«Εμπόδια» στη φαρμακευτική καινοτομία

Ανθή Αγγελοπούλου • aagelopoulou@naftemporiki.gr

Σε αδιέξοδο έχει οδηγηθεί η φαρμακευτική αγορά στην Ελλάδα καθώς η δημόσια υποχρηματοδότηση αι οι οικονομικές πιέσεις των υποχρεωτικών επιστροφών εμποδίζουν την πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες και συγχρόνως βάζουν «ανάχωμα» σε επικείμενες επενδύσεις.

Η φαρμακευτική αγορά στην Ελλάδα Ελλάδα αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις σύμφωνα με το Σύνδεσμο Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ), παρά τα όποια θετικά βήματα έχουν γίνει όπως η στήριξη στο RDP, η δρομολόγηση του Ταμείου Καινοτομίας και η ενίσχυση της χρηματοδότησης μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Δυστυχώς όμως, το υφιστάμενο χρηματοδοτικό κενό παραμένει. Η χρηματοδότηση του κράτους αυξάνεται με πολύ χαμηλότερο ρυθμό σε σχέση με τη συνολική φαρμακευτική δαπάνη (3,65% έναντι 10,9% την περίοδο 2019–2024). Η τακτική αυτή οδηγεί σε συνεχή και δυσανάλογη αύξηση κατά 20% ετησίως των υποχρεωτικών επιστροφών που έχουν ξεπεράσει πλέον το 58% κατά μέσο όρο.

Αποτέλεσμα αυτού είναι τα τελευταία 4 χρόνια η συνεισφορά της φαρμακοβιομηχανίας να είναι μεγαλύτερη από αυτήν της πολιτείας, γεγονός που αποτελεί Ευρωπαϊκό ρεκόρ όπως λένε οι εκπρόσωποι του ΣΦΕΕ.

Επιπλέον, η Ελλάδα είναι η χώρα με τις χαμηλότερες τιμές πρωτοτύπων φαρμάκων σε συνδυασμό με τις υψηλότερες επιστροφές στην Ευρώπη.

Οι παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι τόσο η απουσία ελέγχου της συνταγογράφησης όσο και η έλλειψη ρήτρας συνυπευθυνότητας περιορίζουν τα κίνητρα για την αποτελεσματική συγκράτηση της δαπάνης.
Αναμένεται εκτόξευση της δαπάνης

Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις που κατέγραψε μελέτη της Deloitte, η συνολική φαρμακευτική δαπάνη ενδέχεται να φτάσει τα €10,5 δισ. έως το 2028, με περαιτέρω σημαντική αύξηση των επιστροφών από τη βιομηχανία, εφόσον δεν υπάρξει αναθεώρηση της χρηματοδοτικής πολιτικής. Η μελέτη της Deloitte έδειξε ότι το χρηματοδοτικό κενό μέχρι το 2028 θα φτάσει το €1,5 δισ. εκ των οποίων τα €0,8 δισ. μπορούν να καλυφθούν από πρόσθετη χρηματοδότηση και τα €0,7 δισ. από τα μέτρα ελέγχου της δαπάνης.

Στην μελέτη της Deloitte επισημαίνεται επίσης ότι, η φαρμακευτική δαπάνη το 2019 ήταν στα 5,3 δις ευρώ με υποχρεωτικές επιστροφές κάτω από 40% για να φτάσει το 2023 στα 7, 3 δις ευρώ με τις επιστροφές να έχουν ξεπεράσει το 50% καταγράφοντας τα μεγαλύτερα επίπεδα επιστροφών στην Ευρώπη. Την ίδια στιγμή η χώρα μας δεν έχει ικανοποιητική πρόσβαση στα νέα φάρμακα αφού μόνο 1 στα 5 καινοτόμα έρχονται στην Ελλάδα.
Υπερβολικές υποχρεωτικές επιστροφές

Οι υποχρεωτικές επιστροφές φτάνουν το 58% στην Ελλάδα ενώ η μέση αποεπένδυση τα τελευταία 5 χρόνια είναι ~20%. Την ίδια στιγμή, τα υπόλοιπα Ευρωπαϊκά κράτη έχουν υιοθετήσει πιο ευέλικτα συστήματα επιστροφών δίνοντας σαφώς έναυσμα για επενδύσεις. Για παράδειγμα το Βέλγιο έχει δυναμικό προϋπολογισμό φαρμάκου, clawback έως 4%, η Γαλλία χρησιμοποιεί σύστημα μεταβλητής συνεισφοράς ~6,6% (2023), το Ηνωμένο Βασίλειο επίσης μεταβλητή συνεισφορά ~26,5% (2023), η Ιταλία έχει υιοθετήσει πλαφόν φαρμακευτικών δαπανών ~15,3% των δαπανών υγείας (2024), η Πολωνία έχει πλαφόν δαπανών υγείας (μη πλήρως ενεργοποιημένο σύστημα clawback)~16,5% και τέλος, η Ρουμανία έχει clawback 15–25% κάνοντας όμως θετικά βήματα εξορθολογισμού του.
Το 2026 χρονιά εξελίξεων

Σύμφωνα με το ΣΦΕΕ, το 2026 μπορεί να είναι μια χρονιά που θα φέρει ραγδαίες εξελίξεις στον τομέα του φαρμάκου. Πρωτίστως όπως επισημάνουν η υφιστάμενη συνεργασία με την πολιτεία οφείλει να ενισχυθεί και να αποδώσει μετρήσιμα αποτελέσματα. Ενώ η αξία της καινοτομίας πρέπει να αναγνωριστεί ουσιαστικά, τόσο για τους ασθενείς όσο και για τη βιωσιμότητα του Συστήματος Υγείας. Επιπλέον, η σύνδεση της καινοτομίας με την εγχώρια παραγωγή και χρήση γενοσήμων και βιοομοειδών μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο μοχλό ανάπτυξης.

Όσον αφορά το καίριο κομμάτι της χρηματοδότησης η πραγματική ανάγκη ανέρχεται στα 5 δις ευρώ, ποσό που όπως εξήγησε πρόσφατα ο πρόεδρος του ΣΦΕΕ Ολύμπιος Παπαδημητρίου δεν μπορεί να επιτευχθεί με κανένα τρόπο. Αντ’ αυτού, ένα ρεαλιστικό σενάριο θα ήταν, κανένα φάρμακο να μην συνεισφέρει περισσότερο από το κράτος στη δαπάνη, για να υπάρξει ένα περιβάλλον βιωσιμότητας και να μειωθούν οι υποχρεωτικές επιστροφές στο 40% (που και πάλι είναι περισσότερο από όλη την Ευρώπη). Στην Κύπρο για παράδειγμα οι επιστροφές επιμερίζονται ως εξής, 5% πληρώνει το κράτος και 3% η φαρμακοβιομηχανία.

Επιπροσθέτως, το Ταμείο Καινοτομίας για να είναι βιώσιμο πρέπει να έχει προϋπολογισμό 150 εκατ. ευρώ (50 εκατ. ευρώ έχει εξαγγείλει το υπουργείο Υγείας) κάτι αντίστοιχο με αυτό της Ιταλίας. Ενώ ανοικτό είναι ακόμα το θέμα της εκκαθάρισης των ανενεργών ΑΜΚΑ καθώς όπως έχει αναφερθεί από το γενικό διευθυντή του ΣΦΕΕ Μιχάλη Χειμώνα υπολογίζονται στις 5.000 το μήνα.

Τέλος, σοβαρό θέμα αποτελεί και η δαπάνη του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας – ΙΦΕΤ (ο οποίος εισάγει τις ειδικές θεραπείες) καθώς ο προϋπολογισμός του το 2025 υπολογίζεται στα 380 εκατ. ευρώ μεταβάλλοντας το από Ινστιτούτο Έρευνας στη μεγαλύτερη φαρμακευτική εταιρεία της χώρας.

naftemporiki.gr