Τον Μάρτιο του 2020, η Κριστίν Λαγκάρντ βρίσκεται μόλις λίγους μήνες στο τιμόνι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η πανδημία του Covid εξαπλώνεται, οι οικονομίες κλείνουν η μία μετά την άλλη και οι επενδυτές εγκαταλείπουν τα ομόλογα των πιο ευάλωτων χωρών της Ευρωζώνης.
Σε συνέντευξη Τύπου, η νέα πρόεδρος λέει ότι η ΕΚΤ δεν βρίσκεται εκεί για να περιορίζει τις διαφορές ανάμεσα στο κόστος δανεισμού των κρατών. Οι αγορές αντιδρούν αμέσως. Τα ιταλικά ομόλογα δέχονται σφοδρές πιέσεις και η Λαγκάρντ αναγκάζεται σε «διορθωτική» δήλωση.
Λίγες ημέρες αργότερα, η ΕΚΤ ανακοινώνει ένα τεράστιο έκτακτο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων για να στηρίξει την οικονομία απέναντι στην πανδημία. Ανάμεσα στους τίτλους που περιλαμβάνονται κατ’ εξαίρεση είναι και οι ελληνικοί.
Η σκηνή εκείνων των ημερών λέει πολλά για τη διαδρομή της Κριστίν Λαγκάρντ: μια γυναίκα που βρέθηκε επανειλημμένα στο επίκεντρο ιστορικών κρίσεων, αμφισβητήθηκε, έκανε λάθη, πήρε αποφάσεις με τεράστιο αντίκτυπο και κατάφερε να αφήσει το αποτύπωμά της σε θεσμούς στους οποίους η κορυφή ήταν επί δεκαετίες ανδρική υπόθεση.
Τώρα ετοιμάζεται να εγκαταλείψει τη Φρανκφούρτη τον Φεβρουάριο του 2027, πριν από την ολοκλήρωση της οκταετούς θητείας της. Και το ερώτημα για το επόμενο βήμα της ανοίγει, μαζί με τη συζήτηση για την παρακαταθήκη της.
Για την Ελλάδα, αυτή η παρακαταθήκη είναι ιδιαίτερα σύνθετη. Η Λαγκάρντ υπήρξε πρόσωπο της σκληρής μνημονιακής εποχής, αλλά και επικεφαλής του ΔΝΤ που επέμεινε ότι το ελληνικό χρέος χρειαζόταν ελάφρυνση. Αργότερα, στην ΕΚΤ, βρέθηκε στη θέση να συνυπογράψει μια απόφαση στήριξης της χώρας στην πανδημία.
Από τη Χάβρη στις πισίνες και στις ΗΠΑ
Η Κριστίν Μαντλέν Οντέτ Λαλουέτ – το όνομά της πριν από τον γάμο της – γεννιέται στο Παρίσι την 1η Ιανουαρίου 1956 και μεγαλώνει στη Χάβρη, στη Νορμανδία.
Οι γονείς της είναι εκπαιδευτικοί. Εκείνη είναι το μεγαλύτερο από τέσσερα παιδιά και το μοναδικό κορίτσι. Όταν είναι 16 ετών, ο πατέρας της πεθαίνει έπειτα από μακρά ασθένεια. Η μητέρα της συνεχίζει να εργάζεται και να στηρίζει την οικογένεια. Η Λαγκάρντ θα μιλήσει αργότερα για εκείνη ως πρότυπο δύναμης και αποφασιστικότητας.
Στα εφηβικά της χρόνια ασχολείται με τη συγχρονισμένη κολύμβηση και γίνεται μέλος της γαλλικής εθνικής ομάδας. Θα αναφερθεί αργότερα σε ένα μάθημα του αθλήματος που μοιάζει να ταιριάζει και στην πολιτική: να αντέχεις την πίεση ενώ διατηρείς το χαμόγελό σου.
Έπειτα από το σχολείο βρίσκεται για ένα διάστημα στις ΗΠΑ. Επιστρέφει στη Γαλλία, σπουδάζει νομικά και συνεχίζει τις σπουδές της στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών της Εξ-αν-Προβάνς.
Δεν ακολουθεί, όμως, την κλασική διαδρομή ενός Γάλλου ανώτατου κρατικού αξιωματούχου. Το 1981 εντάσσεται στη διεθνή δικηγορική εταιρεία Baker McKenzie. Ειδικεύεται σε υποθέσεις εργατικού δικαίου, ανταγωνισμού και συγχωνεύσεων και εξελίσσεται σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούν οι άνδρες.
Το 1999 γίνεται η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της παγκόσμιας εκτελεστικής επιτροπής της εταιρείας. Θα είναι η πρώτη μιας σειράς από πρωτιές.
Από τα δικηγορικά γραφεία στο υπουργείο Οικονομικών
Το 2005 η Λαγκάρντ εγκαταλείπει τον ιδιωτικό τομέα για τη γαλλική κυβέρνηση. Αναλαμβάνει υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου και, έπειτα από μια σύντομη θητεία στο υπουργείο Γεωργίας, τοποθετείται το 2007 στο υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών.
Γίνεται έτσι η πρώτη γυναίκα υπουργός Οικονομικών χώρας της G7. Δεν χρειάζεται να περιμένει πολύ για την πρώτη μεγάλη δοκιμασία. Το 2008, η κατάρρευση της Lehman Brothers πυροδοτεί παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Οι κυβερνήσεις σπεύδουν να στηρίξουν τράπεζες, οι αγορές αμφισβητούν την αντοχή του συστήματος και η Λαγκάρντ βρίσκεται στο τραπέζι των ευρωπαϊκών και διεθνών διαπραγματεύσεων.
Κατά τη γαλλική προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το δεύτερο εξάμηνο του 2008, προεδρεύει του Συμβουλίου των υπουργών Οικονομικών της ΕΕ. Η παρουσία της συμβάλλει στην ανάδειξή της σε διεθνές πρόσωπο.
Η γαλλική περίοδος θα την ακολουθήσει, ωστόσο, και για έναν άλλο λόγο. Το 2016, ειδικό γαλλικό δικαστήριο την κρίνει ένοχη για αμέλεια στην υπόθεση της κρατικής αποζημίωσης προς τον επιχειρηματία Μπερνάρ Ταπί, επειδή δεν αμφισβήτησε διαιτητική απόφαση που του επιδίκασε περίπου 400 εκατ. ευρώ. Το δικαστήριο δεν της επιβάλλει ποινή. Η ίδια είχε αρνηθεί την κατηγορία.
Η πρώτη γυναίκα στο ΔΝΤ – Και η ελληνική καταιγίδα
Το καλοκαίρι του 2011, η Λαγκάρντ μετακομίζει στην Ουάσιγκτον και αναλαμβάνει γενική διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Είναι η πρώτη γυναίκα που τοποθετείται επικεφαλής του ΔΝΤ.
Η Ευρωζώνη βρίσκεται ήδη στη δίνη της κρίσης χρέους. Η Ελλάδα έχει προσφύγει στον μηχανισμό στήριξης από το 2010 και το Ταμείο συμμετέχει, μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΚΤ, στην τρόικα των δανειστών.
Η Λαγκάρντ δεν σχεδίασε ως επικεφαλής του ΔΝΤ το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα: όταν αναλαμβάνει, εκείνο βρίσκεται ήδη σε εφαρμογή. Θα βρεθεί όμως στο κέντρο των επόμενων διαπραγματεύσεων και θα συνδεθεί πολιτικά με τις απαιτήσεις για δημοσιονομική προσαρμογή και μεταρρυθμίσεις.
Στην Ελλάδα της ύφεσης, της ανεργίας και των περικοπών, το ΔΝΤ δεν αντιμετωπίζεται ως ένας μακρινός διεθνής οργανισμός. Οι αποφάσεις και οι απαιτήσεις του φτάνουν στους μισθούς, στις συντάξεις, στη φορολογία και στις δημόσιες υπηρεσίες.
Για πολλούς πολίτες, η Λαγκάρντ γίνεται ένα από τα πρόσωπα αυτής της εποχής: της επιτήρησης, των δύσκολων όρων δανεισμού και της αίσθησης ότι οι αποφάσεις για τη χώρα λαμβάνονται μακριά από την Αθήνα.
«Να πληρώνουν τους φόρους τους»: Η δήλωση που εξόργισε την Ελλάδα
Η ένταση αποτυπώνεται ιδιαίτερα το 2012, σε συνέντευξή της στον Guardian. Ερωτηθείσα για τους ανθρώπους που υποφέρουν από την κρίση στην Ελλάδα, η Λαγκάρντ αναφέρεται στα παιδιά ενός φτωχού χωριού στον Νίγηρα, λέγοντας ότι έχουν ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη βοήθειας.
Μιλώντας για την Ελλάδα, στρέφεται και στο ζήτημα της φοροδιαφυγής. Υποστηρίζει ότι οι Έλληνες πρέπει να βοηθήσουν συλλογικά τον εαυτό τους πληρώνοντας όλοι τους φόρους τους. Όταν ερωτάται για τα παιδιά που πλήττονται από τις περικοπές, απαντά ότι οι γονείς έχουν ευθύνη να πληρώνουν τους φόρους τους.
Οι αντιδράσεις στην Αθήνα είναι οργισμένες. Σε μια χώρα όπου εργαζόμενοι και συνταξιούχοι βλέπουν τα εισοδήματά τους να συρρικνώνονται βίαια, πολλοί εκλαμβάνουν τις δηλώσεις ως συλλογική μομφή προς μια κοινωνία που ήδη πληρώνει βαρύ τίμημα.
Μετά την κατακραυγή, η Λαγκάρντ δηλώνει ότι συμμερίζεται τις δυσκολίες του ελληνικού λαού. Το ΔΝΤ αναφέρει επίσης ότι λυπάται επειδή οι δηλώσεις της παρερμηνεύθηκαν και προκάλεσαν προσβολή.
Η συζήτηση για τη φοροδιαφυγή είναι πραγματική. Το ίδιο πραγματική, όμως, είναι και η οργή όσων αισθάνονται ότι ταυτίστηκαν με εκείνους που απέφευγαν να πληρώσουν, την ώρα που οι ίδιοι σήκωναν το βάρος των μέτρων.
Το λάθος στους υπολογισμούς και η μάχη για το χρέος
Η ελληνική κρίση θα φέρει το ΔΝΤ αντιμέτωπο και με την κριτική για τις δικές του εκτιμήσεις. Το 2013, σε αξιολόγηση του πρώτου προγράμματος, το Ταμείο αναγνωρίζει ότι είχε υποτιμήσει τη ζημιά που θα προκαλούσε η δημοσιονομική προσαρμογή στην ελληνική οικονομία.
Η ύφεση αποδεικνύεται πολύ βαθύτερη και η ανεργία πολύ υψηλότερη από τις αρχικές προβλέψεις. Η αναγνώριση του λάθους δεν αναιρεί το βάρος της κρίσης για τα νοικοκυριά, γίνεται όμως μέρος της ευρύτερης συζήτησης για το πώς σχεδιάστηκαν τα προγράμματα και πώς μοιράστηκε το κόστος τους.
Στα επόμενα χρόνια, η Λαγκάρντ και το ΔΝΤ θα επιμείνουν όλο και πιο έντονα σε μια θέση που προκαλεί τριβές με τους Ευρωπαίους πιστωτές: ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να καταστήσει το χρέος της βιώσιμο μόνο με δικές της ενέργειες και ότι χρειάζεται ουσιαστική ελάφρυνση.
Το καλοκαίρι του 2015, μετά τις δραματικές διαπραγματεύσεις, το δημοψήφισμα και τη συμφωνία για νέο ευρωπαϊκό πρόγραμμα, η Λαγκάρντ χαρακτηρίζει το ελληνικό χρέος μη βιώσιμο και ζητεί από τους Ευρωπαίους εταίρους συγκεκριμένες δεσμεύσεις για σημαντική ελάφρυνση.
Την ίδια στιγμή, το Ταμείο εξακολουθεί να ζητεί δημοσιονομικά μέτρα και μεταρρυθμίσεις, μεταξύ άλλων στο συνταξιοδοτικό.
Το μεγάλο στοίχημα της Αργεντινής
Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που θα καθορίσει την αποτίμηση της θητείας της στο ΔΝΤ. Το 2018, το Ταμείο εγκρίνει πρόγραμμα ύψους 57 δισ. δολαρίων για την Αργεντινή, το μεγαλύτερο στην ιστορία του.
Η στήριξη προς την κυβέρνηση του τότε προέδρου Μαουρίσιο Μάκρι δεν καταφέρνει να ανακόψει την κρίση εμπιστοσύνης, την κατάρρευση του νομίσματος και τη βαθιά ύφεση. Το πρόγραμμα θα δεχθεί έντονη κριτική και η Αργεντινή θα παραμείνει μια από τις πιο δύσκολες υποθέσεις του Ταμείου.
Είναι μια ακόμη υπενθύμιση ότι οι μεγάλες διεθνείς παρεμβάσεις δεν κρίνονται μόνο από το μέγεθος της χρηματοδότησης, αλλά και από το αν μπορούν πράγματι να σταθεροποιήσουν μια οικονομία και να προστατεύσουν την κοινωνία της.
Από την Ουάσιγκτον στη Φρανκφούρτη
Το 2019, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιλέγουν τη Λαγκάρντ για να διαδεχθεί τον Μάριο Ντράγκι στην προεδρία της ΕΚΤ. Τον Νοέμβριο γίνεται η πρώτη γυναίκα επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας του ευρώ.
Η επιλογή της προκαλεί συζήτηση. Δεν έχει προηγούμενη εμπειρία ως κεντρική τραπεζίτης και δεν προέρχεται από την παραδοσιακή διαδρομή ενός ακαδημαϊκού οικονομολόγου, παρότι οι σπουδές της περιλαμβάνουν οικονομία και χρηματοοικονομικά.
Οι επιφυλάξεις αφορούν και τη σύγκριση με τον Ντράγκι, ο οποίος είχε συνδεθεί με την υπόσχεση ότι θα έκανε «ό,τι χρειαστεί» για να διαφυλάξει το ευρώ.
Η Λαγκάρντ φέρνει διαφορετικό ύφος. Όπως επισημαίνει το Reuters, αξιοποιεί τις πολιτικές και διαπραγματευτικές της ικανότητες για να αναζητήσει συναινέσεις ανάμεσα στους κεντρικούς τραπεζίτες της Ευρωζώνης, οι οποίοι συχνά διαφωνούν για τον πληθωρισμό, τα επιτόκια και τον ρόλο της ΕΚΤ.
Ύστερα έρχεται η πανδημία. Και, μετά την πρώτη αναταραχή που προκαλεί η δήλωσή της για τα κρατικά ομόλογα, ακολουθεί η μεγάλη παρέμβαση.
Η Ελλάδα στο πρόγραμμα της πανδημίας
Το έκτακτο πρόγραμμα αγορών για την πανδημία, το PEPP, ξεκινά τον Μάρτιο του 2020 με αρχικό ύψος 750 δισ. ευρώ και στη συνέχεια επεκτείνεται στα 1,85 τρισ. ευρώ.
Για την Ελλάδα, η συμπερίληψη των κρατικών ομολόγων είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η χώρα δεν διαθέτει τότε επενδυτική βαθμίδα και οι τίτλοι της δεν πληρούν, υπό κανονικές συνθήκες, τα κριτήρια για αγορές από την ΕΚΤ. Το Διοικητικό Συμβούλιο αποφασίζει εξαίρεση για το πρόγραμμα της πανδημίας.
Η κίνηση συμβάλλει στη στήριξη της εμπιστοσύνης και των συνθηκών χρηματοδότησης, καθώς η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει το σοκ των περιοριστικών μέτρων. Η ίδια γυναίκα που πολλοί στην Ελλάδα είχαν συνδέσει με τη σκληρή γλώσσα των πιστωτών βρίσκεται τώρα στην ηγεσία του θεσμού που περιλαμβάνει τα ελληνικά ομόλογα στο δίχτυ προστασίας του.
Οι δύο στιγμές δεν σβήνουν η μία την άλλη. Δείχνουν, όμως, πόσο διαφορετικοί υπήρξαν οι ρόλοι που κλήθηκε να αναλάβει στη σχέση της με τη χώρα.
REUTERS/Kai PfaffenbachΟ πληθωρισμός και το ακριβό χρήμα
Μετά την πανδημία, η κρίση αλλάζει μορφή. Η ανάκαμψη προκαλεί πιέσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού και στις τιμές. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 επιδεινώνει το ενεργειακό σοκ και ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη εκτινάσσεται.
Η ΕΚΤ εγκαταλείπει την εποχή των εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων και ξεκινά τον ταχύτερο κύκλο αυξήσεων στην ιστορία της. Ο στόχος είναι να συγκρατηθούν οι τιμές. Το κόστος της σύσφιγξης, όμως, φτάνει στα στεγαστικά δάνεια, στις επιχειρήσεις και στα δημόσια οικονομικά.
Η κεντρική τράπεζα δέχεται κριτική ότι καθυστέρησε να εκτιμήσει πόσο επίμονες θα ήταν οι πληθωριστικές πιέσεις. Ο πληθωρισμός στη συνέχεια υποχωρεί, αλλά η οικονομία έχει περάσει σε μια νέα εποχή ακριβότερης χρηματοδότησης.
Στο τέλος της θητείας της, η Λαγκάρντ καλείται να αντιμετωπίσει και νέες ενεργειακές πιέσεις που συνδέονται με τον πόλεμο στο Ιράν, καθώς και αυξημένη ανησυχία των επενδυτών για τα δημόσια οικονομικά ευρωπαϊκών χωρών, ιδιαίτερα της Γαλλίας.
Μια αποχώρηση που γεννά ερωτήματα
Η απόφασή της να φύγει πριν από τη λήξη της θητείας της ανοίγει τη διαδικασία διαδοχής σε μια ευαίσθητη περίοδο για την ΕΚΤ. Προκαλεί όμως και πολιτική συζήτηση, καθώς δίνει στους Ευρωπαίους ηγέτες τη δυνατότητα να επιλέξουν νέο πρόεδρο πριν από τις γαλλικές προεδρικές εκλογές της άνοιξης.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η Λαγκάρντ φέρεται να εξήγησε στους συναδέλφους της ότι επιθυμεί μεγαλύτερη ελευθερία να εκφράζεται για ζητήματα πέρα από τη νομισματική πολιτική. Όπως αναφέρουν πρόσωπα με γνώση των συζητήσεων, είπε ότι δεν μπορεί να παραμείνει ουδέτερη απέναντι σε όσα συμβαίνουν στη Γαλλία και στον κόσμο.
Η ίδια έχει δηλώσει ότι δεν επιθυμεί να διεκδικήσει τη γαλλική προεδρία. Έχει, ωστόσο, εκφράσει την πρόθεση να υπερασπιστεί τις ευρωπαϊκές αξίες στον δημόσιο διάλογο. Το ακριβές επόμενο βήμα της δεν έχει ανακοινωθεί.
Η πορεία της Λαγκάρντ δύσκολα χωρά σε έναν μόνο χαρακτηρισμό. Έσπασε διαδοχικά φραγμούς σε θεσμούς όπου οι γυναίκες δεν είχαν φτάσει στην κορυφή. Διαχειρίστηκε κρίσεις που απείλησαν την παγκόσμια οικονομία και το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Και συνδέθηκε με πολιτικές που άφησαν βαθιά τραύματα.
Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, η εικόνα της θα παραμείνει διττή: η επικεφαλής του ΔΝΤ των μνημονιακών χρόνων και της αμφιλεγόμενης δήλωσης για τους φόρους, αλλά και η πρόεδρος της ΕΚΤ που βρέθηκε στο τιμόνι όταν τα ελληνικά ομόλογα μπήκαν στο πρόγραμμα στήριξης της πανδημίας. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο στιγμές βρίσκεται ένα μεγάλο μέρος της σύνθετης ευρωπαϊκής της διαδρομής.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου