Γιατί ο πόλεμος με το Ιράν έγινε για να ενισχυθεί το δολάριο

Μιχάλης Ψύλος • psilosm@naftemporiki.gr

Ήρθησαν οι περιορισμοί κυκλοφορίας γύρω από το ξενοδοχείο Serena, στο Ισλαμαμπάντ- τον καθορισμένο χώρο για τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ- Ιράν. Τα τοπικά μέσα ενημέρωσης ερμήνευσαν αυτό ως ένδειξη ότι οι πιθανότητες για έναν ακόμη γύρο συνομιλιών αυτή την εβδομάδα θεωρούνται ελάχιστες.

Το Σαββατοκύριακο, οι τελευταίες προσπάθειες του Πακιστάν να φέρει τους εκπροσώπους του Ιράν και των ΗΠΑ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, κατέρρευσαν. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί είχε επισκεφθεί την Ισλαμαμπάντ δύο φορές από την Παρασκευή, αλλά ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ακύρωσε ξαφνικά το προγραμματισμένο ταξίδι του ειδικού απεσταλμένου του Στιβ Γουίτκοφ και του γαμπρού του Τζάρεντ Κούσνερ.

Άλλωστε, ο πρόεδρος Τραμπ έχει τώρα να ασχοληθεί με την επίθεση που εκδηλώθηκε το Σάββατο το βράδυ, κατά το ετήσιο δείπνο των Ανταποκριτών Ξένου Τύπου στην Ουάσιγκτον.

Το Ιράν επιμένει επίσης στους όρους που προβάλει και περιλαμβάνουν την άμεση άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ και την εφαρμογή ενός νέου νομικού πλαισίου για το Στενό του Ορμούζ.



Η Τεχεράνη απαιτεί επίσης πολεμικές αποζημιώσεις και εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξει περαιτέρω στρατιωτική επιθετικότητα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Σε κάθε περίπτωση, για το Ιράν, το πυρηνικό πρόγραμμα δεν βρίσκεται στην ατζέντα των διαπραγματεύσεων, όσο και αν η Τεχεράνη φαίνεται να έχει μια πρόταση σχετικά με το εμπλουτισμένο ουράνιο.

«Ωστόσο, η απόφαση του Τραμπ να ακυρώσει την επιστροφή των διαπραγματευτών του στο Ισλαμαμπάντ ως «χάσιμο χρόνου» έχουν πραγματικά πυροδοτήσει την ανησυχία ότι πρόκειται να ξεκινήσει και πάλι ο πόλεμος», λένε Ευρωπαίοι διπλωμάτες στη Ναυτεμπορική.
Ο ρόλος της οικονομίας

«Οι λόγοι για τον πόλεμο κατά του Ιράν παραμένουν», υποστηρίζουν οι ίδιες πηγές. «Οι ΗΠΑ θέλουν να επαναβεβαιώσουν τον έλεγχό τους στη Μέση Ανατολή, και ιδιαίτερα στον Κόλπο, που παραμένει η σημαντικότερη περιοχή στον κόσμο για τα αποθέματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλων πρώτων υλών. Το 48% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και το 41% ​​των αποθεμάτων φυσικού αερίου βρίσκονται στον Κόλπο», εξηγούν.

Οι ΗΠΑ δεν θέλουν όμως απλά να εξασφαλίσουν τον έλεγχο των πόρων του Κόλπου. Ο πραγματικός στόχος είναι να διατηρηθεί η κεντρική θέση του δολαρίου ως διεθνούς εμπορικού και αποθεματικού νομίσματος.

«Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν σημαντικές αδυναμίες όσον αφορά τη βιομηχανική ικανότητα και βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα συνεχώς διευρυνόμενο εμπορικό έλλειμμα. Με άλλα λόγια, καταναλώνουν περισσότερο από ό,τι παράγουν, πράγμα που σημαίνει ότι εισάγουν πολύ περισσότερα από ό,τι εξάγουν», λένε παράγοντες της αγοράς
Το εμπορικό έλλειμμα

Το εμπορικό έλλειμμα των Ηνωμένων Πολιτειών έχει σχεδόν διπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια: Από 479 δισεκατομμύρια δολάρια το 2016, σε 911 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025. Το δημόσιο χρέος δεν πάει καλύτερα: τον Απρίλιο του 2026, έφτασε το 124% του ΑΕΠ και αναμένεται να πλησιάσει το 140% έως το 2030 και το 200% του ΑΕΠ έως το 2050.

Το ίδιο ισχύει και για την καθαρή διεθνή χρηματοοικονομική θέση, η οποία είναι ολοένα και πιο αρνητική. Σύμφωνα με την UNCTAD, το απόθεμα των άμεσων ξένων επενδύσεων που εισρέουν στις Ηνωμένες Πολιτείες από το εξωτερικό είναι μεγαλύτερο από το απόθεμα των αμερικανικών άμεσων επενδύσεων στο εξωτερικό. Το ίδιο ισχύει και για τις επενδύσεις χαρτοφυλακίου.

Την ίδια ώρα, η Αμερικανική Καθαρή Διεθνής Επενδυτική Θέση (NIIP) που δείχνει εάν μια χώρα είναι πιστωτής (θετική NIIP) ή οφειλέτης, είναι όχι μόνο αρνητική , αλλά έχει αυξηθεί στα 27,5 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Η τεράστια εισροή κεφαλαίων μπορεί να χρηματοδοτήσει το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ μόνο εάν τα κρατικά ομόλογα των ΗΠΑ παραμείνουν ελκυστικά. Και αυτό συμβαίνει μόνο εάν το δολάριο παραμείνει το διεθνές αποθεματικό νόμισμα και το κύριο νόμισμα συναλλαγής.
Το υπερβολικό προνόμιο του δολαρίου

Αυτό είναι που ιστορικά έχει αναγνωριστεί ως το «υπερβολικό προνόμιο» του δολαρίου: Οι ΗΠΑ μπόρεσαν να διατηρήσουν ελκυστικά τα ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου, μόνο χάρη στον κυρίαρχο ρόλο του δολαρίου ως αποθεματικού νομίσματος. Μέχρι τώρα, το κυρίαρχο δολάριο επέτρεπε στις ΗΠΑ να αναχρηματοδοτούνται με επιτόκια σημαντικά χαμηλότερα από αυτά που θα έπρεπε να πληρώσουν με βάση το χρέος τους.

Το 2025, πολλές χώρες, ιδίως η Κίνα και η Ιαπωνία, σταμάτησαν να αγοράζουν αμερικανικά κρατικά ομόλογα , μειώνοντας την έκθεσή τους στο χρέος των ΗΠΑ

Ήδη, τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, που κατέχει η Fed για λογαριασμό ξένων χωρών, μειώθηκαν κατά 221 δισεκατομμύρια δολάρια μόνο το 2025, φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδό τους από το 2012.

Ταυτόχρονα, το πετρέλαιο, το οποίο μέχρι πρόσφατα διαπραγματευόταν εξ ολοκλήρου σε δολάρια, τώρα διαπραγματεύεται κατά 15-20% σε άλλα νομίσματα, κινεζικό γουάν, ρωσικά ρούβλια και ινδικές ρουπίες.

«Αυτή η απώλεια εμπιστοσύνης αποτελεί ένα αποφασιστικό σημείο καμπής και οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι το δολάριο έχει χρησιμοποιηθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης, ιδίως εναντίον χωρών όπως η Βενεζουέλα και η Ρωσία», λένε παράγοντες της αγοράς.

Οι ΗΠΑ έχουν κατασχέσει άλλωστε περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια της Ρωσίας και άλλων χωρών που έχουν επενδύσει στη Δύση και έχουν χρησιμοποιήσει το ελεγχόμενο από την Ουάσιγκτον τραπεζικό σύστημα SWIFT για να επιβάλουν όρους.

Οι ίδιες κυρώσεις, μαζί με την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια ως γεωπολιτικά αντίποινα, έχουν οδηγήσει σε ξαφνική μείωση της εμπιστοσύνης στο δολάριο μεταξύ πολλών χωρών του παγκόσμιου Νότου.
Ο ρόλος των δασμών

Οι δασμοί, για παράδειγμα, αν και έχουν παρουσιαστεί ως ένα εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για να αποκαταστήσει την χαμένη βιομηχανική βάση της Αμερικής, οδήγησαν χώρες που υπόκεινται σε αυτούς – για παράδειγμα την Κίνα – να εκποιήσουν, σε αντίποινα, τις επενδύσεις τους σε κρατικά ομόλογα.

Όπως παραδέχεται ο οικονομολόγος Στίβεν Μίραν, οικονομικός σύμβουλος του Τραμπ και νυν μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Fed , «οι δασμοί είχαν σκοπό να αποτελέσουν ένα εργαλείο για να αναγκάσουν άλλες χώρες να κάνουν αυτό που δεν ήθελαν»: Αυτό περιλάμβανε την αγορά μακροπρόθεσμων ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου. Ένα σχέδιο που απέτυχε, τόσο επειδή χώρες όπως η Κίνα αντιστάθηκαν στις απειλές και μείωσαν τις αγορές ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου , όσο και επειδή οι δασμοί καταργήθηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο.

«Το Ιράν είναι το τελευταίο «σύνορο» -όχι εμπορικό, όπως στην περίπτωση των δασμών, αλλά στρατιωτικό- στο αμερικανικό στοίχημα: τη διατήρηση του συστήματος που επικεντρώνεται στο δολάριο», λένε παράγοντες της αγοράς . Η καταστροφή του Ιράν θα σήμαινε την αποκατάσταση της πλήρους ηγεμονίας στην περιοχή με την υψηλότερη συγκέντρωση πρώτων υλών στον κόσμο, την εκδίωξη της Κίνας και την επαναφορά της Τεχεράνης υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ, όπως ήταν μέχρι την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.

naftemporiki.gr