Την έντονη αντίδραση του Οικουμενικού Πατριαρχείου προκάλεσε η εκδήλωση που διοργάνωσε η Διεύθυνση Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας για την έκτη επέτειο από τη μετατροπή της Αγια-Σοφιάς από μουσείο σε τέμενος.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στις 24 Ιουλίου 2026, με τίτλο «Αγία Σοφία:
Μνημείο της Άλωσης, καρδιά ενός πολιτισμού που υπερβαίνει τους αιώνες». Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, η τουρκική προεδρία παρουσίασε τη μετατροπή του 2020 ως πράξη «πίστης» στη διαθήκη του σουλτάνου Μωάμεθ Β΄ και την Αγία Σοφία ως σύμβολο της οθωμανικής κατάκτησης της Κωνσταντινούπολης.Σε δήλωσή του, το Οικουμενικό Πατριαρχείο απευθύνθηκε στην αμερικανική και διεθνή κοινή γνώμη, ζητώντας να ληφθεί υπόψη όχι μόνο το περιεχόμενο της συγκεκριμένης εκδήλωσης, αλλά και το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσεται.
Οι Άρχοντες υπογραμμίζουν ότι η παρουσίαση της Αγίας Σοφίας αποκλειστικά ως συμβόλου κατάκτησης και ισλαμικού πολιτισμού συνιστά αποσιώπηση της χριστιανικής της ιστορίας, η οποία προηγήθηκε κατά σχεδόν μία χιλιετία της οθωμανικής περιόδου.
«Η χριστιανική της ταυτότητα προηγείται κατά σχεδόν χίλια χρόνια»
Στη δήλωση υπενθυμίζεται ότι η Αγία Σοφία εγκαινιάστηκε το 537, επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού, ως καθεδρικός ναός της Κωνσταντινούπολης και έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Για 916 χρόνια αποτέλεσε τον κεντρικό ναό της Ανατολικής Χριστιανοσύνης, μέχρι την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 και τη μετατροπή της σε τζαμί από τον Μωάμεθ Β΄.
Σύμφωνα με τη δήλωση, η χριστιανική ταυτότητα του μνημείου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως υποσημείωση ή να εξαφανίζεται από την επίσημη κρατική αφήγηση της Τουρκίας.
Όπως τονίζεται, η αναφορά στην Αγία Σοφία ως μνημείο που ανήκει «φυσικά» στον ισλαμικό πολιτισμό, χωρίς αναγνώριση των εννέα αιώνων που προηγήθηκαν, δεν αποτελεί απλή ιστορική παράλειψη, αλλά συνειδητή διαγραφή της ιστορικής μνήμης.
Η απόφαση του 1934 και η ανατροπή του 2020
Υπενθυμίζεται ακόμη ότι το 1934, επί Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, η Αγια-Σοφιά αποχαρακτηρίστηκε ως χώρος λατρείας και άνοιξε ως μουσείο.
Με αυτόν τον τρόπο, όπως σημειώνουν, το μνημείο αντιμετωπίστηκε για δεκαετίες ως κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας και όχι ως αποκλειστική ιδιοκτησία μιας θρησκευτικής κοινότητας.
Η ένταξή της στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 1985 ερμηνεύεται από τους Άρχοντες στο ίδιο πνεύμα: ως αναγνώριση ενός μνημείου οικουμενικής σημασίας, το οποίο απαιτεί ουδέτερη και κοινή προστασία.
Η απόφαση του 2020, με την οποία η Αγία Σοφία μετατράπηκε εκ νέου σε τζαμί, χαρακτηρίζεται στη δήλωση ως μονομερής ανατροπή αυτής της ισορροπίας.
Επισημαίνεται ότι η επίκληση του βακουφίου του Μωάμεθ Β΄ δεν μπορεί να τίθεται υπεράνω των δεσμεύσεων ενός σύγχρονου κράτους, ούτε υπεράνω των διεθνών υποχρεώσεων που απορρέουν από την προστασία ενός Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
«Δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό»
Στη δήλωση γίνεται σαφές ότι η τουρκική εκδήλωση δεν αντιμετωπίζεται ως ένα μεμονωμένο επικοινωνιακό γεγονός.
Συνδέεται με ένα ευρύτερο πλαίσιο περιορισμών που, όπως αναφέρουν, αντιμετωπίζουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο και οι ιστορικές χριστιανικές κοινότητες στην Τουρκία.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην έκθεση της αμερικανικής Επιτροπής για τη Διεθνή Θρησκευτική Ελευθερία, η οποία, σύμφωνα με τη δήλωση, έχει επισημάνει περιορισμούς στην εκπαίδευση κληρικών, παρεμβάσεις στην εσωτερική διοίκηση θρησκευτικών θεσμών και εμπόδια στα περιουσιακά δικαιώματα μειονοτικών κοινοτήτων.
Υποστηρπίζεται ότι οι πολιτικές αυτές έχουν συμβάλει στη σταδιακή αποδυνάμωση του θρησκευτικού πλουραλισμού στην Τουρκία.
Το ζήτημα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης
Κεντρική θέση στη δήλωση κατέχει η συνεχιζόμενη μη λειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, η οποία παραμένει κλειστή από το 1971.
Τονίζεται ότι, για περισσότερα από πενήντα χρόνια, το Οικουμενικό Πατριαρχείο στερείται τη δυνατότητα να εκπαιδεύει τους κληρικούς του στην Τουρκία, παρά το γεγονός ότι αποτελεί πνευματικό κέντρο για εκατοντάδες εκατομμύρια Ορθόδοξους Χριστιανούς σε όλο τον κόσμο.
Όπως σημειώνεται, οι κατά καιρούς συζητήσεις για πιθανή επαναλειτουργία της Σχολής δεν συνιστούν λύση. Η συνέχιση του διαλόγου, χωρίς πρακτικό αποτέλεσμα, αντιπαραβάλλεται με την κρατική προβολή της επετείου μετατροπής της Αγίας Σοφίας, η οποία, κατά τους Άρχοντες, στέλνει σαφές μήνυμα για τις προτεραιότητες της Άγκυρας.
Τα αιτήματα προς τις ΗΠΑ και τους διεθνείς θεσμούς
Ξεκαθαρίζεται ότι δεν αμφισβητείται η κυριαρχία της Τουρκίας ούτε ζητείται επανεξέταση ζητημάτων πολιτικής διοίκησης.
Το αίτημα, όπως αναφέρεται, είναι πιο συγκεκριμένο: ένα μνημείο παγκόσμιας σημασίας, άρρηκτα συνδεδεμένο με δεκατρείς αιώνες χριστιανικής ιστορίας, δεν μπορεί να παρουσιάζεται από κρατικούς θεσμούς αποκλειστικά ως σύμβολο θρησκευτικής κατάκτησης.
Στο πλαίσιο αυτό, καλούνται το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, τα αρμόδια μέλη του Κογκρέσου και η αμερικανική Επιτροπή για τη Διεθνή Θρησκευτική Ελευθερία να λάβουν υπόψη τους την τουρκική εκδήλωση στις μελλοντικές εκθέσεις και διπλωματικές επαφές με την Άγκυρα.
Ζητείται επίσης να ασκηθεί πίεση, μέσα από τους θεσμικούς και διπλωματικούς διαύλους, για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, τη νομική αναγνώριση του οικουμενικού τίτλου του Πατριαρχείου, την άρση των περιορισμών στην εκλογή Πατριάρχη και μελών της Ιεράς Συνόδου και την επίλυση εκκρεμών περιουσιακών ζητημάτων.
Η Αγία Σοφία ως πλήρης ιστορία, όχι επιλεκτική μνήμη
Υπογραμμίζεται ότι η οθωμανική και τουρκική περίοδος του θρυλικού ναού δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να εξαφανιστεί η χριστιανική της ταυτότητα.
Η ιστορία του μνημείου, όπως αναφέρεται, δεν αρχίζει το 1453. Περιλαμβάνει την ίδρυσή του ως ναού της Κωνσταντινούπολης, τη λειτουργία του ως κέντρο της Ορθοδοξίας για σχεδόν μία χιλιετία, τη μετέπειτα οθωμανική χρήση του ως τζαμί και την περίοδο κατά την οποία υπήρξε μουσείο και κοινό μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς.
Η δήλωση κλείνει με την επισήμανση ότι η υπεράσπιση του Οικουμενικού Πατριαρχείου πρέπει να γίνεται με ιστορική ακρίβεια, νόμιμα και διπλωματικά μέσα, χωρίς ρητορική που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο ή τη χριστιανική κοινότητα της Κωνσταντινούπολης.
newsbeast.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου