Η κοινή αεροπορική άσκηση Τουρκίας – Αιγύπτου σε αιγυπτιακές βάσεις δεν σημαίνει ότι το Κάιρο «στρέφεται» προς την Άγκυρα. Σημαίνει κάτι πιο σύνθετο και, ίσως, πιο σημαντικό για την Αθήνα και τη Λευκωσία: η Αίγυπτος δείχνει ότι δεν θέλει να εγκλωβιστεί σε ένα μόνο περιφερειακό σχήμα.
Αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα.
Η Αίγυπτος δεν εγκαταλείπει την Ελλάδα. Δεν απομακρύνεται από την Κύπρο. Δεν ακυρώνει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Αθήνα. Δεν παύει να έχει λόγους να συνεργάζεται με τη Λευκωσία, το Ισραήλ, τις Ηνωμένες Πολιτείες ή τη Γαλλία.
Ταυτόχρονα, όμως, δεν θέλει να κρατά μονίμως κλειστή την πόρτα προς την Τουρκία.
Η Άγκυρα, από την πλευρά της, δεν αποκτά ξαφνικά την Αίγυπτο ως σύμμαχο. Κερδίζει κάτι πιο περιορισμένο, αλλά πολιτικά χρήσιμο: την εικόνα ότι δεν έχει μείνει εκτός παιχνιδιού στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτή η διαφορά έχει σημασία. Η άσκηση δεν δείχνει τουρκική νίκη. Δείχνει αιγυπτιακή ευελιξία. Η Τουρκία κερδίζει εικόνα επανόδου, όχι στρατηγική ανατροπή.
Γιατί το παλιό σχήμα δεν αρκεί πια
Για αρκετά χρόνια, η Ανατολική Μεσόγειος διαβαζόταν μέσα από ένα σχετικά απλό σχήμα: Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Αίγυπτος από τη μία πλευρά, Τουρκία από την άλλη.
Το σχήμα αυτό δεν ήταν φανταστικό. Είχε πραγματική βάση. Η Τουρκία είχε συγκρουστεί με την Αίγυπτο μετά το 2013, κυρίως λόγω της στάσης της Άγκυρας υπέρ των Αδελφών Μουσουλμάνων. Η Λιβύη έγινε πεδίο ανταγωνισμού. Η συμφωνία Τουρκίας – κυβέρνησης Τρίπολης για τις θαλάσσιες ζώνες προκάλεσε έντονη αντίδραση σε Αθήνα, Λευκωσία και Κάιρο. Παράλληλα, η Ελλάδα και η Κύπρος επένδυσαν σε τριμερή και περιφερειακά σχήματα με το Ισραήλ και την Αίγυπτο.
Για εκείνη την περίοδο, η εικόνα είχε νόημα.
Σήμερα όμως η περιοχή δεν λειτουργεί τόσο γραμμικά.
Η Αίγυπτος μπορεί να διατηρεί τη συμφωνία οριοθέτησης με την Ελλάδα, να συνεργάζεται με την Κύπρο, να συντονίζεται με το Ισραήλ για τη Γάζα και ταυτόχρονα να ανοίγει στρατιωτικό δίαυλο με την Τουρκία. Αυτό δεν είναι προδοσία κάποιας πλευράς. Είναι εξωτερική πολιτική πολλών κατευθύνσεων.
Το λάθος, λοιπόν, είναι να αντιμετωπίζεται η Ανατολική Μεσόγειος σαν σταθερό τρίγωνο. Τα σχήματα παραμένουν, αλλά γίνονται λιγότερο αποκλειστικά. Οι χώρες δεν εγκαταλείπουν απαραίτητα τις παλιές τους σχέσεις. Προσθέτουν νέες κινήσεις, για να αυξήσουν τα περιθώρια ελιγμών τους.
Τι κάνει στην πραγματικότητα η Αίγυπτος
Το Κάιρο δεν αλλάζει στρατόπεδο. Κρατά ανοιχτές επιλογές.
Αυτή είναι η πιο ακριβής ανάγνωση.
Η Αίγυπτος εξακολουθεί να έχει σοβαρούς λόγους να διατηρεί στενή σχέση με την Ελλάδα. Η θαλάσσια οριοθέτηση, η ενεργειακή συνεργασία, η κοινή ανησυχία για τη Λιβύη και η ανάγκη σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο δεν έχουν εξαφανιστεί.
Το ίδιο ισχύει και για την Κύπρο. Η Λευκωσία παραμένει σημαντικός εταίρος σε ενεργειακά, περιφερειακά και ευρωπαϊκά σχήματα. Η Αίγυπτος έχει επίσης δική της σχέση με το Ισραήλ, ειδικά λόγω της Γάζας, της Χαμάς και του ρόλου που διατηρεί ως βασικός αραβικός μεσολαβητής.
Όμως το Κάιρο δεν θέλει να είναι προβλέψιμο μόνο για τους άλλους.
Θέλει να έχει δικό του χώρο.
Η εξομάλυνση με την Τουρκία υπηρετεί αυτή τη λογική. Μειώνει το κόστος της αντιπαράθεσης, ανοίγει δίαυλο με μια μεγάλη περιφερειακή δύναμη και επιτρέπει στην Αίγυπτο να εμφανίζεται ως αυτόνομος παίκτης, όχι ως προέκταση ενός αντιτουρκικού μετώπου.
Αυτό δεν σημαίνει εμπιστοσύνη.
Η δυσπιστία ανάμεσα σε Κάιρο και Άγκυρα δεν έχει εξαφανιστεί. Η Λιβύη παραμένει ευαίσθητο πεδίο. Οι ιδεολογικές μνήμες της σύγκρουσης γύρω από τους Αδελφούς Μουσουλμάνους δεν έχουν σβήσει. Η Αίγυπτος γνωρίζει ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να διεκδικεί ρόλο στην περιοχή.
Αλλά η διαχείριση ενός δύσκολου παίκτη δεν είναι το ίδιο με την ευθυγράμμιση μαζί του.
Τι κερδίζει η Τουρκία και τι δεν κερδίζει
Η Τουρκία έχει λόγους να προβάλει την άσκηση με την Αίγυπτο.
Η εικόνα της στρατιωτικής συνεργασίας με το Κάιρο βοηθά την Άγκυρα να υποστηρίξει ότι δεν είναι απομονωμένη στην Ανατολική Μεσόγειο. Της επιτρέπει να δείξει πως μπορεί να επαναφέρει σχέσεις με κράτη με τα οποία συγκρούστηκε την προηγούμενη δεκαετία. Εξυπηρετεί επίσης το σταθερό τουρκικό επιχείρημα ότι καμία περιφερειακή αρχιτεκτονική δεν μπορεί να λειτουργήσει αν αποκλείει την Τουρκία.
Αυτό είναι το τουρκικό κέρδος. Είναι όμως περιορισμένο.
Η Άγκυρα δεν αποκτά αιγυπτιακή ευθυγράμμιση. Δεν ακυρώνει τις σχέσεις Αιγύπτου – Ελλάδας. Δεν αλλάζει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης Αθήνας – Καΐρου. Δεν εξουδετερώνει τις διαφωνίες στη Λιβύη. Δεν μετατρέπει την Αίγυπτο σε εταίρο της τουρκικής ατζέντας στην Ανατολική Μεσόγειο. Κερδίζει κυρίως μια εικόνα. Και στην πολιτική, η εικόνα έχει αξία, αλλά δεν είναι το ίδιο με την ισχύ.
Η Τουρκία προσπαθεί να αποδείξει ότι δεν έχει μείνει εκτός παιχνιδιού. Η άσκηση με την Αίγυπτο τη βοηθά σε αυτό. Δεν αποδεικνύει όμως ότι η Άγκυρα ξαναγράφει μόνη της τους κανόνες της περιοχής. Η διαφορά είναι κρίσιμη.
Τι πρέπει να προσέξουν Αθήνα και Λευκωσία
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η άσκηση είναι κάλεσμα για προσαρμογή. Η Αθήνα δεν πρέπει να διαβάσει την αιγυπτιακή κίνηση ως εγκατάλειψη. Αν το κάνει, θα υπερτιμήσει την τουρκική επιτυχία και θα υποτιμήσει την αιγυπτιακή στρατηγική αυτονομία.
Από την άλλη, δεν πρέπει να την αγνοήσει.
Το Κάιρο υπενθυμίζει ότι οι σχέσεις στην περιοχή δεν είναι μόνιμες επειδή κάποτε διαμορφώθηκαν. Χρειάζονται διαρκές περιεχόμενο. Η Ελλάδα και η Κύπρος δεν μπορούν να στηρίζονται μόνο σε παλιές συμφωνίες, κοινές δηλώσεις ή φωτογραφίες τριμερών σχημάτων.
Χρειάζονται έργα και καθημερινή χρησιμότητα.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ενεργειακές διασυνδέσεις, ηλεκτρικά καλώδια, λιμενική συνεργασία, αμυντικές ασκήσεις, θαλάσσια ασφάλεια, συνεργασία σε UAV και αντιαεροπορική προστασία, κοινή εικόνα για τη Λιβύη και πιο ουσιαστικό συντονισμό σε ζητήματα Γάζας και Ανατολικής Μεσογείου.
Η Αίγυπτος δεν ζητά μόνο φιλία. Ζητά αξία. Αν η σχέση με την Ελλάδα και την Κύπρο συνεχίσει να παράγει πρακτικό όφελος για το Κάιρο, τότε η αιγυπτιακή επαφή με την Τουρκία δεν θα μετατραπεί σε στρατηγική μετατόπιση. Αν όμως η σχέση μείνει σε τελετουργικό επίπεδο, η Άγκυρα θα βρίσκει περισσότερα ανοίγματα.
Η Λιβύη παραμένει το δύσκολο τεστ
Το πραγματικό τεστ για την τουρκοαιγυπτιακή εξομάλυνση δεν είναι μια αεροπορική άσκηση. Είναι η Λιβύη.
Εκεί η Τουρκία και η Αίγυπτος βρέθηκαν σε αντίθετες πλευρές. Η Άγκυρα στήριξε την κυβέρνηση της Τρίπολης και απέκτησε σημαντική στρατιωτική και πολιτική παρουσία. Το Κάιρο είχε διαφορετικές προτεραιότητες, με έμφαση στην ανατολική Λιβύη, στην ασφάλεια των συνόρων του και στον περιορισμό ισλαμιστικών και τουρκικών επιρροών που θεωρούσε επικίνδυνες.
Αυτό το υπόβαθρο δεν εξαφανίζεται επειδή γίνονται ασκήσεις.
Η Αίγυπτος μπορεί να μιλά με την Τουρκία, αλλά θα συνεχίσει να παρακολουθεί προσεκτικά τις τουρκικές κινήσεις στη Λιβύη. Η Τουρκία μπορεί να θέλει καλύτερη σχέση με το Κάιρο, αλλά δύσκολα θα εγκαταλείψει τα κέρδη που απέκτησε στη λιβυκή σκακιέρα.
Επομένως, το ερώτημα δεν είναι αν οι δύο χώρες μπορούν να κάνουν μια άσκηση. Μπορούν. Το ερώτημα είναι αν μπορούν να περιορίσουν τις αντιθέσεις τους εκεί όπου συγκρούονται πραγματικά συμφέροντα. Εκεί θα φανεί το βάθος της εξομάλυνσης.
Το Ισραήλ βλέπει μια πιο σύνθετη εικόνα
Η άσκηση Τουρκίας – Αιγύπτου ενδιαφέρει και το Ισραήλ.
Το Τελ Αβίβ έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια στις σχέσεις με Ελλάδα και Κύπρο, σε θέματα άμυνας, ενέργειας, ασφάλειας και διασυνδεσιμότητας. Παράλληλα, οι σχέσεις του με την Τουρκία παραμένουν βαθιά φορτισμένες, ειδικά μετά τον πόλεμο στη Γάζα και τη σκληρή ρητορική της Άγκυρας.
Η Αίγυπτος, όμως, είναι απαραίτητη για το Ισραήλ σε άλλο επίπεδο. Είναι κρίσιμη για τη Γάζα, για τις συνομιλίες γύρω από τη Χαμάς, για την ανθρωπιστική διαχείριση και για τις αραβικές ισορροπίες.
Αν η Τουρκία αποκτά καλύτερο δίαυλο με το Κάιρο, το Ισραήλ δεν το βλέπει ως άμεση αλλαγή στρατοπέδου. Το βλέπει όμως ως στοιχείο που προσθέτει πολυπλοκότητα.
Η Άγκυρα δεν χρειάζεται να γίνει σύμμαχος της Αιγύπτου για να αποκτήσει μεγαλύτερη πρόσβαση σε περιφερειακές συζητήσεις. Αρκεί να μην είναι αποκλεισμένη από αυτές. Αυτό είναι που παρακολουθεί το Ισραήλ. Όχι μια νέα τουρκοαιγυπτιακή συμμαχία. Αλλά ένα περιβάλλον όπου η Τουρκία μπορεί να βρει περισσότερα κανάλια επιρροής.
Η περιοχή περνά από μπλοκ σε θεματικές συνεννοήσεις
Το πιο σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι η Ανατολική Μεσόγειος γίνεται λιγότερο απόλυτη.
Δεν περνά απλώς από ένα μπλοκ σε άλλο. Περνά από σταθερές συμμαχίες σε θεματικές συνεννοήσεις. Οι χώρες συνεχίζουν να έχουν βασικούς εταίρους, αλλά δεν περιορίζονται μόνο σε αυτούς.
Η Αίγυπτος μπορεί να συνεργάζεται με την Ελλάδα στην οριοθέτηση και την ενέργεια, με την Κύπρο σε περιφερειακές πρωτοβουλίες, με το Ισραήλ στη Γάζα και την ασφάλεια, και με την Τουρκία σε στρατιωτικούς διαύλους ή διαχείριση έντασης. Αυτό δεν κάνει όλες τις σχέσεις ισοδύναμες. Κάνει όμως την περιοχή πιο δύσκολη στην ανάγνωση.
Η Τουρκία το αντιλαμβάνεται και προσπαθεί να το αξιοποιήσει. Δεν χρειάζεται να διαλύσει τα σχήματα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ – Αιγύπτου. Αρκεί να δείξει ότι δεν είναι απέναντί τους σε όλα, ότι μπορεί να βρει επαφές με έναν από τους βασικούς τους κρίκους και ότι η εικόνα του συμπαγούς αποκλεισμού δεν είναι πια τόσο καθαρή.
Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό νόημα της άσκησης. Όχι ανατροπή. Ρωγμή στην απλότητα του παλιού σχήματος.
Οι κοινές αεροπορικές ασκήσεις Τουρκίας – Αιγύπτου δεν αποτελούν νέα συμμαχία. Δεν δείχνουν ότι το Κάιρο εγκαταλείπει την Αθήνα ή τη Λευκωσία. Δεν ακυρώνουν τις ελληνικές και κυπριακές επενδύσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Αλλά δεν είναι και ασήμαντες. Δείχνουν ότι η Τουρκία επιχειρεί να αποδείξει πως δεν έχει μείνει εκτός περιφερειακού παιχνιδιού. Δείχνουν ότι η Αίγυπτος θέλει περισσότερη ευελιξία. Δείχνουν ότι τα σχήματα της περιοχής παραμένουν χρήσιμα, αλλά όχι αποκλειστικά.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, το σωστό συμπέρασμα δεν είναι ο φόβος. Είναι η εγρήγορση. Η σχέση με την Αίγυπτο παραμένει κρίσιμη, αλλά πρέπει να τροφοδοτείται με πραγματικό περιεχόμενο. Η Τουρκία δεν κέρδισε την Αίγυπτο, αλλά προσπαθεί να κερδίσει χώρο στην εικόνα της περιοχής. Το Κάιρο δεν αλλάζει στρατόπεδο, αλλά δεν θέλει και να ανήκει σε ένα μόνο. Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Λιγότερα σταθερά τρίγωνα. Περισσότεροι κινούμενοι υπολογισμοί.
newsbeast.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου