Από την έντυπη έκδοση
Θάνος Τσίρος • thtsiros@naftemporiki.gr
Στις 15 Οκτωβρίου, εκατοντάδες χιλιάδες καταναλωτές θα βρεθούν αντιμέτωποι με το ακριβότερο πετρέλαιο θέρμανσης της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, παρά την ενεργοποίηση των κρατικών επιδοτήσεων, οι οποίες θα ανακοινωθούν αύριο.
Το «πακέτο» όπως έγινε ήδη γνωστό από τον Κυριάκο Πιερρακάκη θα περιλαμβάνει την αύξηση του επιδόματος θέρμανσης κατά 30% για τους υφιστάμενους δικαιούχους (και χωρίς καμία αλλαγή στα κριτήρια χορήγησης), την επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης με 20 λεπτά ανά λίτρο στην αντλία, αλλά και την παράταση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης και πάλι με 15 λεπτά ανά λίτρο.
Τις δικές τους ανακοινώσεις θα εκδώσουν και τα διυλιστήρια, που αναμένεται να συνδράμουν με 10 λεπτά στην αμόλυβδη, 5 λεπτά στο πετρέλαιο κίνησης και 10 λεπτά στο πετρέλαιο θέρμανσης.
Ενδεχομένως, από την κυβέρνηση να υπάρξει και ένα μέτρο – έκπληξη για την ανακούφιση των καταναλωτών από την ακρίβεια των καυσίμων, υπό την προϋπόθεση ότι θα «χωρέσει» μέσα στα δημοσιονομικά περιθώρια.
Το ερώτημα που παραμένει στο προσκήνιο είναι πόσα χρήματα μπορεί πραγματικά να διαθέσει η Ελλάδα για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Η απάντηση δεν είναι καθόλου απλή, καθώς το ποσό επηρεάζεται από τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρώπης, τη διστακτικότητα που επιδεικνύουν πολλές χώρες να ξοδέψουν περισσότερα, λόγω της πρωτοφανούς κρίσης στις αγορές ομολόγων, αλλά και των δεδομένων στις διεθνείς αγορές, που πλέον αλλάζουν από στιγμή σε στιγμή.
Στις ερωτήσεις και απαντήσεις που ακολουθούν, εξετάζονται τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια, ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζεται να αξιοποιηθούν, τα όρια της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια, το αίτημα της χώρας προς την Ευρώπη στη Σύνοδο Κορυφής, καθώς και οι εναλλακτικές επιλογές, όπως η μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης.
1. Ποια είναι τα δημοσιονομικά περιθώρια που έχει η Ελλάδα, αυτή τη στιγμή, για πρόσθετα μέτρα στήριξης, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η ενεργειακή κρίση;
Περίπου 200 εκατ. ευρώ για το διάστημα μέχρι το τέλος του έτους και ακόμη 200 εκατ. ευρώ για το ξεκίνημα της νέας χρονιάς. Τα ποσά είναι πολύ περιορισμένα, αν αναλογιστεί κανείς ότι το μηνιαίο κόστος λόγω των ακριβών προϊόντων ενέργειας (όπως αυτό ορίζεται από την αύξηση της τιμής σε σχέση με την αντίστοιχη περυσινή) προσεγγίζει ακόμη και τα 500 εκατ. ευρώ τον μήνα.
2. Πώς ορίζονται αυτά τα δημοσιονομικά περιθώρια;
Από την εφαρμογή της ρήτρας καθαρών δαπανών, η οποία με τη σειρά της υπολογίζεται με ένα συμφωνημένο ποσοστό (ανάμεσα στην κυβέρνηση και την Κομισιόν) επί του ποσού που δαπανά κάθε χρόνο η χώρα μέσω του κρατικού προϋπολογισμού. Αυτός είναι και ο καινούργιος δημοσιονομικός κανόνας. Παίζει ρόλο το πόσο αυξάνεις τις δαπάνες σου (ή το πόσο μειώνεις τα φορολογικά σου έσοδα, που έχει το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα) και όχι το αν παράγεις ή όχι πρωτογενή πλεονάσματα.
3. Δηλαδή μπορεί η Ελλάδα να παράγει υπερπλεονάσματα, αλλά την ίδια στιγμή να μην μπορεί να στηρίξει με αυτά τους πολίτες;
«Ναι» είναι η απάντηση. Η Ευρώπη προχώρησε σε αυτή τη λύση, γιατί, με τον προηγούμενο κανόνα των πρωτογενών πλεονασμάτων, η υποχρέωση τα έσοδα να ξεπερνούν τα έξοδα σε περιόδους μεγάλης ύφεσης στραγγάλιζε την οικονομία και τους πολίτες της. Συμφωνήθηκε ο κανόνας των δαπανών ακριβώς με τη λογική σε περιόδους ανάπτυξης τα πλεονάσματα να μπαίνουν στην άκρη για τις δύσκολες ημέρες. Με αυτό το δεδομένο, είναι πολύ πιθανό το 2026 να κλείσει για την Ελλάδα με πρωτογενές πλεόνασμα 4% και η Ελλάδα να μην μπορεί να ξοδέψει ούτε ένα ευρώ πάνω από τα 200 εκατ. ευρώ, αν δεν εξασφαλίσει μια πολιτική συμφωνία.
4. Με τον υφιστάμενο σχεδιασμό, πώς θα αξιοποιηθούν αυτά τα δημοσιονομικά περιθώρια;
Ήδη το «μαξιλάρι» των 200 εκατ. ευρώ έχουμε αρχίσει να το δαπανούμε με την επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης με 15 λεπτά ανά λίτρο, κάτι που κοστίζει 20 εκατ. ευρώ τον μήνα. Αύριο, θα ανακοινωθεί οριζόντια επιδότηση στην αντλία και για το πετρέλαιο θέρμανσης (πιθανότατα 20 λεπτά ανά λίτρο, για να προσθέσουν και άλλα 10 λεπτά τα διυλιστήρια) αλλά και αύξηση του επιδόματος θέρμανσης κατά περίπου 20%, η οποία και θα έχει δημοσιονομικό κόστος περί τα 60 εκατ. ευρώ για όλη τη σεζόν. Τα ποσά των επιδοτήσεων θα επανεξετάζονται ανά δεκαπενθήμερο, καθώς ο στόχος είναι με τα 200 εκατ. ευρώ «να τη βγάλουμε» μέχρι το τέλος του χρόνου. Από το νέο έτος, μπορεί να αξιοποιηθεί το αντίστοιχο «μαξιλάρι» του 2027 (ακόμη 200 εκατ. ευρώ).
5. Η ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια δεν αφήνει περιθώρια για πρόσθετα μέτρα στήριξης;
Η ρήτρα διαφυγής, που ουσιαστικά επιτρέπει στην Ελλάδα να διαθέσει 1 δισ. ευρώ από τα δικά της λεφτά στο διάστημα 2026-2028 χωρίς να παραβιαστεί ο κανόνας των δαπανών, αφορά επενδύσεις και όχι επιδοτήσεις. Μπορούν δηλαδή να δοθούν χρήματα για μπαταρίες φωτοβολταϊκών, αντλίες θερμότητας και ανακαινίσεις κτιρίων, ώστε να πέσει η δαπάνη του ρεύματος, δεν μπορούν όμως να δοθούν για μέτρα στήριξης, όπως το επίδομα θέρμανσης ή η επιδότηση των καυσίμων στην αντλία.
6. Τι ζητάμε από την Ευρώπη στη Σύνοδο Κορυφής;
Να μας επιτραπεί να αξιοποιήσουμε ένα κομμάτι από αυτό το 1 δισ. ευρώ, για να στηρίξουμε τους καταναλωτές άμεσα. Οι επενδύσεις αποδίδουν μακροπρόθεσμα, αλλά το ζητούμενο είναι να βγει ο φετινός χειμώνας, κατά τον οποίο, ακόμη και μετά τις επιδοτήσεις στην αντλία, οι καταναλωτές θα πληρώσουν το ακριβότερο πετρέλαιο θέρμανσης της ιστορίας, τουλάχιστον στην εκκίνηση της σεζόν.
7. Γιατί πολλές ευρωπαϊκές χώρες είναι διστακτικές στο να εγκρίνουν πρόσθετα μέτρα στήριξης; Και σε αυτές δεν υπάρχουν ακριβά καύσιμα;
Προφανώς, αλλά αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα με τις αγορές ομολόγων. Όσο οι αγορές βλέπουν επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές και παραγωγή ελλειμμάτων τόσο περισσότερο ανεβάζουν το κόστος δανεισμού για τις ευρωπαϊκές χώρες, το οποίο ήδη βρίσκεται σε υψηλό άνω της 20ετίας.
8. Αν η Ευρώπη ανάψει το «πράσινο φως», πόσα χρήματα επιπλέον θα μπορεί να διαθέσει η χώρα για τη στήριξη των πολιτών;
Θα εξαρτηθεί από τη συμφωνία. Θα μπει ένας περιορισμός, που πιθανότατα θα έχει να κάνει με τον ρυθμό μεταβολής των εσόδων από τον ΦΠΑ. Πάντως, θα μιλάμε για κάποιες εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
9. Τι είδους μέτρα θα μπορεί να λάβει η χώρα με αυτόν τον πρόσθετο χώρο;
Μέτρα προσωρινά και στοχευμένα, δηλαδή μέτρα που δεν θα έχουν να κάνουν με την οριζόντια επιδότηση των καυσίμων στην αντλία. Θα μπορούσαν να είναι αυξημένα επιδόματα θέρμανσης (γιατί εκεί υπάρχει εισοδηματικό κριτήριο) ή κάποιο μέτρο τύπου fuel pass.
10. Η Ελλάδα μπορεί, αν θέλει, να μειώσει τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα ενεργειακά προϊόντα;
Μπορεί, αλλά θα πρέπει να χρησιμοποιήσει τον όποιο δημοσιονομικό χώρο αφήνει η ρήτρα δαπανών. Κάτι που σημαίνει ότι τα δημοσιονομικά περιθώρια θα είναι πολύ στενά. Επίσης, υπάρχουν δύο εμπόδια: Πρώτον, το ελληνικό Σύνταγμα επιβάλλει αλλαγή φορολογικών συντελεστών μόνο με νόμο. Άρα, για κάθε αυξομείωση του ΕΦΚ θα πρέπει να ψηφίζει η Βουλή. Αντίθετα, με την επιδότηση στην αντλία, οι τιμές μπορούν να αλλάζουν με υπουργική απόφαση. Το δεύτερο εμπόδιο έχει να κάνει με την έκταση της μείωσης. Στο πετρέλαιο κίνησης δεν μπορεί ο ΕΦΚ να μειωθεί πάνω από 8 λεπτά, ενώ στο πετρέλαιο θέρμανσης φτάνουμε στα 32 λεπτά.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου