρας ου μόνον υπετάσσετο εις την επιτόπιον Ελληνικήν Κυβέρνησιν, αλλ’ εδείκνυε προς αυτήν και την πλέον απόλυτον εμπιστοσύνην.
7) Ότι εις τας δυσκολωτέρας περιστάσεις η επιτόπιος Ελληνική Κυβέρνησις και ο Ελληνικός πληθυσμός υπήρξαν ικανοί να εξασφαλίσωσι τελείαν τάξιν.
Υπό τοιαύτας συνθήκας, ορθόν είναι και δίκαιον όπως η χώρα του Πόντου αποτελέση αυτόνομον Ελληνικόν Κράτος, συμφώνως προς την ακλόνητον επιθυμίαν του Ελληνισμού, όστις είναι αποφασισμένος να μη υπομένη πλέον ξένην κυριαρχίαν. Η μεγάλη γειτνίασις προς το μέλλον Αρμενικόν Κράτος και αι εμπορικαί σχέσεις και τα κοινά δεινά των δύο λαών σχηματίζουσι μεταξύ αυτών δεσμούς τους οποίους ευχαρίστως θα συνεχίζωμεν.
Διά τους άνω λόγους είμεθα έτοιμοι να δεχθώμεν προθύμως τον σχηματισμόν δεσμών στενής συνεργασίας μεταξύ των δύο Κρατών υπό τον ρητόν όμως όρον ότι έκαστον αυτόνομον Κράτος θα έχη απόλυτον ανεξαρτησίαν.
Ευχαριστών υμάς εκ των προτέρων, προσφέρω εις τας υμ. εξοχότητας την διαβεβαίωσιν της εξόχου προς υμάς υπολήψεως.
Παρίσιοι 2 Μαΐου 1919
Χρύσανθος Μητροπολίτης Τραπεζούντος
Αντιπρόσωπος των Αλυτρώτων Ελλήνων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου