Στενά του Ορμούζ: Το πετρέλαιο βρίσκει διέξοδο – Τα τάνκερ που περνούν στο σκοτάδι

Μια παράξενη εικόνα διαμορφώνεται στα Στενά του Ορμούζ, το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη. Παρότι η ναυσιπλοΐα παραμένει πολύ χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα, ολοένα περισσότερες ποσότητες πετρελαίου φαίνεται να εγκαταλείπουν τον Περσικό Κόλπο μέσω διαδρομών που δεν καταγράφονται από τα συμβατικά συστήματα παρακολούθησης.

Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει σε σημερινό ρεπορτάζ του το Reuters. Τάνκερ απενεργοποιούν τους πομποδέκτες εντοπισμού τους, ταξιδεύουν «αόρατα» για ημέρες και επανεμφανίζονται κοντά στους προορισμούς τους στην Ασία, δημιουργώντας μια νέα πραγματικότητα για τις αγορές ενέργειας.

Η εξέλιξη προσφέρει μια μικρή ανάσα στις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες του Κόλπου και στους εισαγωγείς που αντιμετωπίζουν ελλείψεις, ωστόσο δεν συνιστά επιστροφή στην ομαλότητα. Αντίθετα, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Reuters, προμηνύει μια πιο αδιαφανή, κατακερματισμένη και επικίνδυνη αγορά πετρελαίου.
Η «σκοτεινή» διαδρομή του πετρελαίου

Περισσότερους από τέσσερις μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι διαπραγματεύσεις για την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ παραμένουν χωρίς αποτέλεσμα.

Η σχεδόν πλήρης διακοπή της κυκλοφορίας εγκλώβισε πάνω από 13 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως στον Περσικό Κόλπο, αναγκάζοντας παραγωγούς να περιορίσουν ή να διακόψουν την παραγωγή τους και προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά.

Επισήμως, η διέλευση δεξαμενόπλοιων εξακολουθεί να αντιστοιχεί μόλις στο ένα δέκατο των φυσιολογικών επιπέδων. Ωστόσο σύμφωνα με το Reuters τα στοιχεία για τα αποθέματα πετρελαίου που παραμένουν αποθηκευμένα σε πλοία εντός του Κόλπου δείχνουν ότι πολύ μεγαλύτερες ποσότητες εγκαταλείπουν την περιοχή από όσες καταγράφονται.
Δεξαμενόπλοια «εξαφανίζονται» από τα ραντάρ

Το φαινόμενο οφείλεται στη μαζική χρήση της πρακτικής «dark shipping». Όλο και περισσότερα πλοία απενεργοποιούν το Σύστημα Αυτόματης Αναγνώρισης (AIS) πριν περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, υιοθετώντας μεθόδους που χρησιμοποιούσε επί χρόνια το Ιράν για να παρακάμπτει τις δυτικές κυρώσεις.

Σύμφωνα με τη Vortexa, περίπου το 65% των φορτωμένων δεξαμενόπλοιων που αναχώρησαν από τον Περσικό Κόλπο τον Μάιο ταξίδεψαν σε «σκοτεινή λειτουργία», χωρίς να είναι γνωστή η ακριβής πορεία τους.

Αυτό δυσκολεύει σημαντικά την αποτίμηση της πραγματικής προσφοράς πετρελαίου και καθιστά πιο αβέβαιη τη διαδικασία διαμόρφωσης των διεθνών τιμών.REUTERS/Stringer
Τα αποθέματα αποκαλύπτουν τι πραγματικά συμβαίνει

Ένας από τους ελάχιστους αξιόπιστους δείκτες που παραμένουν διαθέσιμοι είναι το λεγόμενο «oil on water», δηλαδή η ποσότητα πετρελαίου που παραμένει αποθηκευμένη σε δεξαμενόπλοια μέσα στον Κόλπο.

Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, τα αποθέματα αυτά μειώθηκαν από 184 εκατ. βαρέλια στα τέλη Μαρτίου σε περίπου 148 εκατ. βαρέλια σήμερα.

Η μείωση αντιστοιχεί σε μέσο ρυθμό αποδέσμευσης περίπου 500.000 βαρελιών ημερησίως, ενώ από τον Μάιο και μετά ο ρυθμός αυξήθηκε στα 710.000 βαρέλια ημερησίως.

Τα στοιχεία αυτά υποδηλώνουν ότι οι εξαγωγές αυξάνονται σταδιακά, έστω και με τρόπους που δεν είναι πλήρως ορατοί στην αγορά.
Η νέα γεωπολιτική των Στενών

Αναλυτές εκτιμούν ότι αρκετά από τα πλοία χρησιμοποιούν διαδρόμους που έχει εγκρίνει το Ιράν στο πλαίσιο ειδικών διμερών συμφωνιών με ασιατικές χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία και το Πακιστάν.

Άλλα δεξαμενόπλοια φαίνεται να κινούνται κοντά στις ακτές του Ομάν, πιθανώς με τη σιωπηρή ή ενεργή υποστήριξη του αμερικανικού ναυτικού.

Παραμένει ωστόσο ασαφές ποιοι ακριβώς όροι διέπουν αυτές τις διελεύσεις, ενώ δεν αποκλείεται ορισμένα πλοία να καταβάλλουν τέλη ή άλλες χρεώσεις για την ασφαλή διέλευσή τους.
Η επιστροφή στην κανονικότητα απέχει

Παρά τη σταδιακή αύξηση των εξαγωγών, η πλήρης ανάκαμψη της αγοράς παραμένει μακρινός στόχος.

Περίπου 11 εκατ. βαρέλια ημερήσιας παραγωγής εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός αγοράς, καθώς οι παραγωγοί δεν είναι διατεθειμένοι να επαναφέρουν πλήρως τη λειτουργία των πετρελαϊκών πεδίων χωρίς εγγυήσεις ότι οι εξαγωγές μπορούν να συνεχιστούν απρόσκοπτα.

Επιπλέον, για να ομαλοποιηθεί η κατάσταση απαιτείται η επιστροφή άδειων δεξαμενόπλοιων στον Περσικό Κόλπο ώστε να παραλάβουν νέα φορτία. Μέχρι στιγμής αυτή η κρίσιμη ισορροπία δεν έχει αποκατασταθεί.

Οι πλοιοκτήτες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα την περιοχή, ενώ τα ασφάλιστρα παραμένουν ιδιαίτερα υψηλά λόγω του κινδύνου εγκλωβισμού πλοίων.
Μια νέα αγορά πετρελαίου

Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι τι θα συμβεί ακόμη και αν επιτευχθεί πολιτική συμφωνία και τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν επισήμως.

Η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει αυξημένο έλεγχο στη ναυσιπλοΐα και εξετάζει την επιβολή ενός συστήματος διοδίων ή τελών διέλευσης, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο λειτουργίας ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά «σημεία πνιγμού» του κόσμου.

Μια τέτοια εξέλιξη θα ανάγκαζε τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές και θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες γεωπολιτικές εντάσεις.

Η εικόνα που διαμορφώνεται σήμερα δείχνει ότι η αγορά πετρελαίου δεν οδεύει προς την προπολεμική κανονικότητα. Αντίθετα, φαίνεται να εισέρχεται σε μια εποχή όπου η αδιαφάνεια, οι γεωπολιτικές συμφωνίες και οι «αόρατες» ροές πετρελαίου θα διαδραματίζουν ολοένα σημαντικότερο ρόλο.

naftemporiki.gr