Περισσότερα από 309.000 εκτάρια γης έχουν καθαριστεί από νάρκες και εκρηκτικά στο Αζερμπαϊτζάν από το 2020, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων αποναρκοθέτησης στις περιοχές που είχαν αποτελέσει πεδία συγκρούσεων με την Αρμενία. Παρά τις εργασίες που συνεχίζονται, μεγάλα τμήματα του εδάφους παραμένουν επικίνδυνα, εμποδίζοντας την επιστροφή εκτοπισμένων οικογενειών στους οικισμούς τους.
Σύμφωνα με τον Τζαμπίρ Σαμαντόφ, διευθυντή επιχειρήσεων της εθνικής υπηρεσίας αποναρκοθέτησης του Αζερμπαϊτζάν (ANAMA), κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων έχουν εξουδετερωθεί περίπου 69.000 νάρκες και σχεδόν 200.000 μη εκραγέντα πυρομαχικά. Οι αρχές της χώρας αναφέρουν ότι, από το τέλος του πολέμου του 2020, οι εκρήξεις ναρκών έχουν στοιχίσει τη ζωή σε 73 ανθρώπους, ενώ άλλοι 370 έχουν τραυματιστεί.
Το Καραμπάχ και οι γύρω περιοχές συγκαταλέγονται, σύμφωνα με το Αζερμπαϊτζάν, στις περισσότερο επιβαρυμένες από νάρκες εκτάσεις παγκοσμίως. Οι συγκρούσεις που ξέσπασαν κατά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης οδήγησαν στον εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων Αζερμπαϊτζανών, μετά την κατάληψη της περιοχής από την Αρμενία.
Περίπου τρεις δεκαετίες αργότερα, το Αζερμπαϊτζάν ανακατέλαβε το Καραμπάχ και επτά γειτονικές περιοχές, έπειτα από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της περιόδου 2020-2023. Οι εξελίξεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα περισσότεροι από 100.000 Αρμένιοι να εγκαταλείψουν την περιοχή.
Η γυναίκα ναρκαλιεύτρια και ο Ρόκι
Στον οικισμό Ασάγκι Αμπντουραχμανλί, στην περιοχή Φουζουλί, η Αφσάνα Μπαϊράμοβα εργάζεται μαζί με τον Ρόκι, έναν ειδικά εκπαιδευμένο σκύλο που αναζητά εκρηκτικά θαμμένα στο έδαφος.
Από τον παλιό οικισμό έχει απομείνει κυρίως μια πινακίδα με το όνομά του. Στην περιοχή διακρίνονται επίσης χαρακώματα και ένα φθαρμένο τσιμεντένιο καταφύγιο, κατάλοιπα των πολεμικών συγκρούσεων.
Ο Σαμαντόφ εξηγεί ότι ο οικισμός εξακολουθεί να είναι «βαριά μολυσμένος», καθώς στο έδαφος παραμένουν νάρκες που είχαν τοποθετηθεί κατά μήκος των πρώην αρμενικών αμυντικών θέσεων, καθώς και μη εκραγέντα πυρομαχικά από τους βομβαρδισμούς του Αζερμπαϊτζάν.
Σε αυτές τις συνθήκες πραγματοποιούνται οι έρευνες της Μπαϊράμοβα και του Ρόκι. Ο σκύλος, ένας βελγικός ποιμενικός Μαλινουά, γεννήθηκε το 2023 και προέρχεται από την Κροατία.
Κατά την αναζήτηση εκρηκτικών, ο Ρόκι μυρίζει προσεκτικά το έδαφος. Εάν εντοπίσει κάτι ύποπτο, κουνά την ουρά του, κάθεται και παραμένει συγκεντρωμένος στο σημείο, δίνοντας έτσι το σχετικό σήμα στη χειρίστριά του.
«Αντιμετωπίζουμε κάθε σήμα ως νάρκη», δήλωσε η Μπαϊράμοβα στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP).
Η Αφσάνα Μπαϊράμοβα συγκαταλέγεται στις λιγοστές γυναίκες που εργάζονται στην αποναρκοθέτηση, έναν επαγγελματικό τομέα στον οποίο παραδοσιακά απασχολούνται κυρίως άνδρες.
Η οικογένειά της κατάγεται από το Ζανγκιλάν, περιοχή που ανακατέλαβε το Αζερμπαϊτζάν κατά τον πόλεμο των 44 ημερών με την Αρμενία το 2020. Η απόφασή της να ασχοληθεί με την αποναρκοθέτηση συνδέεται με την επιθυμία της να συμμετάσχει στην αποκατάσταση των περιοχών που επλήγησαν από τις συγκρούσεις.
«Δεν ήθελα να μείνω στην άκρη», ανέφερε, προσθέτοντας: «Ήθελα κι εγώ να κάνω τη δική μου προσφορά στη χώρα μας».
Πώς πραγματοποιούνται οι έρευνες με εκπαιδευμένους σκύλους
Οι επιχειρήσεις εντοπισμού εκρηκτικών με τη βοήθεια σκύλων ακολουθούν συγκεκριμένη διαδικασία. Κάθε πρωί, πριν από την έναρξη των ερευνών στα ναρκοπέδια, τα ζώα υποβάλλονται σε δοκιμασίες ανίχνευσης εκρηκτικών σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο.
Οι σκύλοι καλούνται να αναγνωρίσουν δείγματα εκρηκτικών υλών, ενώ όσα ζώα αποτυγχάνουν στις δοκιμασίες αποκλείονται από τις επιχειρήσεις της συγκεκριμένης ημέρας.
Κατά την εργασία τους στο πεδίο, οι χειριστές χρησιμοποιούν μακριά λουριά, ώστε οι σκύλοι να μπορούν να εξερευνούν την περιοχή. Μόλις εντοπιστεί ένα ύποπτο σημείο, ακολουθεί έλεγχος από δεύτερο σκύλο, προτού αναλάβει την έρευνα ειδικός ναρκαλιευτής.
Η επιβράβευση αποτελεί επίσης μέρος της εκπαίδευσης. Οι σκύλοι ανταμείβονται με μια μπάλα, αλλά μόνο όταν επιβεβαιωθεί ότι έχουν πράγματι εντοπίσει εκρηκτικό μηχανισμό.
Όπως εξήγησε ο Χουσεϊνόφ, εάν επιβραβεύονται οι λανθασμένες ενδείξεις, υπάρχει κίνδυνος τα ζώα να επαναλαμβάνουν την αντίστοιχη συμπεριφορά.
Σημαντική δυσκολία αποτελούν οι υψηλές θερμοκρασίες, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, όταν στις πεδινές περιοχές του Αζερμπαϊτζάν ο υδράργυρος μπορεί να ξεπεράσει τους 40 βαθμούς Κελσίου.
Η Μπαϊράμοβα εξήγησε ότι οι σκύλοι καταπονούνται τόσο από την άμεση έκθεση στον ήλιο όσο και από τη θερμότητα που εκπέμπει το έδαφος. Επιπλέον, ασθένειες ή τραυματισμοί στα πόδια ενδέχεται να τους θέσουν προσωρινά εκτός επιχειρήσεων.
Όταν ολοκληρώνεται η ενεργός υπηρεσία τους, πολλά από τα ζώα υιοθετούνται από τους χειριστές με τους οποίους είχαν συνεργαστεί.
Έχασε τον αδελφό και το πόδι του από έκρηξη νάρκης
Στην προσπάθεια ενημέρωσης του πληθυσμού για τους κινδύνους συμμετέχουν και άνθρωποι που έχουν τραυματιστεί από νάρκες.
Μία τέτοια περίπτωση είναι ο Ασίφ Αχμάντοφ, ο οποίος εγκατέλειψε την περιοχή το 1992. Παρότι επέζησε από τον πόλεμο, έχασε τον αδελφό του και το αριστερό του πόδι από εκρήξεις ναρκών, τέσσερις ημέρες μετά τη λήξη των εχθροπραξιών.
Ο Αχμάντοφ γνώριζε καλά την περιοχή, καθώς από μικρή ηλικία συνήθιζε να βόσκει εκεί κοπάδια μαζί με τον αδελφό του.
Το 2020 επέστρεψε σε ένα από τα γνώριμα σημεία. Λίγο αργότερα ακούστηκε μια έκρηξη. Ο αδελφός του είχε πατήσει νάρκη, με αποτέλεσμα να τραυματιστεί σοβαρά και να χάσει το πόδι του.
Ο Αχμάντοφ έσπευσε να τον βοηθήσει, αφαιρώντας τη ζώνη του για να προσπαθήσει να περιορίσει την αιμορραγία. Εκείνη τη στιγμή ενεργοποιήθηκε δεύτερη νάρκη, η έκρηξη της οποίας τον εκτίναξε στον αέρα.
Όταν ανέκτησε τις αισθήσεις του, διαπίστωσε ότι ο αδελφός του είχε πεθάνει. Από τη δεύτερη έκρηξη είχε χάσει το αριστερό του πόδι, ενώ είχε υποστεί σοβαρές βλάβες και στο δεξί.
«Δεν κουνήθηκα μετά από αυτό, επειδή ήξερα ότι το δεύτερο λάθος μου θα σήμαινε τον θάνατό μου», περιέγραψε.
Ο πατέρας του κατάφερε τελικά να τον απομακρύνει από το ναρκοπέδιο. Ακολούθησε τρίμηνη νοσηλεία, καθώς τα τραύματά του ήταν σοβαρά.
«Δεν έχει απομείνει τίποτα από την παλιά μου ζωή», δήλωσε στο AFP, διευκρινίζοντας ότι δεν έχει επιστρέψει ποτέ στο σημείο όπου σημειώθηκαν οι εκρήξεις.
Πλέον, ο Αχμάντοφ προσφέρει εθελοντικά τις υπηρεσίες του στην ANAMA, συμμετέχοντας σε δράσεις ενημέρωσης κατοίκων και μαθητών. Μέσα από αυτές τις δραστηριότητες εξηγεί τους κινδύνους που συνδέονται με τις νάρκες και προειδοποιεί τους πολίτες να αποφεύγουν την είσοδο σε επικίνδυνες εκτάσεις.
Η ανοικοδόμηση των χωριών μετά την αποναρκοθέτηση
Παράλληλα με τις επιχειρήσεις εντοπισμού και εξουδετέρωσης εκρηκτικών, σε περιοχές που έχουν καθαριστεί βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες ανοικοδόμησης κατοικιών, με στόχο την επιστροφή των εκτοπισμένων κατοίκων.
Η Αφσάνα Μπαϊράμοβα επισκέφθηκε πρόσφατα την περιοχή Άγκνταμ, όπου είχε συμμετάσχει στην αποναρκοθέτηση τριών χωριών. Στα σημεία όπου προηγουμένως πραγματοποιούνταν έρευνες για εκρηκτικά, πλέον κατασκευάζονται σπίτια.
Για τη ναρκαλιεύτρια, η δυνατότητα των κατοίκων να επιστρέψουν στις εστίες τους αποτελεί τη σημαντικότερη ανταμοιβή της εργασίας της.
«Βλέπουμε οικισμούς να ανοικοδομούνται, ανθρώπους να επιστρέφουν, να καλλιεργούν. Αυτό μας κάνει περήφανους», ανέφερε.
Πηγή: AFP
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου