Νικολέτα Πετανίδου • npetanidou@naftemporiki.gr
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αναδεικνύουν την ανάγκη για μηχανισμούς συλλογικής ασφάλειας, έναντι των επιθέσεων του Ιράν.
Την ίδια στιγμή, γίνεται μεγάλη συζήτηση για το ενδεχόμενο συνδρομής ευρωπαϊκών και μη δυνάμεων -όχι μόνο ανοιχτά της Κύπρου που βρίσκονται ήδη- αλλά και στα Στενά του Ορμούζ, μετά το «ναι» από Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία.
Αυτό που παραμένει άγνωστος «Χ», είναι κάτω από ποιο «ομπρέλα» θα μπορούσε να λειτουργήσει μία τέτοια «συμμαχία» επί του πεδίου, δηλαδή της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του ΝΑΤΟ και κατά πόσο θα μπορούσαν να διαταραχθούν οι σχέσεις των υπολοίπων με την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών, λόγω της απροθυμίας τους.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μία τελευταία συνάντηση, αυτή της Πέμπτης 19 Μαρτίου στο περιθώριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, επανέφερε στο «τραπέζι» τη συζήτηση για το άρθρο 42/7, δηλαδή τη ρήτρα της αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Είναι εξαιρετικά θετικό το γεγονός ότι στην περίπτωση της επίθεσης που δέχτηκε η Κύπρος πολλές ευρωπαϊκές χώρες, με πρώτη την Ελλάδα, έσπευσαν να συνδράμουν την Κύπρο, προσφέροντας αεροναυτική υποστήριξη, έτσι ώστε η Κύπρος να αισθάνεται απολύτως ασφαλής», σημείωσε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Από την πλευρά του ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης υπογράμμισε ότι η εν λόγω κίνηση αποτέλεσε ουσιαστικά μία de facto, αν όχι de jure ενεργοποίηση του Άρθρου 42, παράγραφος 7 της ΕΕ.
Στο πλαίσιο αυτό, τόσο η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσο και η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ αναγνώρισαν την ανάγκη να προχωρήσει η ΕΕ γρήγορα κάποια βήματα παραπέρα.
Τη χάραξη δηλαδή ενός σαφούς οδικού χάρτη, με ορίζοντα μηνών και όχι ετών, έτσι ώστε να υπάρξει ένα σαφές επιχειρησιακό σχέδιο σε περίπτωση που χρειαστεί να ενεργοποιηθεί αυτή η ρήτρα.
Προβολή ευρωπαϊκής σημαίας στην Ανατολική Μεσόγειο
Αρμόδιες πηγές αναφέρουν στη «Ν», ότι η μεταφορά στρατιωτικών δυνάμεων από κράτη-μέλη της ΕΕ στην επικράτεια ή πλησίον της Κύπρου γίνεται εκτός του πλαισίου του άρθρου 42/7 της Συνθήκης ΕΕ περί αμοιβαίας συνδρομής ή του άρθρου 5 ΝΑΤΟ με συναφές αντικείμενο. Η κλίμακα της απειλής, ένα περιορισμένο περιστατικό εκτόξευσης πυρομαχικού μέσω drones, δεν δικαιολογεί την επίκληση του άρθρου 42/7, ενώ η Κύπρος δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ.
«Ωστόσο, δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι η έμπρακτη βούληση για κινητοποίηση στρατιωτικών δυνάμεων με πρωτοβουλία προθυμων κρατών δημιουργεί ένα πολύτιμο κεκτημένο. Γιατί γίνεται προβολή της “ευρωπαϊκής σημαίας” στην Ανατολική Μεσόγειο, και δηλώνει την ετοιμότητα για την παροχή συνδρομής σε κάθε περίπτωση απειλής από τα βόρεια και νότια ανατολικά σύνορα της Ευρώπης», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Αυτό έχει αυτονόητη σημασία σύμφωνα με τα δεδομένα για την ασφάλεια που έχουν διαμορφωθεί έπειτα από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και το βεληνεκές βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν.
Κατά συνέπεια, όπως υπογραμμίζουν οι ίδιες πηγές, πρέπει να θεωρηθεί ως μία προπαρασκευαστική ενέργεια για την σταδιακή δόμηση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής άμυνας της ΕΕ, η οποία μπορεί να ενισχυθεί και από δυνάμεις εκτός ΕΕ (Ηνωμένο Βασίλειο). Η πολιτική άμυνας της ΕΕ δεν πρόκειται να υποκαταστήσει το ΝΑΤΟ, το οποίο έχει αναπτυχθεί ως μια ολοκληρωμένη επιχειρησιακή δύναμη αποτροπής κάθε απειλής εναντίον των μελών του. Ακόμα, δεν διαφαίνεται ότι δημιουργεί ένα επιπρόσθετο πρόβλημα στις ήδη βεβαρυμμένες διατλαντικές σχέσεις, στο βαθμό που δεν αντιβαίνει ή ανταγωνίζεται τις βασικές στοχεύσεις των ΗΠΑ αυτή την περίοδο στη Μέση Ανατολή.
Αντιθέτως, προσθέτουν πως, μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά ως μία ασπίδα προστασίας και ένα συμπληρωματικό επιχειρησιακό μέσο προς τον ρόλο των νατοϊκών δυνάμεων στην περιοχή, όπως συνέβη με την απόκρουση πυραύλων στον εναέριο χώρο της Τουρκίας από νατοϊκές δυνάμεις.
«Κυρίως, πρόκειται για ένα μεταβατικό στάδιο ωρίμανσης των κρατών, των επιτελικών αρχών άμυνας και της κοινής γνώμης εν γένει ότι απαιτείται πλέον ενεργός ρόλος, στρατηγική αυτονομία και βούληση για επίδειξη στρατιωτικής ετοιμότητας και ισχύος, προκειμένου να αποτραπούν εγκαίρως οι δυνητικοί κίνδυνοι ασφάλειας στην Ευρώπη, οι οποίοι είναι ορατοί και καθόλου αμελητέοι», καταλήγουν οι ίδιες πηγές.
Σε πρακτικό επίπεδο
Ποιες είναι οι διαφορές και τα κοινά σημεία ΕΕ-ΝΑΤΟ, ως προς τις ρήτρες αμοιβαίας συνδρομής σε πρακτικό επίπεδο.
Η σύγκριση ανάμεσα στη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 42/7) και το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν είναι απλώς νομική λεπτομέρεια, αλλά ζήτημα ισορροπίας ισχύος, στρατηγικής κουλτούρας και γεωπολιτικών επιλογών.
Στον πυρήνα τους, και οι δύο προβλέπουν αλληλεγγύη μεταξύ κρατών σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης. Ωστόσο, το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ λειτουργεί ως ο ακρογωνιαίος λίθος μιας καθαρά στρατιωτικής συμμαχίας με ενιαία δομή διοίκησης και επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Προβλέπει ότι μια επίθεση σε ένα μέλος θεωρείται επίθεση σε όλους, αφήνοντας όμως στα κράτη-μέλη τη διακριτική ευχέρεια για το είδος της συνδρομής που θα παράσχουν.
Αντίθετα, το άρθρο 42/7 της ΕΕ, έχει σε ορισμένες ερμηνείες πιο δεσμευτική διατύπωση, καθώς προβλέπει υποχρέωση παροχής «βοήθειας και συνδρομής με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους» στα κράτη που πλήττονται από ένοπλη επίθεση. Ωστόσο, η εφαρμογή του παραμένει πιο ευέλικτη χωρίς ενιαίο στρατιωτικό μηχανισμό, κάτι που το διαφοροποιεί από το ΝΑΤΟ.
Πως ενεργοποιούνται οι ρήτρες
Στρατιωτικές πηγές εξηγούν στη «Ν», ότι στην περίπτωση της ΕΕ και την ενεργοποίηση του άρθρου 42/7 απαιτείται επίσημο αίτημα από το κράτος-μέλος που έχει δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του και ζητάει τη συνδρομή των υπολοίπων.
Ακολούθως, λαμβάνεται ομόφωνη απόφαση και τα αρμόδια όργανα της ΕΕ ζητούν από τα κράτη μέλη να καταθέσουν σχέδια για τα μέσα που μπορούν να διαθέσουν. (Όπως έχει συμβεί με την ευρωπαϊκή επιχείρηση ΑΣΠΙΔΕΣ.)
Τα κράτη-μέλη έχουν την υποχρέωση να παράσχουν βοήθεια με όλα τα μέσα που διαθέτουν, χωρίς όμως να υπάρχει ένας ενιαίος στρατιωτικός μηχανισμός διοίκησης που να κατευθύνει συλλογικά την αντίδραση.
Επίσης σημειώνουν πως η συνδρομή μπορεί να έχει διάφορες μορφές. Δηλαδή να είναι είτε στρατιωτική είτε υλικοτεχνική είτε πολιτική και προσαρμόζεται κατά περίπτωση.
Αντίθετα, το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ που ενεργοποιείται επίσης σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά κράτους-μέλους, εντάσσεται σε μια καθαρά στρατιωτική συμμαχία με δομημένη επιχειρησιακή ικανότητα και ενιαίο πλαίσιο σχεδιασμού.
Η ενεργοποίηση γίνεται μέσα από το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο, όπου τα κράτη-μέλη εξετάζουν πολιτικά το περιστατικό και συμφωνούν ότι συντρέχει περίπτωση συλλογικής άμυνας. Από εκεί και πέρα, κάθε κράτος αποφασίζει το είδος της συνδρομής που θα προσφέρει, ενώ η συμμαχία διαθέτει ήδη ανεπτυγμένη στρατιωτική δομή που διευκολύνει τον συντονισμό.
Στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης
Σε κάθε περίπτωση, οι πρόσφατες διεργασίες γύρω από την ανάπτυξη ναυτικών και άλλων δυνάμεων από ευρωπαϊκά κράτη στην Ανατολική Μεσόγειο και έως τα Στενά του Ορμούζ αναδεικνύουν στην πράξη το ζήτημα της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.
Οι πιέσεις που ασκούνται, μεταξύ άλλων και από τον Ντόναλντ Τραμπ προς συμμάχους για μεγαλύτερη εμπλοκή, επαναφέρουν τη συζήτηση για το πώς κατανέμονται οι ρόλοι μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών στο πεδίο της ασφάλειας και της αποτροπής.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι ρήτρες αμοιβαίας συνδρομής αποτελούν εργαλεία αποτροπής και πολιτικά σήματα ισχύος.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου