Ένα εκατομμύριο μόνο από τις αρχές του 2026. Έξι εκατομμύρια άνθρωποι μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια. Και πολλοί από αυτούς καλούνται να «επιστρέψουν» σε μια χώρα στην οποία δεν έχουν ζήσει ποτέ.
Το Αφγανιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με μια από τις μεγαλύτερες και λιγότερο προβεβλημένες μετακινήσεις πληθυσμού της εποχής μας, καθώς το Πακιστάν και το Ιράν εντείνουν τις απελάσεις Αφγανών που είχαν αναζητήσει καταφύγιο ή εργασία στις δύο χώρες.
Όπως καταγράφει σε εκτενές ρεπορτάζ του BBC από το συνοριακό πέρασμα Τόρχαμ και την Καμπούλ, πρόκειται πλέον για τη μεγαλύτερη διασυνοριακή μετακίνηση ανθρώπων που βρίσκεται σε εξέλιξη οπουδήποτε στον κόσμο.
Και το κύμα δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης.
Οι αριθμοί που σοκάρουν
Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), περίπου ένα εκατομμύριο Αφγανοί έχουν αναγκαστεί να επιστρέψουν μόνο φέτος από το Πακιστάν και το Ιράν.
Σε διάστημα μικρότερο των τριών ετών, ο συνολικός αριθμός έχει φτάσει τα έξι εκατομμύρια. «Μιλάμε για έναν πληθυσμό στο μέγεθος μιας μικρής χώρας», λέει στο BBC ο εκπρόσωπος της UNHCR στο Αφγανιστάν Τσάρλι Γκούντλεϊκ. «Δεν έχουμε δει στη σύγχρονη ιστορία κίνημα επιστροφής τέτοιας κλίμακας».
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι που εγκατέλειψαν το Αφγανιστάν πριν από δεκαετίες – αλλά και ολόκληρες γενιές που γεννήθηκαν στο εξωτερικό.
«Είναι η χώρα μου, αλλά δεν έχω ξαναπάει ποτέ»
Η 35χρονη Νάζια γεννήθηκε στο Πακιστάν. Λίγα λεπτά αφού περνά τα σύνορα με δύο από τα παιδιά της, περιγράφει στο BBC τα αντικρουόμενα συναισθήματά της.
Από τη μία, λέει, αισθάνεται καλά που βρίσκεται «στη δική της χώρα». Από την άλλη, παραδέχεται: «Δεν έχω ξαναπάει ποτέ στο Αφγανιστάν. Και πολλοί άνθρωποι εδώ δεν έχουν ούτε αρκετό ψωμί για να φάνε». Σχεδόν ολόκληρη η οικογένειά της –οι οκτώ αδελφές της και τα παιδιά τους– απελάθηκε φέτος από το Πακιστάν ή το Ιράν.
Άλλοι επιστρέφουν έπειτα από σχεδόν μισό αιώνα. Ο Σαρβάρ έφυγε από το Αφγανιστάν πριν από 45 χρόνια, κατά τη σοβιετική εισβολή. Τα περισσότερα αδέλφια του γεννήθηκαν στο Πακιστάν. Τώρα επέστρεψαν μαζί, μια ομάδα 40 ανθρώπων με όσα υπάρχοντα κατάφεραν να φορτώσουν σε ένα φορτηγό.
Πακιστάν και Ιράν κλείνουν την πόρτα
Επί δεκαετίες, εκατομμύρια Αφγανοί περνούσαν τα σύνορα προς το Πακιστάν και το Ιράν αναζητώντας ασφάλεια και εργασία. Οι δύο χώρες υποστηρίζουν πλέον ότι ήρθε η ώρα να επιστρέψουν, επικαλούμενες οικονομική επιβάρυνση και ζητήματα ασφαλείας.
Αρχικά, το βάρος των επιχειρήσεων έπεφτε στους Αφγανούς χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα. Ο ΟΗΕ και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ωστόσο, καταγγέλλουν ότι οι επιχειρήσεις έχουν επεκταθεί πολύ πέρα από αυτή την κατηγορία.
Το ίδιο το Πακιστάν έχει καταστήσει σαφές ότι ούτε όσοι διαθέτουν επίσημες κάρτες καταγραφής εξαιρούνται πλέον αυτομάτως.
Οικογένειες που συνάντησε το BBC κατήγγειλαν παρενοχλήσεις και κακομεταχείριση από τις πακιστανικές αρχές. Η κυβέρνηση του Πακιστάν υποστηρίζει ότι λαμβάνει μέτρα για την αποτροπή τέτοιων περιστατικών και ότι, όταν συμβαίνουν, είναι μεμονωμένα και αντιμετωπίζονται σύμφωνα με τον νόμο.
Η Human Rights Watch είχε κάνει λόγο τον Φεβρουάριο για εφόδους από σπίτι σε σπίτι, νυχτερινές έρευνες και συλλήψεις χωρίς εντάλματα.
Οι απελάσεις από το Ιράν
Ανάλογη είναι η εικόνα στο Ιράν, το οποίο υποστήριζε πέρυσι ότι φιλοξενούσε περισσότερους από τέσσερα εκατομμύρια Αφγανούς χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα.
Οι μαζικές απελάσεις επιταχύνθηκαν μετά τον 12ήμερο πόλεμο του Ιράν με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ τον Ιούνιο του 2025.
Το Centre for Human Rights in Iran κατηγόρησε τις ιρανικές αρχές ότι αξιοποίησαν το κλίμα μετά τον πόλεμο για να ενισχύσουν την καχυποψία απέναντι στους Αφγανούς, παρουσιάζοντας ορισμένους ακόμη και ως πιθανούς κατασκόπους του Ισραήλ.
Η UNHCR επιμένει ότι οποιαδήποτε επιστροφή προσφύγων θα πρέπει να είναι εθελοντική, ασφαλής και αξιοπρεπής.
Επιστροφή σε μια χώρα όπου οι γυναίκες δεν μπορούν να σπουδάσουν
Για τις γυναίκες και τα κορίτσια, η «επιστροφή» έχει μία επιπλέον διάσταση. Οι Ταλιμπάν έχουν αποκλείσει τις γυναίκες από μεγάλο μέρος της δημόσιας ζωής, ενώ τα κορίτσια δεν έχουν πρόσβαση στη δευτεροβάθμια και πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Η 40χρονη Ζαρίνα κάθεται σε μια σκηνή μαζί με γυναίκες και παιδιά, σε θερμοκρασία που φτάνει τους 41 βαθμούς Κελσίου.
Όταν ερωτάται εάν φοβάται για το μέλλον των κοριτσιών της, δείχνει γύρω της: «Κοιτάξτε τες. Είναι όλες κορίτσια. Φυσικά και ανησυχώ».
Για κάποιους άλλους, ο φόβος αφορά ακόμη και την ίδια τους τη ζωή. Πρώην μέλος των αφγανικών δυνάμεων ασφαλείας, ο οποίος απελάθηκε αρχικά από το Ιράν και στη συνέχεια από το Πακιστάν, δήλωσε στο BBC ότι φοβάται να βγει από το σπίτι.
Δεν εμπιστεύεται την αμνηστία που είχαν ανακοινώσει οι Ταλιμπάν μετά την επιστροφή τους στην εξουσία το 2021, υποστηρίζοντας ότι πρώην συνάδελφοί του έχουν σκοτωθεί.
Σχεδόν η μισή χώρα χρειάζεται βοήθεια
Το νέο κύμα επιστροφών βρίσκει το Αφγανιστάν ήδη αντιμέτωπο με τεράστια ανθρωπιστική κρίση και με τη διεθνή βοήθεια να έχει περιοριστεί δραστικά.
Ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι 21,9 εκατομμύρια άνθρωποι –σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας– χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια φέτος για να επιβιώσουν.
Η UNICEF προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι ένα εκατομμύριο παιδιά αντιμετωπίζουν απειλητικό για τη ζωή υποσιτισμό. «Καμία χώρα στον κόσμο δεν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει μόνη της μια κρίση τέτοιου μεγέθους», τονίζει ο εκπρόσωπος της UNHCR.
Η διεθνής βοήθεια, όμως, σκοντάφτει και στην ίδια την πολιτική των Ταλιμπάν, ιδιαίτερα στους δρακόντειους περιορισμούς που έχουν επιβάλει στις γυναίκες και τα κορίτσια.
Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή τους στην εξουσία, μόνο η Ρωσία έχει αναγνωρίσει επισήμως την κυβέρνησή τους.
Να αρχίσουν ξανά από το μηδέν
Η κυβέρνηση των Ταλιμπάν παραδέχεται ότι η μαζική επιστροφή δημιουργεί τεράστια πίεση. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμίρ Χαν Μουτακί αναγνώρισε στο BBC ότι το Αφγανιστάν χρειάζεται βοήθεια, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι μακροπρόθεσμα η επιστροφή θα ωφελήσει τόσο τους ίδιους τους Αφγανούς όσο και τη χώρα.
Για όσους περνούν σήμερα το λεγόμενο «Zero Point» στα σύνορα, το μακροπρόθεσμο μέλλον μοιάζει πολύ μακρινό. Πολλοί φτάνουν χωρίς σπίτι, χωρίς δουλειά, χωρίς αποταμιεύσεις και χωρίς πραγματική σχέση με τη χώρα στην οποία υποτίθεται ότι «επιστρέφουν».
Έξι εκατομμύρια άνθρωποι καλούνται να αρχίσουν ξανά τη ζωή τους. Και για πολλούς από αυτούς, η αρχή γίνεται σχεδόν από το μηδέν.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου