Ποιος κέρδισε τελικά τον πόλεμο στο Ιράν; Το Ορμούζ, ο Τραμπ και μια «παύση» που αλλάζει τον κόσμο

Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr

Ο πόλεμος στο Ιράν δεν τελειώνει με μια καθαρή εικόνα νικητή και ηττημένου. Τελειώνει —αν πράγματι τελειώνει— με έναν προσωρινό συμβιβασμό, πολλές αντικρουόμενες ερμηνείες και ένα τεράστιο ερώτημα: ποιος βγαίνει πραγματικά ενισχυμένος από μια σύγκρουση που ξεκίνησε με στόχο να γονατίσει την Τεχεράνη, αλλά καταλήγει σε διαπραγμάτευση μαζί της;

Στρατιωτικά, το Ιράν υπέστη βαρύ πλήγμα. Η αντιαεροπορική του άμυνα, σημαντικό μέρος του πυραυλικού του οπλοστασίου, κρίσιμες εγκαταστάσεις και η στρατιωτική του ηγεσία δέχθηκαν αλλεπάλληλα χτυπήματα. Όμως στη Μέση Ανατολή η επιβίωση απέναντι σε συνδυασμένη αμερικανοϊσραηλινή πίεση μπορεί να παρουσιαστεί ως νίκη. Και αυτό ακριβώς επιχειρεί τώρα η Τεχεράνη.

Το Ιράν έχασε στο πεδίο, αλλά…

Η Τεχεράνη βγαίνει από τον πόλεμο πιο αδύναμη στρατιωτικά, αλλά όχι απομονωμένη. Αντιθέτως, εμφανίζεται να επιστρέφει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όχι ως καθεστώς υπό κατάρρευση, αλλά ως δύναμη που εξακολουθεί να κρατά κρίσιμα χαρτιά: το πυρηνικό πρόγραμμα, τους πυραύλους, τα περιφερειακά δίκτυα επιρροής και, κυρίως, το Ορμούζ. Αν μάλιστα θυμηθούμε ότι τις πρώτες ημέρες του πολέμου οι ΗΠΑ έστελναν μηνύματα αλλαγής καθεστώτος, τότε σε αυτό το πεδίο το Ιράν – και δη οι σκληροπυρηνικοί του – έχουν κερδίσει.

Το σημαντικότερο στρατηγικό κέρδος του Ιράν είναι ότι μετέτρεψε τα Στενά του Ορμούζ από θεωρητική απειλή σε πραγματικό εργαλείο πίεσης. Δεν χρειάστηκε να κλείσει πλήρως το πέρασμα για να δείξει πόσο εύκολα μπορεί να προκαλέσει παγκόσμιο σοκ. Η κατάρρευση της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο, η άνοδος των ασφαλίστρων, η αναστάτωση στις ενεργειακές ροές και η εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου έστειλαν ένα σαφές μήνυμα: χωρίς κάποια μορφή συνεννόησης με την Τεχεράνη, η παγκόσμια οικονομία μένει εκτεθειμένη.Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Ο Τραμπ κερδίζει την πολυπόθητη έξοδο

Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η συμφωνία είναι σωσίβιο. Ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να πει ότι έληξε έναν πόλεμο, απέφυγε μια μακρά αμερικανική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή και άνοιξε ξανά τη σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Βεβαίως θα πει κανείς ότι μόνος του αποφάσισε να αποδεχθεί την πίεση του Ισραήλ για είσοδο σε αυτόν τον πόλεμο, που έκλεισε το Ορμούζ και πυροδότησε ενεργειακή κρίση.

Ωστόσο η συμφωνία έχει τεράστια σημασία ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Αν μάλιστα η διαπραγμάτευση των 60 ημερών καταλήξει σε μία συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα πρόγραμμα που θα δίνει περισσότερα στις ΗΠΑ από ό,τι εκείνη του 2015 επί Μπαράκ Ομπάμα (από την οποία ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ το 2018), τότε θα μπορεί να επικαλείται ο Αμερικανός πρόεδρος μια νίκη.

Η συμφωνία θα επιτρέπει στον Τραμπ να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που χτύπησε το Ιράν, αλλά ήξερε πότε να σταματήσει. Αν από την άλλη οι διαπραγματεύσεις των επόμενων 60 ημερών δεν οδηγήσουν σε σαφείς, ελέγξιμους περιορισμούς, τότε ο Τραμπ θα έχει κερδίσει πολιτικό χρόνο, όχι στρατηγική λύση.
Το Ισραήλ ως ο μεγάλος δυσαρεστημένος

Αν υπάρχει ένας παίκτης που βγαίνει εμφανώς άβολα από τη συμφωνία, αυτός είναι το Ισραήλ. Η κυβέρνηση Νετανιάχου συμμετείχε στην πολεμική φάση, αλλά όχι ουσιαστικά στη διπλωματική κατάληξη. Η Ουάσιγκτον αποφάσισε ότι ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει, ενώ το Ισραήλ ήθελε να συνεχίσει την πίεση.

Η ένταξη του Λιβάνου στο πλαίσιο παύσης των επιχειρήσεων αποτελεί ακόμη ένα σημείο τριβής. Οι πρώτες αντιδράσεις στο Ισραήλ είναι αποκαλυπτικές: από τον Μπεν Γκβιρ έως τον Γκολάν, τον Αϊζενκότ και τον Σμότριτς, διαφορετικές πολιτικές πτέρυγες συγκλίνουν σε ένα κοινό συμπέρασμα — η συμφωνία δεν είναι καλή για το Ισραήλ. Το γεγονός ότι ο Τραμπ χαρακτήρισε τον Νετανιάχου «πολύ δύσκολο άνθρωπο» δείχνει πως η επόμενη ένταση μπορεί να μην είναι μόνο Ισραήλ – Ιράν, αλλά και Ισραήλ – Λευκού Οίκου.REUTERS/Ronen Zvulun
Η σπουδαιότητα των Στενών του Ορμούζ

Η λήξη του πολέμου υπενθυμίζει κάτι που οι αγορές γνωρίζουν αλλά συχνά ξεχνούν: τα Στενά του Ορμούζ είναι ένας από τους πιο κρίσιμους μοχλούς ισχύος στον κόσμο.

Από εκεί περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου. Δεν είναι απλώς ένα θαλάσσιο πέρασμα. Είναι ο διακόπτης που μπορεί να ανεβάσει ή να ρίξει τον παγκόσμιο πληθωρισμό, να πιέσει τις κεντρικές τράπεζες, να επηρεάσει τις εκλογές στις ΗΠΑ και να καθορίσει το κόστος ζωής από την Ευρώπη έως την Ασία.

Η επαναλειτουργία του Ορμούζ ρίχνει τις τιμές του πετρελαίου και δίνει ανάσα στις αγορές. Όμως δεν σημαίνει ότι όλα επιστρέφουν αμέσως στην κανονικότητα. Πλοία, ασφαλιστικές εταιρείες, παραγωγοί και διυλιστήρια χρειάζονται χρόνο για να πειστούν ότι η ασφάλεια έχει αποκατασταθεί. Ακόμη και μια συμφωνία που υπογράφεται δεν αρκεί από μόνη της για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη σε μια θαλάσσια αρτηρία που μόλις απέδειξε πόσο ευάλωτη είναι.
Οι αγορές κερδίζουν — προς το παρόν

Οι πιο άμεσοι κερδισμένοι είναι οι αγορές. Το πετρέλαιο υποχωρεί, οι μετοχές εκτινάσσονται σε νέα επίπεδα – ρεκόρ, οι αποδόσεις των ομολόγων αποκλιμακώνονται και οι κεντρικές τράπεζες παίρνουν μια ανάσα από τον φόβο νέας πληθωριστικής έκρηξης.

Αλλά και εδώ η νίκη είναι υπό αίρεση. Αν το Ορμούζ ανοίξει με καθυστερήσεις, αν οι ασφαλιστικές δεν καλύπτουν εύκολα τα πλοία, αν οι ζημιές στις υποδομές είναι μεγαλύτερες από τις εκτιμήσεις ή αν οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα καταρρεύσουν, το γεωπολιτικό premium μπορεί να επιστρέψει μέσα σε λίγες ώρες.

Η άνοδος του χρυσού παρά το ράλι στις μετοχές είναι ίσως το πιο καθαρό μήνυμα: οι επενδυτές ανακουφίζονται, αλλά δεν εμπιστεύονται ακόμη πλήρως τη συμφωνία.
Ποιος κέρδισε λοιπόν;

Ο Τραμπ πήρε κάποια κέρδη πολιτικά, αλλά το ιρανικό καθεστώς περισσότερα. Οι αγορές κέρδισαν ανακούφιση. Το Πακιστάν και το Κατάρ κέρδισαν διπλωματικό κύρος. Το Ισραήλ έχασε επιρροή στη διπλωματική φάση. Ο Λίβανος πλήρωσε βαρύ τίμημα. Οι χώρες του Κόλπου βγήκαν τραυματισμένες από την αναστάτωση.

Η ουσία όμως είναι άλλη: ο πόλεμος δεν έβγαλε πραγματικό τελικό νικητή. Έβγαλε μια νέα ισορροπία φόβου.

Αν οι επόμενες διαπραγματεύσεις οδηγήσουν σε πραγματικούς περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η συμφωνία μπορεί να εξελιχθεί σε ιστορική καμπή. Αν όχι, θα αποδειχθεί απλώς μια ανάπαυλα — μια παύση σε έναν πόλεμο που δεν τελείωσε, αλλά μεταφέρθηκε από τα πεδία των μαχών στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων.

Και τότε το Ορμούζ θα παραμείνει αυτό που ήταν πάντα: όχι μόνο ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα, αλλά το σημείο όπου η γεωπολιτική γίνεται τιμή στο πρατήριο, πληθωρισμός στο καλάθι του νοικοκυριού και επιτόκιο στις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.

Μείνετε συντονισμένοι για όλες τις εξελίξεις στο liveblog της Ναυτεμπορικής.

naftemporiki.gr