Ξεκίνησε ως ένας συνηθισμένος έλεγχος ποιότητας δεδομένων. Όμως καθώς ο Ρόμπερτ Βάγκνερ επιστήμονας της αποστολής Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) της NASA εξέταζε στον υπολογιστή του έναν τεράστιο χάρτη της Σελήνης ένα ασυνήθιστα μεγάλο φωτεινό σημείο περιτριγυρισμένο από έναν σκοτεινό φωτοστέφανο τράβηξε την προσοχή του. Αυτό υποδήλωνε ότι το επιφανειακό υλικό στην περιοχή είχε αναταραχθεί.
«Απλώς σταμάτησα, τα άφησα όλα και άρχισα να ψάχνω τι ήταν αυτό το σημείο» δήλωσε ο Βάγκνερ ειδικός στην επεξεργασία εικόνων από την Intuitive Machines ο οποίος εργάζεται με δεδομένα από το σύστημα Lunar Reconnaissance Orbiter Camera (LROC).
Συγκρίνοντας εικόνες της Σελήνης πριν και μετά ο Βάγκνερ συνειδητοποίησε ότι είχε ανακαλύψει τον μεγαλύτερο νεοσχηματισμένο κρατήρα που έχει βρεθεί ποτέ στο ηλιακό σύστημα όπως ανέφεραν οι επιστήμονες σε δύο δημοσιεύσεις στην επιθεώρηση «Science Advances».
Η ανακάλυψη αυτή αναδεικνύει την αξία των δεδομένων του σεληνιακού δορυφόρου της NASA για τη μελέτη ενός δυναμικού τοπίου, καθώς η υπηρεσία προχωρά στην ανάπτυξη μιας διαρκούς ανθρώπινης παρουσίας και στην επέκταση της επιστημονικής και εμπορικής δραστηριότητας στη Σελήνη.
Η σύγκρουση
Ο κρατήρας σχηματίστηκε όταν ένας βράχος, πιθανώς μεγέθους ενός κτιρίου τριών έως έξι ορόφων, προσέκρουσε στη Σελήνη κάποια στιγμή μεταξύ 11 Απριλίου και 22 Μαΐου 2024 ένα γεγονός που συμβαίνει περίπου μία φορά τον αιώνα όπως ανέφεραν οι ερευνητές.
Ο κρατήρας ο οποίος ονομάστηκε επίσημα McGetchin προς τιμήν του πρωτοπόρου σεληνιακού επιστήμονα Tom McGetchin, σχηματίστηκε στην ανατολική άκρη της Σελήνης κάποια στιγμή μεταξύ 11 Απριλίου και 22 Μαΐου 2024, όταν ένας κομήτης ή αστεροειδής, μεγέθους αντίστοιχου με ένα κτίριο τριών έως έξι ορόφων, προσέκρουσε στην επιφάνεια.
Η πρόσκρουση δημιούργησε έναν κρατήρα διαμέτρου περίπου 222 μέτρων που έχει μήκος αντίστοιχο με δύο γήπεδα αμερικανικού ποδοσφαίρου. Και με βάθος 43 μέτρα ο κρατήρας θα μπορούσε να χωρέσει τρία κίτρινα σχολικά λεωφορεία τοποθετημένα το ένα πάνω στο άλλο. Είναι ένας κρατήρας με μέγεθος παρόμοιο ή και λίγο μεγαλύτερο από αυτό του Κολοσαίου. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μια πρόσκρουση τέτοιου μεγέθους συμβαίνει στη Σελήνη περίπου μία φορά κάθε αιώνα ή ακόμη πιο σπάνια.
Η Σελήνη… βομβαρδίζεται
Για περισσότερα από 17 χρόνια, το LRO περιστρέφεται γύρω από τη Σελήνη και χρησιμοποιεί τα επτά επιστημονικά του όργανα για να χαρτογραφήσει την τοπογραφία, τη σύσταση της επιφάνειας, τη θερμοκρασία και το περιβάλλον ακτινοβολίας της.
Η ομάδα της αποστολής έχει εντοπίσει τουλάχιστον 1,000 νέους κρατήρες πρόσκρουσης σε όλη τη διάρκεια της αποστολής και έχει καταγράψει ακόμη 100,000 αλλαγές στην επιφάνεια που προκλήθηκαν είτε από την πρόσκρουση αντικειμένων στη Σελήνη είτε από τα συντρίμμια που εκτινάχθηκαν μετά από αυτές.
Καθώς η Σελήνη δεν διαθέτει ατμόσφαιρα για να επιβραδύνει ή να κάψει αυτά τα αντικείμενα, διαστημικοί βράχοι και άλλα σώματα φτάνουν εύκολα στην επιφάνειά της. Τα περισσότερα είναι πολύ μικρότερα από το αντικείμενο που δημιούργησε τον κρατήρα McGetchin.
Οι μικρότεροι κρατήρες που μπορούν να διακρίνουν οι επιστήμονες στις εικόνες του LRO έχουν διάμετρο περίπου περίπου 9 μέτρα όσο το μήκος ενός τριώροφου κτιρίου αν τοποθετούνταν οριζόντια και δημιουργούνται από βράχους πλάτους περίπου 1,1 μέτρο δηλαδή περίπου στο μέγεθος ενός ελαστικού monster truck.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι προσκρούσεις αυτού του μεγέθους δημιουργούν περίπου 140 νέους κρατήρες σε ολόκληρη τη Σελήνη κάθε χρόνο. Ωστόσο, οι περισσότεροι νέοι κρατήρες δημιουργούνται από μικροσκοπικά σωματίδια, τα οποία αφήνουν τρύπες τόσο μικρές ώστε να μην μπορούν να εντοπιστούν στις εικόνες από τροχιά.
Χάρη στα πολυάριθμα επιστημονικά του όργανα, το διαστημόπλοιο μπορεί να παρατηρεί αλλαγές στη σεληνιακή επιφάνεια που δεν είναι εμφανείς μόνο στις εικόνες του LROC. Μετά την ανακάλυψη του κρατήρα, επιστήμονες που εργάζονται με το θερμικό όργανο του LRO, το Diviner, πραγματοποίησαν νέες παρατηρήσεις στην περιοχή.
Διαπίστωσαν ότι μια περιοχή πλάτους περίπου 4 μιλίων 6,4 χιλιομέτρων γύρω από τον κρατήρα είναι περίπου 9 βαθμούς Κελσίου ψυχρότερη τη νύχτα σε σχέση με το περιβάλλον της. Η ψύξη αυτή συμβαίνει επειδή η πρόσκρουση αναμοχλεύει και «αφρατεύει» τον ρεγόλιθο γύρω από έναν κρατήρα, καθιστώντας τον λιγότερο πυκνό και, επομένως, λιγότερο ικανό να συγκρατεί θερμότητα.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η μεγάλη έκταση αυτής της «ψυχρής ζώνης» είναι εντυπωσιακή επειδή δείχνει πως οι προσκρούσεις μπορούν να μεταβάλουν την επιφάνεια της Σελήνης σε πολύ μεγαλύτερη έκταση από τον ίδιο τον κρατήρα. Αυτές οι φυσικές αλλαγές θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι τροχοί των σεληνιακών οχημάτων αλληλεπιδρούν με την επιφάνεια.
Ο δρόμος προς την ανακάλυψη
Το σύστημα LROC συλλέγει εικόνες από ύψος περίπου 97 χιλιομέτρων πάνω από τη Σελήνη καθώς το LRO κινείται από πόλο σε πόλο. Το σύστημα περιλαμβάνει δύο κάμερες που καταγράφουν ασπρόμαυρες εικόνες υψηλής ανάλυσης και μία κάμερα που λαμβάνει πολυφασματικές εικόνες μέτριας ανάλυσης.
Με την πάροδο των ετών και μετά από χιλιάδες διελεύσεις οι επιστήμονες έχουν δημιουργήσει τόσο λεπτομερείς χάρτες ώστε μπορούν να εντοπίζουν όχι μόνο νέους κρατήρες αλλά και κατολισθήσεις, προσεληνώσεις, σεισμικά ρήγματα και ακόμη και ενδείξεις ύπαρξης σωλήνων λάβας.
Οι επιστήμονες του LROC αναλύουν τακτικά κοντινές εικόνες μικρών τμημάτων της σεληνιακής επιφάνειας, οι οποίες λαμβάνονται από την Narrow-Angle Camera. Χρησιμοποιώντας αυτές τις εικόνες, αναζητούν αλλαγές που συνήθως έχουν διάμετρο μικρότερη από περίπου 9 μέτρα. Ωστόσο κάθε λίγα χρόνια η ομάδα αναζητά μεγάλου μεγέθους χαρακτηριστικά με πλάτος μεγαλύτερο από περίπου 46 μέτρα δημιουργώντας παγκόσμιους χάρτες της Σελήνης και συγκρίνοντάς τους με παλαιότερες εκδόσεις.
Αυτό ακριβώς έκανε ο Βάγκνερ στις 24 Οκτωβρίου 2025, όταν εντόπισε τον McGetchin. Χρησιμοποιώντας εικόνες από την Wide-Angle Camera του LROC, η οποία καταγράφει ευρείες περιοχές με εικονοστοιχεία περίπου στο μέγεθος ενός γηπέδου αμερικανικού ποδοσφαίρου, τοποθέτησε εκατοντάδες καρέ «πριν» και «μετά» το ένα πάνω στο άλλο, χρησιμοποιώντας λογισμικό σχεδιασμένο να αναδεικνύει τις αλλαγές.
Οτιδήποτε παρέμενε ίδιο γινόταν γκρι, ενώ οτιδήποτε διαφορετικό εμφανιζόταν ως φωτεινή ή σκοτεινή περιοχή. Παρότι η διαδικασία ακούγεται απλή, ο εντοπισμός πραγματικών κρατήρων απαιτεί πολλή χειρωνακτική εργασία. Το λογισμικό επισημαίνει κάθε μικροσκοπική μεταβολή στον φωτισμό ή στη σκιά, δημιουργώντας εκατοντάδες ψευδείς ενδείξεις.
Για τον λόγο αυτό ο Βάγκνερ συνήθως επαληθεύει τα αποτελέσματα του λογισμικού, αναζητώντας μικρούς, ασαφείς φωτοστέφανους γύρω από φωτεινά σημεία μεγέθους περίπου ενός εικονοστοιχείου. Αυτοί οι φωτοστέφανοι υποδηλώνουν ότι γύρω από έναν νέο κρατήρα έχει εκτιναχθεί ρεγόλιθος.
Ο McGetchin, που εκτεινόταν σε εκατοντάδες εικονοστοιχεία, ξεχώρισε αμέσως. «Ήταν μακράν το πιο εμφανές μοτίβο υπολειμμάτων από πρόσκρουση που έχω δει ποτέ σε μία από αυτές τις εικόνες».
Μετά την ανακάλυψή του οι επιστήμονες στράφηκαν στη Narrow-Angle Camera, η οποία παρέχει πολύ πιο λεπτομερείς εικόνες, με ανάλυση περίπου 0,9 μέτρα ανά εικονοστοιχείο. Οι κοντινές εικόνες αυτής της κάμερας, οι οποίες λήφθηκαν καθώς το LRO πέρασε ξανά πάνω από την περιοχή της πρόσκρουσης, αποκάλυψαν το μέγεθος και το σχήμα του κρατήρα, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάστηκε το γύρω έδαφος.
Οι εικόνες αυτές βοήθησαν επίσης τους ερευνητές να εκτιμήσουν το μέγεθος και τη δύναμη του βραχώδους θραύσματος που δημιούργησε τον νέο κρατήρα. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με αυτά τα στοιχεία αναμένεται να παρουσιαστούν σε μελλοντική επιστημονική δημοσίευση.
Naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου