Βαλεντίνα Παπαδημητράκη: «…Όταν γελά το κοινό, με πλημμυρίζει ευφορία…»

Γιώργος Σ. Κουλουβάρης • gkoul@naftemporiki.gr

«Η σκιά της μύγας» της Βαλεντίνας Παπαδημητράκη επανέρχεται από τις 28 Ιανουαρίου -για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων, αυτή τη φορά στο Ρεκτιφιέ – Κέντρο Έρευνας Μεικτών Παραστατικών Τεχνών [Κωνσταντινουπόλεως 119, Κεραμεικός].

Μια γυναίκα απροσδιόριστης ηλικίας. Ένα καφενείο γεμάτο τουρίστες. Μια ανακαίνιση εκ βάθρων. Ένας προορισμός. Μια λυτρωτική άφιξη.

Η ηρωίδα του έργου είναι έτοιμη για ταξίδι. Κατεβαίνει με τη βαλίτσα της στο καφενείο, όπου συναντά τους θεατές. Το διαμέρισμά της βρίσκεται στο ίδιο κτήριο και είναι έτοιμο να υποδεχτεί τους Ιταλούς τουρίστες που το έχουν νοικιάσει, μέσω πλατφόρμας βραχυχρόνιας μίσθωσης. Έτσι ζει. Έτσι έχει οργανώσει τη ζωή της. Τουρίστες αυτοί; Τουρίστας κι η εκείνη.



«Η σκιά της μύγας» παρουσιάζεται στο φουαγιέ ενός θεατρικού χώρου. Είναι χώρος αναμονής, ένας ενδιάμεσος τόπος, όπου οι θεατές συναντιούνται πριν από την εμπειρία μιας παράστασης, όπως ακριβώς κάποιος που στέκεται στο κατώφλι μιας απόφασης. Αυτός ο οριακός χώρος συνομιλεί με τη δραματουργία του έργου: μια ηρωίδα σε διαρκή μετάβαση, ένα σπίτι που δεν είναι πια σπίτι, μια πόλη που αλλάζει συνεχώς μορφή. Ένας χώρος ανοιχτός, άμεσος και ταυτόχρονα φορτισμένος, που διατηρεί την κοντινή επαφή με τους θεατές και εντείνει την οικειότητα μεταξύ κοινού και ηθοποιών.

Η παράσταση επιφυλάσσει οργανικό ρόλο και στους θεατές, που, αφού σερβιριστούν και χαλαρώσουν στα «τραπεζάκια» τους, θα γνωρίσουν μια γυναίκα της διπλανής πόρτας που έχει μετατρέψει το σπίτι της σε κατ’ οίκον ξενοδοχείο, απογυμνωμένο από κάθε μνήμη.

Ένα θεατρικό μονόπρακτο για την πόλη που αλλάζει. Για τις γειτονιές που χάνονται.

Για το αστικό τοπίο που μεταβάλλεται βίαια χάριν εξευγενισμού. Για το εσωτερικό τοπίο των ανθρώπων που πασχίζουν να προσαρμοστούν. Για τα χνάρια της ατομικής και της συλλογικής μνήμης που σβήνουν με την επέλαση του υπερτουρισμού.

Η Βαλεντίνα Παπαδημητράκη μίλησε μαζί μας.



Το έργο σας θίγει το σύγχρονο ζήτημα του υπερτουρισμού και τις αλλαγές που επιφέρει τόσο στο αστικό τοπίο όσο και στη ζωή και την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων. Ποιο ήταν το ερέθισμα;

«Πολλά τα ερεθίσματα. Καταρχάς, η προσωπική μου εμπειρία από τη διαμονή μου στα Χανιά επί μια δεκαετία -από το 2015 έως 2024. “Αν ξεμείνεις από σπίτι στα Χανιά, την έβαψες”, ήταν μία από τις πρώτες κουβέντες που άκουσα όταν εγκαταστάθηκα σε χωριό του Αποκόρωνα, τον Σεπτέμβρη του 2015. Εγώ ήμουν από τους τυχερούς· έχω φίλους, όμως, που ψάχνουν επί μήνες για να νοικιάσουν σπίτι σε μια κάπως λογική τιμή. Και να μην χρειάζεται να το αδειάσουν τον Απρίλιο, για να υποδεχτεί τουρίστες. Τα σπίτια, συνήθως, αλλάζουν ενοικιαστές χωρίς να χρειαστεί να μπουν καν σε αγγελία, από στόμα σε στόμα. Ακόμα κι αν μπει σε αγγελία ένα σπίτι, το ραντεβού με τον ιδιοκτήτη για να το δει ένας υποψήφιος ενοικιαστής μοιάζει πολλές φορές με ακρόαση για θεατρική παράσταση. Έπειτα, είναι οι εμπειρίες που έχω από την οικογένειά μου, η οποία έχει προσβληθεί τα τελευταία χρόνια από το μικρόβιο των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων. Για να φιλοξενηθώ το καλοκαίρι στο εξοχικό μας στη Νάξο, χρειάζεται πρώτα να συμβουλευτεί η μητέρα μου το ημερολόγιο κρατήσεων. Παρακολουθώ με πίκρα εδώ και χρόνια τις αλλαγές στον δημόσιο χώρο, στις τιμές των ενοικίων, στη φυσιογνωμία των πόλεων και των νησιών. Aυτό που με θλίβει βαθιά, όμως, είναι η εσωτερική μετατόπιση των ανθρώπων που καταπιάνονται με την ιδιάζουσα επιχειρηματική δραστηριότητα τού να νοικιάζουν το σπίτι τους μέσω εφαρμογών βραχυπρόθεσμων μισθώσεων. Αλλοιώνεται ο ψυχισμός τους, αλλάζει η κλίμακα αξιών τους, με αποτέλεσμα να διαβρώνονται και οι σχέσεις τους. Συζητώντας αυτούς τους προβληματισμούς με την αγαπημένη φίλη και ηθοποιό Σοφία Λιάκου, σκεφτήκαμε να φτιάξουμε μια παράσταση που να καταπιάνεται με αυτό το θέμα. Παρέα και με τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Τάσο Καρακύκλα μελετήσαμε σχετικά άρθρα και δημοσιεύματα. Η ηρωίδα που έπλασα έχει επιλέξει να μετατρέψει το μοναδικό της σπίτι σε Airbnb. Βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αυτή την οπτική, γιατί κρύβει πολλές αντιφάσεις. Θέλησα να τραβήξω τη συνθήκη στα άκρα, ακριβώς για να διευρύνω το πεδίο διερεύνησης. Η ηρωίδα μας, όχι μόνο διαθέτει το σπίτι της μέσω Airbnb, αλλά γίνεται και η ίδια πελάτης σε ανάλογα καταλύματα, κάθε φορά που το σπίτι της είναι κατειλημμένο από τουρίστες. Είναι γι’ αυτήν μια προσωπική διέξοδος, ένας καινούργιος τρόπος ζωής που την κρατά σε εγρήγορση και αφήνει σε λήθαργο το επώδυνο παρελθόν της».



Θα μας εξηγήσετε τον τίτλο του έργου;

«Όταν βρίσκομαι στη δημιουργική διαδικασία της συγγραφής ενός κειμένου, μπαίνω σε μια νοητική εγρήγορση, κατά την οποία όλα τα ερεθίσματα που δέχομαι καθημερινά φιλτράρονται υπό το πρίσμα του γραπτού που γεννιέται. Το έργο γράφτηκε την άνοιξη του 2024, ενόσω ζούσα ακόμα στα Χανιά. Ένα μεσημέρι, είχα ξαπλώσει για λίγο και είδα μια μύγα να περπατά πάνω στη σήτα της μπαλκονόπορτας. Παρατήρησα τη σκιά που έριχνε πάνω στο τζάμι. Η εικόνα αυτή με συγκλόνισε· “Ακόμα και μια μύγα έχει τη σκιά της σ’ αυτόν τον κόσμο”, σκέφτηκα. Είχα, μόλις, βρει τον τίτλο του έργου. Για μένα η μύγα είναι ένα έντομο που συνδέεται με τη φτώχεια, την ταπεινή καταγωγή. Η εμπλοκή όλο και περισσότερων ανθρώπων της διπλανής πόρτας στην αρένα των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων ενέχει κατά τη γνώμη μου έναν τυχοδιωκτισμό, μια ανάγκη να ξεφύγουμε από το πεπρωμένο μας, να γίνουμε κάποιοι άλλοι, να διώξουμε τις μύγες από τη ζωή μας. Οι σκιές τους, όμως, παραμένουν. Συζητώντας με θεατές που είδαν την παράσταση, άκουσα πολλές ακόμα ερμηνείες του τίτλου· κάτι που με ευχαριστεί ιδιαίτερα. Χαίρομαι πολύ όταν τα κείμενά μου χωρούν και άλλες αναγνώσεις».



Η παράσταση ξεκίνησε το ταξίδι της σε καφενεία του Πειραιά, την περασμένη σεζόν, σε συνεργασία με το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Πώς ανταποκρίθηκε το κοινό σε αυτό το ιδιαίτερο θεατρικό «κάλεσμα», σε μη θεατρικό χώρο;

«Η ανταπόκριση του κοινού ξεπέρασε κάθε προσδοκία μας. Ήρθαν στην παράσταση όχι μόνο θεατρόφιλοι, αλλά και άνθρωποι που δεν συνηθίζουν να πηγαίνουν στο θέατρο. Τους κέντρισε το ενδιαφέρον η ιδέα του καφενείου. Ήρθαν άνθρωποι κάθε ηλικίας. Και εκτίμησαν την αμεσότητα που συνεπάγεται ένας τέτοιος χώρος. Στην παράστασή μας, οι θεατές έχουν την αίσθηση ότι δεν παρακολουθούν θέατρο, ότι απλώς συνυπάρχουν στον χώρο με άλλους θαμώνες και ακούνε την εξομολόγηση μιας καθημερινής γυναίκας για το παρόν και το παρελθόν της ζωής της, για τη ριζική ανακαίνιση του σπιτιού της, για τις σκέψεις, τους φόβους και τα όνειρά της».



Ποιες είναι οι δικές σας σκέψεις και ποιο το κυρίαρχο συναίσθημα μετά από κάθε παράσταση;

«Σε κάθε παράσταση έχω μια γλυκιά αγωνία να πάνε όλα καλά. Μ’ αρέσει να παρακολουθώ τις αντιδράσεις στα πρόσωπα των θεατών, καθώς ξεδιπλώνεται ο λόγος της ηρωίδας. Ανυπομονώ να δω αν έχουν απήχηση το χιούμορ και ο αυτοσαρκασμός της, τα ειρωνικά της σχόλια. Όταν γελά το κοινό, με πλημμυρίζει ευφορία. Και νιώθω βαθιά ικανοποίηση όταν αντιλαμβάνομαι ότι το έργο έχει αγγίξει ευαίσθητες χορδές των θεατών, όταν έχει κινητοποιήσει σκέψεις, όταν τους έχει μετακινήσει με οποιονδήποτε τρόπο. Και, φυσικά, απολαμβάνω τις συζητήσεις που προκύπτουν μετά την παράσταση».



Ταυτότητα Παράστασης

Κείμενο: Βαλεντίνα Παπαδημητράκη

Σκηνοθεσία: Τάσος Καρακύκλας

Μουσική: Φώτης Σιώτας

Κοστούμια: Βάσω Γιαρένη

Φωτογραφίες: Σίμος Γιαννάκος & Βασίλης Καραδάτκος

Video: Βασίλης Καραδάτκος

Γραφιστικά: Γιώργος Χατζάκης

Οργάνωση παραγωγής: Βαλεντίνα Παπαδημητράκη

Επικοινωνία: Νατάσα Παππά



Ερμηνεία: Σοφία Λιάκου

Στον ρόλο του καφετζή ο Τάσος Καρακύκλας

Παραγωγή: Θέατρο του παπουτσιού πάνω στο δέντρο

Εισιτήρια:

– Ηλεκτρονικά στην ticketservices.gr

https://www.ticketservices.gr/event/i-skia-tis-mygas-rektifie/

– Εκδοτήριο: Πανεπιστημίου 39, Αθήνα

– Τηλεφωνικά: 210 – 7234567

– Στο ΡΕΚΤΙΦΙΕ πριν από την έναρξη της παράστασης (εφόσον υπάρχει διαθεσιμότητα)

naftemporiki.r