Δ. Παπαστεργίου στη «Ν»: Οι κανόνες στην Τεχνητή Νοημοσύνη – Τι προβλέπει το νέο νομοσχέδιο

Συνέντευξη

Μιχάλης Ψύλος • psilosm@naftemporiki.gr

Το νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο για τη λειτουργία και τις εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης (Τ.Ν.) στη χώρα μας καθορίζεται με το σχετικό νομοσχέδιο που κατατίθεται μέσα στην εβδομάδα στη Βουλή, αποκαλύπτει ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου, σε συνέντευξή του στη «Ναυτεμπορική».

«Το νομοσχέδιο έρχεται να εξειδικεύσει για την Ελλάδα τον Νόμο περί Τεχνητής Νοημοσύνης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (AI Act) που διέπει την ανάπτυξη και τη χρήση της Τ.Ν. στην Ε.Ε.», τονίζει ο κ. Παπαστεργίου.

Το AI Act είναι το πρώτο ολοκληρωμένο κανονιστικό πλαίσιο στον κόσμο για την Τεχνητή Νοημοσύνη και εφαρμόζει αυστηρές απαιτήσεις διακυβέρνησης, διαχείρισης κινδύνου και διαφάνειας για μοντέλα Τ.Ν. γενικής χρήσης. «Ο ευρωπαϊκός αυτός νόμος θα εξειδικευτεί σε επίπεδο χώρας σε σχέση με το ποιος θα κάνει τι. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα αναλαμβάνει τον ρόλο της εποπτείας των διαφόρων μοντέλων της Τ.Ν.» τονίζει ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και προσθέτει: «Με το νομοσχέδιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη καλούμαστε να αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων και να απαντήσουμε πλέον δομημένα τι γίνεται με τη νομοθεσία. Να αντιμετωπίσουμε πιθανά μοντέλα τα οποία θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την προσωπική μας ελευθερία. Δηλαδή, θα πρέπει πλέον να κατηγοριοποιήσουμε τα μοντέλα και αν κάποια θεωρούνται υψηλού κινδύνου ή ρίσκου, να υπάρχουν εκθέσεις στο πώς αυτά δεν θα ξεφύγουν, αλλά θα δουλεύουν σε πλαίσια, δεν θα εκθέτουν προσωπικά δεδομένα. Αυτή τη δουλειά, λοιπόν, θα αναλάβει να κάνει η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα».

Ο κ. Παπαστεργίου τονίζει επίσης στη «Ν» ότι «με το νομοσχέδιο για την Τ.Ν. θέλουμε -παράλληλα με τη ρύθμιση- να ενισχύσουμε την καινοτομία. Για παράδειγμα, δημιουργούμε τα sandboxes, που προβλέπονται και από τον ευρωπαϊκό κανονισμό. Τι είναι τα sandboxes; Είναι στην ουσία προστατευμένα, ελεγχόμενα περιβάλλοντα που μία επιχείρηση, ένα πανεπιστήμιο, μπορεί να δοκιμάσει κάτι, χωρίς αυτό να θέσει σε κίνδυνο οποιαδήποτε πληροφορία. Πρόκειται για μηχανισμούς ασφαλείας που χρησιμοποιούν απομονωμένα περιβάλλοντα για την εκτέλεση μη αξιόπιστου ή δυνητικά κακόβουλου κώδικα. Με το νέο νομοσχέδιο, η δημόσια διοίκηση θα έχει πλέον τη δυνατότητα να δημιουργήσει ρυθμιστικά sandboxes διαλειτουργικότητας, ώστε να μπορούν να δοκιμάζουν με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα νέες ψηφιακές λύσεις».

«Τα sandboxes αυτά βοηθούν στην απλοποίηση πολύπλοκων νομικών διαδικασιών, επιτρέποντας την πρακτική πειραματική εφαρμογή και την ταχύτερη υλοποίηση καινοτόμων έργων διαλειτουργικότητας, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό βήμα προς πιο έξυπνες, απρόσκοπτες δημόσιες υπηρεσίες», εξηγεί ο κ. Παπαστεργίου.

Κύριε Παπαστεργίου, έχει αλλάξει η καθημερινότητα του πολίτη με τον επιχειρούμενο ψηφιακό μετασχηματισμό; Γιατί, τελικά, αυτός είναι για πολλούς ο απώτερος σκοπός…

«Κύριε Ψύλο, για εμένα το πιο σημαντικό και το ζητούμενο είναι η εμπιστοσύνη του πολίτη σε σχέση με το κράτος. Εμπιστοσύνη που έχει περάσει και περνάει ενίοτε από πολλές διακυμάνσεις. Δεν υπάρχει λοιπόν τίποτα πιο αξιόπιστο από το να λες: αγαπητέ πολίτη, η αίτησή σου είναι εκεί. Μπορείς να τη δεις, να την ιχνηλατήσεις. Είναι αυτός ο υπάλληλος υπεύθυνος και τότε αναμένεται να ικανοποιηθεί το αίτημα, αν είναι κάτι το οποίο δεν γίνεται την ίδια στιγμή. Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης τρέχει έργα για πάρα πολλά άλλα υπουργεία. Όχι όλα, αλλά τα περισσότερα τρέχουν από μας. Με το πρόγραμμα “Ελλάδα 2.0” χρηματοδοτούμε εκατοντάδες δράσεις ψηφιακού μετασχηματισμού ύψους 3,33 δισ. ευρώ, ενώ παράλληλα μέσω του ΕΣΠΑ 2021- 2027 υλοποιούνται έργα 932 εκατ. ευρώ με ορίζοντα έως το 2030. Το 2025 οι ψηφιακές συναλλαγές με το Δημόσιο ξεπέρασαν τα 2,7 δισεκατομμύρια, καταγράφοντας νέα σημαντική αύξηση. Αυτό σημαίνει ότι οι πολίτες χρησιμοποιούν μαζικά τις ψηφιακές υπηρεσίες επειδή τους λύνουν πραγματικά προβλήματα. Λέω πάντα, επίσης, ότι οι δύο τομείς που πραγματικά νιώθω υπερήφανος που ασχοληθήκαμε ως υπουργείο είναι η Υγεία και η Δικαιοσύνη. Στη Δικαιοσύνη, λοιπόν, το νέο ολοκληρωμένο πληροφορικό σύστημα για τις πολιτικές και διοικητικές διαδικασίες και δικαστήρια έρχεται να ενοποιήσει όλα αυτά σε μια πλατφόρμα. Οποιοδήποτε έγγραφο πλέον να κατατίθεται ψηφιακά, να μπαίνει σε ένα σύστημα, έτσι ώστε από το σημείο αυτό να έχουν πρόσβαση και οι πολίτες που εμπλέκονται και οι δικηγόροι και φυσικά οι δικαστές, αντί να κουβαλάνε τόνους εγγράφων με καροτσάκια σούπερ μάρκετ.

Από τον Σεπτέμβριο και μετά, σύμφωνα με δηλώσεις και του υπουργού Δικαιοσύνης, όλα πλέον τα έγγραφα θα κατατίθενται ψηφιακά. Και βέβαια, για πολύ απλά πράγματα, όπως για παράδειγμα το αντίγραφο ποινικού μητρώου -μια διαδικασία που ήθελε εβδομάδες- πλέον για το περίπου 60% των Ελλήνων βγαίνει αυτόματα. Στον τομέα της Υγείας, ο Έλληνας έχει ήδη ψηφιακά πολλά από τα στοιχεία του και τις εξετάσεις του. Λέω πολλά και όχι όλα, γιατί πρέπει να συνδεθούν και τα υπόλοιπα ιδιωτικά κέντρα στον ιατρικό φάκελο.

Η πιο μεγάλη όμως τομή γίνεται σήμερα με τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης και τη διασύνδεση των νοσοκομείων. Η Ελλάδα, όσο και να σας κάνει εντύπωση, μέχρι και πριν από λίγο καιρό, είχε 13 υγειονομικές περιφέρειες, οι οποίες χρησιμοποιούσαν 13 διαφορετικά συστήματα, που δεν “μιλούσαν” μεταξύ τους. Χάρη και πάλι στο Ταμείο Ανάκαμψης, πλέον έρχονται όλα τα συστήματα αυτά να “μιλήσουν” την ίδια πληροφοριακή γλώσσα, την ίδια ψηφιακή γλώσσα και επίσης να φτάσουν όλα τα νοσοκομεία σε ένα μίνιμουμ επίπεδο ψηφιακής ετοιμότητας».

Κύριε υπουργέ, η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει τα πάντα. Αλλά θέλει πολύ ισχυρές υποδομές. Τις διαθέτουμε;

«Μέχρι σήμερα δανειζόμαστε τέτοιες υποδομές σε μηχανήματα που βρίσκονται στην καλύτερη των περιπτώσεων στην Ευρώπη, στη χειρότερη έξω από την Ευρώπη. Σήμερα, για παράδειγμα, χτίζουμε στο Λαύριο με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης ένα δυναμικό οικοσύστημα Τ.Ν., το AI Factory “PHAROS”, γύρω από τον νέο εθνικό υπερυπολογιστή “ΔΑΙΔΑΛΟ”, ένα από τα ισχυρότερα υπολογιστικά συστήματα διεθνώς. Θα ολοκληρωθεί μέσα στο καλοκαίρι και στην ουσία ο “ΔΑΙΔΑΛΟΣ”, ο εθνικός μας υπερυπολογιστής, είναι το 31ο πιο ισχυρό μηχάνημα Τ.Ν. στον κόσμο. Με τον “ΔΑΙΔΑΛΟ”, η Ελλάδα αναδεικνύεται στη 14η θέση, στην επίσημη κατάταξη των μηχανημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης στον κόσμο. Ταυτόχρονα, η διασύνδεση του “PHAROS” με τα τέσσερα AI Factory Antennas σε Κύπρο, Μάλτα, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία μετατρέπει την Ελλάδα σε περιφερειακό κόμβο Τ.Ν. της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Αποκτώντας τέτοιες δικές μας υποδομές δίνουμε τη δυνατότητα καταρχάς σε ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και νεοφυείς επιχειρήσεις να μπορέσουν να τρέξουν εδώ εφαρμογές δωρεάν».

«Οι εγκαταστάσεις της Τ.Ν. στη χώρα θα ενισχύσουν τεχνολογικά και την ελληνική ναυτιλία» σημειώνει ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και συμπληρώνει: «Η Ελλάδα πραγματικά έχει ένα τεράστιο στόλο και πιστεύουμε ότι η ελληνική ναυτιλία, κάποιες πολύ μεγάλες εταιρείες θα τρέξουν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης με τα δεδομένα να μένουν εδώ στην Ελλάδα. Το οικοσύστημα της Τεχνητής Νοημοσύνης θα δημιουργήσει σημαντικές ευκαιρίες για τη ναυτιλία, καθώς η τεχνολογία και η ναυτιλιακή εμπειρία θα συναντώνται για τη δημιουργία πραγματικής αξίας».


Το «παραμύθι» έγινε πραγματικότητα

Μετά τη θάλασσα, και το Διάστημα, κύριε υπουργέ, μπήκε στους στόχους σας για την Τ.Ν. στη χώρα. Δημοσιεύσατε ήδη πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για μελλοντική ελληνική συμμετοχή στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Ήδη είδαμε και τον πρώτο Έλληνα υποψήφιο αστροναύτη.

«Το Διάστημα μέχρι σήμερα ήταν μάλλον πεδίο για αστεία. Για τα παραμύθια παλιότερα και για τα πολιτικά παραμύθια τα επόμενα χρόνια. Αλλά τα τελευταία 3-4 χρόνια, εκμεταλλευόμενοι πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, βγάλαμε το πρώτο μας διαστημικό πρόγραμμα – 200 εκατομμύρια, με τα οποία στείλαμε ήδη 17 μικρο- και νανο-δορυφόρους στο Διάστημα. Σε μερικές μέρες εκτοξεύουμε και τους πρώτους οπτικούς δορυφόρους.

Κομμάτι όλης αυτής της πολιτικής και αν θέλετε το κερασάκι στην τούρτα είναι αυτό ακριβώς το οποίο είπατε: Πως τελικά ένα παιδί, ένας Έλληνας, ο Αδριανός Γολέμης, ένας μαθητής σε κάποιο λύκειο της Λάρισας ο οποίος σπούδασε στο ΑΠΘ Ιατρική, έρχεται να γίνει ο πρώτος επίσημος υποψήφιος αστροναύτης. Η πρόσκληση αποτελεί το πρώτο πρακτικό βήμα μετά την παρουσίαση του εθνικού προγράμματος Hellas Space 2.0 και απευθύνεται σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και λοιπούς φορείς του ελληνικού διαστημικού οικοσυστήματος, οι οποίοι καλούνται να καταθέσουν ώριμες προτάσεις που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε μελλοντική αποστολή στον ISS. Είναι το πρώτο βήμα για την ελληνική συμμετοχή στον ISS, μελλοντικά».

Κύριε Παπαστεργίου, η χώρα εκτόξευσε και τέσσερις δορυφόρους με θερμικές κάμερες για την πρόληψη πυρκαγιών. Τι μπορεί να κάνει αυτό το πρόγραμμα και πώς λειτουργεί;

«Μία από τις εταιρείες που συνεργαζόμαστε, κατασκευάζει θερμικούς δορυφόρους, ήδη έχουμε στείλει τέσσερις τέτοιους στο Διάστημα, που με θερμικές κάμερες μπορούν να εντοπίσουν σε σχεδόν πραγματικό χρόνο εστίες φωτιάς, κάτι το οποίο είναι εξαιρετικά χρήσιμο σε περιπτώσεις πυρκαγιών οι οποίες γίνονται είτε ξημερώματα είτε σε απομακρυσμένα σημεία.

Με διαδικασίες και μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης, μπορούμε να έχουμε πολύ καλή εικόνα για το πώς μπορεί να εξελιχθεί μια πυρκαγιά, έτσι ώστε να μπορέσουμε να ειδοποιήσουμε εγκαίρως τις δυνάμεις πυρόσβεσης.

Δεν τρέφουμε φυσικά αυταπάτες ότι αύριο το πρωί θα φτιάξουμε δικά μας μοντέλα και θα είμαστε πλήρως ανεξάρτητοι και πιθανώς δεν υπάρχει και λόγος σε τέτοιο βαθμό. Ας είμαστε ειλικρινείς, για παράδειγμα, αν φύγουμε από τα μοντέλα και πάμε στο επίπεδο του εξοπλισμού, τα chipsets, τα GPUs δεν είναι ευρωπαϊκά. Θα πρέπει όμως, παράλληλα, μαζί με τις όποιες πολύ ισχυρές συνεργασίες κάνουμε με εταιρείες αμερικανικών συμφερόντων ή τουλάχιστον αξιόπιστων χωρών προέλευσης, να δούμε και πώς η Ευρώπη χτίζει τη δική της δύναμη, τη δική της γνώση πάνω σε αυτά.

Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική κυβέρνηση έκανε ήδη την προγραμματική σύμβαση με τη Μιστράλ, άρα μπορούμε εδώ, παράλληλα με τα υπόλοιπα μοντέλα, να δούμε πώς μπορούμε να βοηθήσουμε ή να στηρίξουμε και ευρωπαϊκές τέτοιες προσπάθειες».

Είπατε και νωρίτερα ότι η εμπιστοσύνη και η διαφάνεια είναι η δύναμη του ψηφιακού κράτους. Πώς έγινε όμως και ξέφυγαν -αν ξέφυγαν- από το «ψηφιακό μάτι» σκάνδαλα όπως στον πρώην ΟΠΕΚΕΠΕ και στις πολεοδομίες; Γιατί δυστυχώς αυτό που ζούμε, υπουργέ, και όχι μόνο τώρα, είναι το βαθύ κράτος που είχε τα μέσα, την πελατειακή σχέση, να κερδίζει σε βάρος των πραγματικών αγροτών, των υγιών επιχειρήσεων κ.λπ.

«Κύριε Ψύλο, δεν θα άλλαζα ούτε μία οξεία από αυτά που είπατε, γιατί όντως είναι μια καθημερινή μάχη. Εκεί πέρα που γεννιούνται καθημερινά νέες δυνατότητες από την ψηφιοποίηση, ακόμα και σήμερα που έχει προχωρήσει πολύ το gov.gr και η ψηφιακή Ελλάδα, βρίσκεις πάντα θύλακες διαδικασιών που δεν θέλουν να αλλάξουν. Όσο περισσότερο όμως μπορούμε να διασυνδεθούμε τόσο περισσότερο θα υπάρχει διαφάνεια. Αυτό είδαμε και στο κτηματολόγιο και στις πολεοδομίες. Χρειάζεται καθημερινή μάχη, πετύχαμε πολλά, έχουμε δρόμο ακόμα».

naftemporiki.gr