Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
Μια γυναίκα σηκώνεται κρατώντας μια μεγάλη φωτογραφία. Είναι ο γιος της. Υπηρέτησε στους πεζοναύτες, έγινε πυροσβέστης, σκοτώθηκε την 11η Σεπτεμβρίου. Τώρα εκείνη θέλει να μάθει γιατί οι χαμηλές αποδοχές του πρέπει να καθορίσουν όσα θα καταβάλει το κράτος για την απώλειά του.
Απέναντί της βρίσκεται ο Κένεθ Φάινμπεργκ. Η σκηνή εκτυλίσσεται σε συνάντηση με συγγενείς θυμάτων στο Στάτεν Άιλαντ και καταγράφεται το 2002 από την Ελίζαμπεθ Κόλμπερτ στον New Yorker.
Ο δικηγόρος έχει αναλάβει μια αποστολή για την οποία κανένα πτυχίο δεν μπορεί να τον προετοιμάσει πλήρως: να μετατρέψει την απώλεια χιλιάδων ανθρώπων σε ατομικές αποφάσεις αποζημίωσης.
Σήμερα, 25 χρόνια μετά τις επιθέσεις, η ιστορία του φωτίζει μια άλλη πλευρά της 11ης Σεπτεμβρίου. Εκείνη που αρχίζει όταν οι οικογένειες καλούνται να συμπληρώσουν αιτήσεις για ανθρώπους που έχασαν τόσο πρόωρα και άδικα.
Η αποστολή μετά την καταστροφή
Ο Φάινμπεργκ έχει ήδη αποκτήσει όνομα στις δύσκολες διαπραγματεύσεις. Το 1984 συμβάλλει στον συμβιβασμό των 180 εκατ. δολαρίων για την υπόθεση του Agent Orange, του ισχυρού χημικού φυτοκτόνου που χρησιμοποιήθηκε στον πόλεμο του Βιετνάμ. Η ειδικότητά του είναι να βρίσκει οικονομικές λύσεις εκεί όπου η ανθρώπινη βλάβη έχει οδηγήσει σε αδιέξοδο.
Όπως περιγράφει το TIME, αυτή η εμπειρία θα τον καταστήσει πρόσωπο αναφοράς για αποζημιώσεις ύστερα από μεγάλες τραγωδίες. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου αναλαμβάνει τη διαχείριση του ομοσπονδιακού Ταμείου Αποζημίωσης Θυμάτων.
Το πρόγραμμα προσφέρει στις οικογένειες των νεκρών και στους τραυματίες μια εναλλακτική στη δικαστική διεκδίκηση: αποζημίωση χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουν την υπαιτιότητα κάποιου εναγομένου. Δεν καλύπτει, όμως, κάθε συνέπεια των επιθέσεων. Η απώλεια εργασίας ή επιχείρησης, χωρίς σωματικό τραυματισμό δεν αρκεί για την ένταξη στο αρχικό ταμείο, όπως διευκρινίζουν οι επίσημοι κανόνες του προγράμματος.
Πίσω από αυτή τη διοικητική διάκριση βρίσκεται ήδη ένα δύσκολο ερώτημα: ποια απώλεια αναγνωρίζει το κράτος και με ποιον τρόπο;
O Κένεθ Φάινμπεργκ στο Miller Center Forum/Wikimedia Commons
Η υπογραφή που αλλάζει τη διαδρομή
Η συμμετοχή είναι εθελοντική, αλλά έχει σοβαρό αντάλλαγμα. Με την υποβολή της αίτησης οι δικαιούχοι παραιτούνται, κατά κανόνα, από αστικές αγωγές αποζημίωσης για τις επιθέσεις — μεταξύ άλλων, εναντίον των αεροπορικών εταιρειών. Προβλέπονται συγκεκριμένες εξαιρέσεις, όπως για αξιώσεις έναντι όσων συμμετείχαν εν γνώσει τους στην τρομοκρατική συνωμοσία. Οι όροι της παραίτησης καταγράφονται στο αρχείο του υπουργείου Δικαιοσύνης.
Η απόφαση, επομένως, δεν αφορά μόνο ένα ποσό. Αφορά και τη διαδρομή που θα ακολουθήσει μια οικογένεια μετά την καταστροφή: διοικητική αποζημίωση ή δικαστικός αγώνας.
Το ταμείο μπορεί να δώσει οικονομική στήριξη. Το αίτημα για εξηγήσεις, ευθύνες και δικαίωση παραμένει διαφορετικό — ακόμη κι όταν διατυπώνεται από τον ίδιο άνθρωπο, στην ίδια συνάντηση.
Η αριθμητική της απουσίας
Για να υπολογίσει ο Φάινμπεργκ την αποζημίωση, θα πρέπει να «δει» το μέλλον της οικογένειας. Ποιο ήταν το εισόδημα του θύματος; Πόσα χρόνια θα εργαζόταν ακόμη; Ποια μέλη της οικογένειας εξαρτώνταν από αυτό;
Η οικονομική απώλεια συνδέεται με την ηλικία, τις αποδοχές και την οικογενειακή κατάσταση. Προστίθεται ένα προκαθορισμένο ποσό για τη μη οικονομική βλάβη: 250.000 δολάρια για κάθε νεκρό και επιπλέον 100.000 για τον ή τη σύζυγο και κάθε εξαρτώμενο μέλος. Από το συνολικό ποσό αφαιρούνται ορισμένες άλλες παροχές, όπως οι αποζημιώσεις ασφαλειών ζωής, με τις ιδιωτικές φιλανθρωπικές δωρεές να εξαιρούνται.
Η διάκριση είναι ουσιώδης: το σύστημα υπολογίζει την οικονομική ζημιά που προκαλεί ένας θάνατος. Στην εμπειρία του πένθους, όμως, το τελικό ποσό μπορεί εύκολα να διαβαστεί ως αξιολόγηση του ίδιου του ανθρώπου.
Πώς εξηγείς ότι ένας υψηλότερος μισθός παράγει μεγαλύτερη αποζημίωση, χωρίς να ακουστεί ότι παράγει και μεγαλύτερη αξία;
Όταν οι οικογένειες ζητούν να ακουστούν
Οι κανόνες προβλέπουν δυνατότητα ακρόασης. Οι αιτούντες μπορούν να παρουσιάσουν στοιχεία και να εξηγήσουν τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσής τους. Η διαδικασία προσφέρει χώρο για εξέταση της ατομικής περίπτωσης, αλλά η τελική απόφαση του ειδικού διαχειριστή δεν υπόκειται σε έφεση ή δικαστικό έλεγχο. Πηγή: υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ.
Αυτή η εξουσία δίνει στον Φάινμπεργκ τη δυνατότητα να ολοκληρώνει υποθέσεις. Του φορτώνει και το βάρος της τελευταίας λέξης.
Στον απολογισμό του, το 2004, αναφέρεται στις εκατοντάδες ατομικές ακροάσεις και στις συναντήσεις με χιλιάδες συγγενείς και επιζώντες. Αποδίδει την επιτυχία του προγράμματος στις ίδιες τις οικογένειες και στην αποφασιστικότητά τους να συνεχίσουν τη ζωή τους. Η δήλωση ολοκλήρωσης του ταμείου απέχει πολύ από τη γλώσσα ενός πίνακα υπολογισμών.
Για τους ανθρώπους που περνούν από αυτή τη διαδικασία, η ακρόαση έχει μια σημασία που δεν εξαντλείται στην πιθανότητα αύξησης του ποσού. Είναι μια ευκαιρία να ακουστεί ποιος ήταν ο νεκρός, πέρα από την ηλικία και το εκκαθαριστικό του.
Τα εκατομμύρια και η άρνηση
Στα τελικά στατιστικά του αρχικού προγράμματος, η μέση αποζημίωση για θάνατο, μετά τις προβλεπόμενες αφαιρέσεις, φτάνει περίπου τα 2,08 εκατ. δολάρια. Η διάμεση είναι χαμηλότερη, περίπου 1,68 εκατ. δολάρια. Τα ποσά παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις, τις οποίες επηρεάζουν και οι παροχές από άλλες πηγές. Υπάρχουν, ωστόσο, και περιπτώσεις στις οποίες η αίτηση δεν κατατίθεται ποτέ.
Ο New Yorker, ανατρέχοντας στο βιβλίο του Φάινμπεργκ, περιγράφει μια μητέρα που έχει χάσει τον γιο της. Εκείνος προσπαθεί να την πείσει να δεχθεί την αποζημίωση. Εκείνη αρνείται: κανένα ποσό δεν μπορεί να τον αντικαταστήσει. Δεν υποβάλλει τα απαραίτητα έγγραφα, αφήνοντας περισσότερα από δύο εκατ. δολάρια.
Η άρνησή της δεν κάνει λιγότερο αναγκαία τα χρήματα για όσους τα δέχθηκαν. Φανερώνει πόσο διαφορετικά μπορεί να βιωθεί η ίδια κρατική προσφορά: ως βοήθεια για τη συνέχεια ή ως μια συναλλαγή στην οποία κάποιος αδυνατεί να συμμετάσχει.
Αυτό που μένει έξω από τον λογαριασμό
Η ιστορία του Φάινμπεργκ θέτει ένα ερώτημα που ξεπερνά την 11η Σεπτεμβρίου. Όταν μια κοινωνία αποζημιώνει τα θύματα μιας τραγωδίας, μιας καταστροφής, μιας τρομοκρατικής επίθεσης, τι επιδιώκει τελικά να αποκαταστήσει; Το εισόδημα που χάθηκε, τις ανάγκες που έμειναν πίσω, την αίσθηση ότι ο νεκρός αναγνωρίστηκε;
Οι απαντήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε διαφορετικά ποσά. Καμία δεν καταργεί την ανάγκη της αποζημίωσης. Μια οικογένεια εξακολουθεί να χρειάζεται σπίτι, φροντίδα, χρήματα για την εκπαίδευση των παιδιών.
Ο Φάινμπεργκ καλείται να δώσει αριθμητική απάντηση σε μια πραγματική ανάγκη. Το αδύνατο αρχίζει εκεί όπου ο αριθμός πρέπει να εξηγήσει και την απώλεια. Γιατί η θέση στο οικογενειακό τραπέζι – όσο και εάν είναι η αποζημίωση – παραμένει άδεια.
naftemporiki.gr
Η υπογραφή που αλλάζει τη διαδρομή
Η συμμετοχή είναι εθελοντική, αλλά έχει σοβαρό αντάλλαγμα. Με την υποβολή της αίτησης οι δικαιούχοι παραιτούνται, κατά κανόνα, από αστικές αγωγές αποζημίωσης για τις επιθέσεις — μεταξύ άλλων, εναντίον των αεροπορικών εταιρειών. Προβλέπονται συγκεκριμένες εξαιρέσεις, όπως για αξιώσεις έναντι όσων συμμετείχαν εν γνώσει τους στην τρομοκρατική συνωμοσία. Οι όροι της παραίτησης καταγράφονται στο αρχείο του υπουργείου Δικαιοσύνης.
Η απόφαση, επομένως, δεν αφορά μόνο ένα ποσό. Αφορά και τη διαδρομή που θα ακολουθήσει μια οικογένεια μετά την καταστροφή: διοικητική αποζημίωση ή δικαστικός αγώνας.
Το ταμείο μπορεί να δώσει οικονομική στήριξη. Το αίτημα για εξηγήσεις, ευθύνες και δικαίωση παραμένει διαφορετικό — ακόμη κι όταν διατυπώνεται από τον ίδιο άνθρωπο, στην ίδια συνάντηση.
Η αριθμητική της απουσίας
Για να υπολογίσει ο Φάινμπεργκ την αποζημίωση, θα πρέπει να «δει» το μέλλον της οικογένειας. Ποιο ήταν το εισόδημα του θύματος; Πόσα χρόνια θα εργαζόταν ακόμη; Ποια μέλη της οικογένειας εξαρτώνταν από αυτό;
Η οικονομική απώλεια συνδέεται με την ηλικία, τις αποδοχές και την οικογενειακή κατάσταση. Προστίθεται ένα προκαθορισμένο ποσό για τη μη οικονομική βλάβη: 250.000 δολάρια για κάθε νεκρό και επιπλέον 100.000 για τον ή τη σύζυγο και κάθε εξαρτώμενο μέλος. Από το συνολικό ποσό αφαιρούνται ορισμένες άλλες παροχές, όπως οι αποζημιώσεις ασφαλειών ζωής, με τις ιδιωτικές φιλανθρωπικές δωρεές να εξαιρούνται.
Η διάκριση είναι ουσιώδης: το σύστημα υπολογίζει την οικονομική ζημιά που προκαλεί ένας θάνατος. Στην εμπειρία του πένθους, όμως, το τελικό ποσό μπορεί εύκολα να διαβαστεί ως αξιολόγηση του ίδιου του ανθρώπου.
Πώς εξηγείς ότι ένας υψηλότερος μισθός παράγει μεγαλύτερη αποζημίωση, χωρίς να ακουστεί ότι παράγει και μεγαλύτερη αξία;
Όταν οι οικογένειες ζητούν να ακουστούν
Οι κανόνες προβλέπουν δυνατότητα ακρόασης. Οι αιτούντες μπορούν να παρουσιάσουν στοιχεία και να εξηγήσουν τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσής τους. Η διαδικασία προσφέρει χώρο για εξέταση της ατομικής περίπτωσης, αλλά η τελική απόφαση του ειδικού διαχειριστή δεν υπόκειται σε έφεση ή δικαστικό έλεγχο. Πηγή: υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ.
Αυτή η εξουσία δίνει στον Φάινμπεργκ τη δυνατότητα να ολοκληρώνει υποθέσεις. Του φορτώνει και το βάρος της τελευταίας λέξης.
Στον απολογισμό του, το 2004, αναφέρεται στις εκατοντάδες ατομικές ακροάσεις και στις συναντήσεις με χιλιάδες συγγενείς και επιζώντες. Αποδίδει την επιτυχία του προγράμματος στις ίδιες τις οικογένειες και στην αποφασιστικότητά τους να συνεχίσουν τη ζωή τους. Η δήλωση ολοκλήρωσης του ταμείου απέχει πολύ από τη γλώσσα ενός πίνακα υπολογισμών.
Για τους ανθρώπους που περνούν από αυτή τη διαδικασία, η ακρόαση έχει μια σημασία που δεν εξαντλείται στην πιθανότητα αύξησης του ποσού. Είναι μια ευκαιρία να ακουστεί ποιος ήταν ο νεκρός, πέρα από την ηλικία και το εκκαθαριστικό του.
Τα εκατομμύρια και η άρνηση
Στα τελικά στατιστικά του αρχικού προγράμματος, η μέση αποζημίωση για θάνατο, μετά τις προβλεπόμενες αφαιρέσεις, φτάνει περίπου τα 2,08 εκατ. δολάρια. Η διάμεση είναι χαμηλότερη, περίπου 1,68 εκατ. δολάρια. Τα ποσά παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις, τις οποίες επηρεάζουν και οι παροχές από άλλες πηγές. Υπάρχουν, ωστόσο, και περιπτώσεις στις οποίες η αίτηση δεν κατατίθεται ποτέ.
Ο New Yorker, ανατρέχοντας στο βιβλίο του Φάινμπεργκ, περιγράφει μια μητέρα που έχει χάσει τον γιο της. Εκείνος προσπαθεί να την πείσει να δεχθεί την αποζημίωση. Εκείνη αρνείται: κανένα ποσό δεν μπορεί να τον αντικαταστήσει. Δεν υποβάλλει τα απαραίτητα έγγραφα, αφήνοντας περισσότερα από δύο εκατ. δολάρια.
Η άρνησή της δεν κάνει λιγότερο αναγκαία τα χρήματα για όσους τα δέχθηκαν. Φανερώνει πόσο διαφορετικά μπορεί να βιωθεί η ίδια κρατική προσφορά: ως βοήθεια για τη συνέχεια ή ως μια συναλλαγή στην οποία κάποιος αδυνατεί να συμμετάσχει.
Αυτό που μένει έξω από τον λογαριασμό
Η ιστορία του Φάινμπεργκ θέτει ένα ερώτημα που ξεπερνά την 11η Σεπτεμβρίου. Όταν μια κοινωνία αποζημιώνει τα θύματα μιας τραγωδίας, μιας καταστροφής, μιας τρομοκρατικής επίθεσης, τι επιδιώκει τελικά να αποκαταστήσει; Το εισόδημα που χάθηκε, τις ανάγκες που έμειναν πίσω, την αίσθηση ότι ο νεκρός αναγνωρίστηκε;
Οι απαντήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε διαφορετικά ποσά. Καμία δεν καταργεί την ανάγκη της αποζημίωσης. Μια οικογένεια εξακολουθεί να χρειάζεται σπίτι, φροντίδα, χρήματα για την εκπαίδευση των παιδιών.
Ο Φάινμπεργκ καλείται να δώσει αριθμητική απάντηση σε μια πραγματική ανάγκη. Το αδύνατο αρχίζει εκεί όπου ο αριθμός πρέπει να εξηγήσει και την απώλεια. Γιατί η θέση στο οικογενειακό τραπέζι – όσο και εάν είναι η αποζημίωση – παραμένει άδεια.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου