Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
Από το θαύμα της ψηφιακής τραπεζικής στην κατάρρευση ενός ολόκληρου συστήματος εξουσίας. Πώς η Ueno Bank απέκτησε εκατομμύρια πελάτες, συγκέντρωσε δημόσιο χρήμα και βρέθηκε στο επίκεντρο ενός σκανδάλου που οδήγησε στην καθαίρεση του προέδρου της Παραγουάης.
Στο άρθρο αυτό θα εστιάσουμε στα πρόσωπα, τις πολιτικές διασυνδέσεις και τη δύσκολη επόμενη ημέρα. Ας δούμε πρώτα από όλα πώς φτάσαμε εδώ:
Η Ueno μέσα σε πέντε χρόνια κατάφερε να γίνει η τράπεζα σχεδόν της μισής Παραγουάης. Μέσα σε πέντε ημέρες παρέσυρε έναν πρόεδρο, αποκεφάλισε την ηγεσία της κεντρικής τράπεζας, πάγωσε τις αποταμιεύσεις εκατομμυρίων ανθρώπων και έφερε μια ολόκληρη χώρα αντιμέτωπη με τον φόβο της οικονομικής παράλυσης.
Η ιστορία της μοιάζει αρχικά με ένα ακόμη επεισόδιο της εκρηκτικής ανάπτυξης και της απότομης κατάρρευσης μιας χρηματοοικονομικής επιχείρησης. Μόνο που εδώ δεν μιλάμε απλώς για μια τράπεζα που ανέλαβε υπερβολικούς κινδύνους. Μιλάμε για έναν χρηματοπιστωτικό οργανισμό που είχε απλώσει τα πλοκάμια του σε κάθε γωνιά της οικονομίας, διαχειριζόταν περίπου 850 εκατ. δολάρια δημόσιων κεφαλαίων και συνδεόταν επιχειρηματικά με τον άνθρωπο που κυβερνούσε τη χώρα.
Ο Σαντιάγο Πένια, ο οικονομολόγος που ανέλαβε την προεδρία το 2023 υποσχόμενος ανάπτυξη, επενδύσεις και οικονομικό εκσυγχρονισμό, βρίσκεται πλέον σε κατ’ οίκον περιορισμό. Ο μέχρι πρότινος αντιπρόεδρός του, Πέδρο Αλιάνα, έχει αναλάβει την εξουσία. Και εκατομμύρια πολίτες περιμένουν να μάθουν πότε θα μπορέσουν να χρησιμοποιήσουν ξανά τα χρήματά τους.
Το ερώτημα, ωστόσο, είναι μεγαλύτερο από την τύχη του πρώην προέδρου: Πώς μια τράπεζα που ιδρύθηκε μόλις το 2021 απέκτησε τέτοια δύναμη ώστε η πτώση της να προκαλέσει πολιτικό σεισμό; Και ποιοι επέτρεψαν να συγκεντρωθεί τόσος κίνδυνος σε ένα μόνο ίδρυμα;
REUTERS/Cesar OlmedoΑπό την τραπεζική επανάσταση στην απόλυτη εξάρτηση
Η Ueno δεν ξεκίνησε ως ένας παραδοσιακός τραπεζικός κολοσσός. Ήταν το ακριβώς αντίθετο: μια νέα, ψηφιακή επιχείρηση που υποσχόταν να κάνει τις τραπεζικές υπηρεσίες απλούστερες, φθηνότερες και προσβάσιμες σε ανθρώπους που μέχρι τότε βρίσκονταν εκτός του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Το μοντέλο της θύμιζε εκείνο της βραζιλιάνικης Nubank. Εφαρμογές στο κινητό, γρήγορες συναλλαγές, εύκολη πρόσβαση σε λογαριασμούς και πιστωτικά προϊόντα. Σε μια χώρα όπου μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας εξακολουθούσε να πραγματοποιείται με μετρητά, η πρόταση ήταν ελκυστική.
Η ανάπτυξη υπήρξε εντυπωσιακή. Μέχρι τον Ιούνιο του 2026, η Ueno δήλωνε ότι εξυπηρετούσε περίπου τρία εκατομμύρια πελάτες, σε μια χώρα με πληθυσμό περίπου 6,5 εκατομμυρίων κατοίκων.
Δεν ήταν πλέον μια ανερχόμενη fintech. Είχε εξελιχθεί σε κρίσιμο τμήμα της καθημερινής οικονομικής ζωής.
Και εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη αντίφαση της ιστορίας. Η ψηφιακή τραπεζική υποτίθεται ότι θα περιόριζε την εξάρτηση των πολιτών από τα παραδοσιακά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Στην Παραγουάη, όμως, η ταχύτητα επέκτασης της Ueno δημιούργησε μια νέα, τεράστια συγκέντρωση εξάρτησης.
Όταν η κεντρική τράπεζα διέκοψε τη λειτουργία της, δεν πάγωσαν απλώς ορισμένοι λογαριασμοί. Διακόπηκε η πρόσβαση σε αποταμιεύσεις, κάρτες, πληρωμές και καθημερινές συναλλαγές για ένα εξαιρετικά μεγάλο τμήμα του πληθυσμού.
Η χρηματοπιστωτική ένταξη εκατομμυρίων πολιτών είχε μετατραπεί, σχεδόν εν μία νυκτί, σε χρηματοπιστωτική ομηρία.
REUTERS/Cesar OlmedoΤα 850 εκατομμύρια δολάρια και το μεγάλο ερώτημα για τις συντάξεις
Το πραγματικά εκρηκτικό στοιχείο της υπόθεσης δεν ήταν μόνο ο αριθμός των ιδιωτών πελατών. Ήταν η παρουσία του κράτους μέσα στην τράπεζα.
Σύμφωνα με το Reuters, η Ueno διαχειριζόταν περίπου 850 εκατ. δολάρια δημόσιων κεφαλαίων. Ανάμεσά τους βρίσκονταν χρήματα κρατικών οργανισμών, δημόσιων επιχειρήσεων και ασφαλιστικών φορέων.
Ιδιαίτερα ευαίσθητη είναι η περίπτωση του Ινστιτούτου Κοινωνικής Ασφάλισης (IPS), του οργανισμού που συνδέεται με την καταβολή συντάξεων και την κοινωνική προστασία.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα του λατινοαμερικανικού Τύπου, περίπου 380 εκατ. δολάρια του IPS είχαν τοποθετηθεί στην Ueno. Τα ποσά αυτά συνδέονται με τις οικονομικές υποχρεώσεις του φορέα απέναντι σε δεκάδες χιλιάδες συνταξιούχους.
Η σημασία αυτών των τοποθετήσεων είναι τεράστια. Ένας ιδιώτης καταθέτης μπορεί να επιλέξει την τράπεζα στην οποία θα εμπιστευθεί τις αποταμιεύσεις του. Τα χρήματα ενός ασφαλιστικού οργανισμού, όμως, αποτελούν συλλογικούς πόρους, με ιδιαίτερη κοινωνική αποστολή και αυξημένες απαιτήσεις προστασίας.
Και όταν εκατοντάδες εκατομμύρια από αυτούς τους πόρους καταλήγουν σε μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη τράπεζα, τίθενται αναπόφευκτα ερωτήματα για τα κριτήρια επιλογής, τη διαχείριση κινδύνου και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Γιατί επελέγη η Ueno; Πώς αξιολογήθηκε η οικονομική της κατάσταση; Ποιος ενέκρινε τη συγκέντρωση τόσο μεγάλων δημόσιων ποσών; Και, κυρίως, ποιος είχε την ευθύνη να διαπιστώσει εγκαίρως ότι κάτι πήγαινε στραβά;
Αυτά είναι πλέον ερωτήματα που δεν απευθύνονται μόνο στα στελέχη της τράπεζας. Αφορούν την ίδια τη λειτουργία του κράτους.
Ο πρόεδρος, ο επιχειρηματικός όμιλος και οι συγκρούσεις συμφερόντων
Στο κέντρο αυτού του πλέγματος βρίσκεται ο Grupo Vázquez, ο επιχειρηματικός όμιλος που ελέγχει την Ueno Bank.
Ο Σαντιάγο Πένια δεν ήταν ένας πολιτικός χωρίς προηγούμενη σχέση με τον όμιλο. Είχε διατηρήσει μετοχική συμμετοχή στην επιχειρηματική δομή στην οποία ανήκε η τράπεζα, ακόμη και μετά την ανάληψη της προεδρίας του το 2023.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι πούλησε τη συμμετοχή του τον Μάρτιο του 2025 και αρνείται ότι είχε άμεση επένδυση στην Ueno ή ότι προέβη σε οποιαδήποτε παράνομη ενέργεια.
Ωστόσο, για τους πολιτικούς αντιπάλους του, το ζήτημα δεν εξαντλείται στο πότε μεταβιβάστηκαν οι μετοχές.
Η βασική κατηγορία είναι ότι δημιουργήθηκε ένα σύστημα σύγκρουσης συμφερόντων, μέσα στο οποίο μια ιδιωτική τράπεζα με δεσμούς με την προεδρική εξουσία επωφελήθηκε από τη διοχέτευση δημόσιων κεφαλαίων και από ανεπαρκή εποπτεία.
Οι ισχυρισμοί αυτοί αποτελούν αντικείμενο δικαστικής διερεύνησης και δεν έχουν αποδειχθεί. Ωστόσο, εξηγούν γιατί μια τραπεζική κρίση εξελίχθηκε με τέτοια ταχύτητα σε κρίση πολιτικής νομιμοποίησης.
Η κυβέρνηση δεν κατηγορήθηκε απλώς ότι απέτυχε να αποτρέψει μια τραπεζική χρεοκοπία. Κατηγορήθηκε ότι ενδέχεται να είχε δημιουργήσει ή ανεχθεί τις συνθήκες που την κατέστησαν δυνατή.
Ο άνθρωπος που πέρασε από την Ueno στην κεντρική τράπεζα
Αν υπάρχει ένα πρόσωπο που συμπυκνώνει τα ερωτήματα για την ανεξαρτησία των εποπτικών μηχανισμών, αυτό είναι ο Κάρλος Καρβάγιο.
Μέχρι τον Αύγουστο του 2023 ήταν επικεφαλής της Ueno. Στη συνέχεια ανέλαβε την ηγεσία της Κεντρικής Τράπεζας της Παραγουάης, του θεσμού που είχε την ευθύνη εποπτείας του τραπεζικού συστήματος.
Η διαδρομή αυτή δεν αποδεικνύει από μόνη της παρανομία. Δημιουργεί, όμως, ένα προφανές ζήτημα θεσμικής ανεξαρτησίας: πώς ελέγχει μια εποπτική αρχή έναν χρηματοπιστωτικό οργανισμό όταν ο επικεφαλής της έχει προηγουμένως διοικήσει τον ίδιο οργανισμό;
Το πρόβλημα έγινε ακόμη μεγαλύτερο όταν άρχισαν να εμφανίζονται καταγγελίες για υπερβολικό δανεισμό εταιρειών που συνδέονταν με τον βασικό μέτοχο της Ueno.
Σύμφωνα με το Reuters, η τράπεζα βρισκόταν τους τελευταίους μήνες υπό ρυθμιστικό έλεγχο για δάνεια προς επιχειρήσεις με δεσμούς με τον Grupo Vázquez.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα κρίσιμη πτυχή. Όταν μια τράπεζα χορηγεί σημαντικά δάνεια σε εταιρείες που συνδέονται με τους ιδιοκτήτες της, δημιουργείται κίνδυνος συγκέντρωσης πιστώσεων και αμφισβητείται η ανεξαρτησία των αποφάσεων χρηματοδότησης.
Εάν τα δάνεια αυτά αποδειχθούν προβληματικά, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους μετόχους. Μπορούν να πλήξουν την κεφαλαιακή επάρκεια της τράπεζας και, τελικά, τους καταθέτες της.
Ο Καρβάγιο υπέβαλε την παραίτησή του στις 3 Νοεμβρίου, ύστερα από αίτημα του Πένια. Λίγες ημέρες αργότερα εκδόθηκε ένταλμα σύλληψής του.
Το γεγονός ότι η κρίση οδήγησε σχεδόν ταυτόχρονα στην απομάκρυνση του προέδρου της χώρας και του επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας αποτυπώνει το βάθος της θεσμικής αναταραχής.
Ο παραιτηθείς κεντρικός τραπεζίτης, Καρβάγιο/REUTERS/Cesar OlmedoΗ στιγμή που κατέρρευσε το οικοδόμημα
Η αποφασιστική καμπή ήρθε τα ξημερώματα της Τρίτης 3 Νοεμβρίου.
Η Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε ότι ξεκινά διαδικασία εξυγίανσης και εκκαθάρισης της Ueno, αφού διαπίστωσε ότι ο δείκτης φερεγγυότητάς της είχε υποχωρήσει κάτω από το 50% του ελάχιστου απαιτούμενου ορίου, μετά από προσαρμογές στις οικονομικές της καταστάσεις.
Η ανακοίνωση ήταν καταλυτική.
Η εφαρμογή της τράπεζας σταμάτησε να λειτουργεί. Οι κάρτες αχρηστεύθηκαν. Οι συναλλαγές διακόπηκαν.
Άνθρωποι που είχαν εμπιστευθεί τις αποταμιεύσεις τους στην Ueno συγκεντρώθηκαν έξω από κλειστά τραπεζικά καταστήματα, ζητώντας πρόσβαση στα χρήματά τους.
Η αναστάτωση μεταφέρθηκε γρήγορα στους δρόμους της Ασουνσιόν και άλλων πόλεων.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, ήταν ότι η τραπεζική κρίση άρχισε να μεταδίδεται στην πραγματική οικονομία. Μικρές επιχειρήσεις αντιμετώπισαν δυσκολίες στις πληρωμές τους, συνταξιούχοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με αβεβαιότητα και η εμπιστοσύνη στο χρηματοπιστωτικό σύστημα κλονίστηκε.
Η πίεση πέρασε και στις αγορές. Το γκουαρανί υποχώρησε σχεδόν 5% έναντι του δολαρίου, ενώ πιέσεις δέχθηκαν και τα κρατικά ομόλογα της Παραγουάης.
Για μια χώρα που τα τελευταία χρόνια προσπαθούσε να εδραιώσει τη φήμη της ως σταθερού επενδυτικού προορισμού στη Νότια Αμερική, η εξέλιξη αυτή ήταν ιδιαίτερα επιζήμια.
Πώς χάθηκε η πολιτική προστασία του Πένια
Η κατάρρευση της Ueno δεν εξηγεί από μόνη της την ταχύτητα με την οποία ο Πένια έχασε την εξουσία.
Για να κατανοήσει κανείς τις εξελίξεις, πρέπει να κοιτάξει και στο εσωτερικό του κυβερνώντος Κόμματος Κολοράδο, που κυριαρχεί στην πολιτική ζωή της Παραγουάης εδώ και δεκαετίες.
Ο πρώην πρόεδρος Οράσιο Κάρτες, ισχυρή προσωπικότητα του κόμματος και παλαιότερα πολιτικός υποστηρικτής του Πένια, τάχθηκε υπέρ της απομάκρυνσής του.
Η στάση αυτή είχε καθοριστική σημασία. Ο Πένια δεν βρέθηκε αντιμέτωπος μόνο με την αντιπολίτευση και τους εξοργισμένους καταθέτες. Έχασε τη στήριξη μέσα στο ίδιο το πολιτικό στρατόπεδο που τον είχε αναδείξει.
Την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου υπέβαλε την παραίτησή του. Όμως το Κογκρέσο δεν αρκέστηκε σε αυτήν.
Η διαδικασία καθαίρεσης συνεχίστηκε και την Παρασκευή η Γερουσία ψήφισε την απομάκρυνσή του, με 44 ψήφους υπέρ και έναν γερουσιαστή απόντα.
Η επιλογή της καθαίρεσης αντί της απλής αποδοχής της παραίτησης είχε ιδιαίτερη σημασία για τη νομική και πολιτική θέση του Πένια. Ακολούθησε η θέση του σε κατ’ οίκον περιορισμό και η έναρξη της διαδικασίας διερεύνησης των πιθανών ποινικών ευθυνών του.
Ο πρώην πρόεδρος αρνείται τις κατηγορίες. Η δικαστική διαδικασία θα κρίνει εάν οι πολιτικές καταγγελίες μπορούν να στοιχειοθετήσουν συγκεκριμένα ποινικά αδικήματα.
Η πτώση του, πάντως, αποκαλύπτει μια δεύτερη κρίση, παράλληλη με την τραπεζική: την ανατροπή των ισορροπιών εξουσίας στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος.
ΣREUTERS/Cesar Olmedo/File PhotoΟ νέος πρόεδρος και η υπόσχεση που δύσκολα εκπληρώνεται
Ο Πέδρο Αλιάνα ανέλαβε την προεδρία υποσχόμενος ότι οι πολίτες που επλήγησαν από τη χρηματοπιστωτική κατάρρευση θα αποζημιωθούν πλήρως.
Είναι μια υπόσχεση με τεράστιο πολιτικό βάρος, αλλά και σημαντικές πρακτικές δυσκολίες.
Η κεντρική τράπεζα διαβεβαιώνει ότι το σύστημα εγγύησης καταθέσεων καλύπτει περίπου το 97% των πελατών της Ueno. Το ανώτατο όριο της εγγύησης ανέρχεται σε 228,3 εκατ. γκουαρανί ανά καταθέτη και ανά τράπεζα.
Ωστόσο, η κάλυψη ενός καταθέτη δεν σημαίνει ότι τα χρήματά του γίνονται αμέσως διαθέσιμα.
Ήδη από την Πέμπτη άρχισαν προκαταβολικές πληρωμές σε ορισμένους δικαιούχους, με την πρώτη φάση να προβλέπει ποσά έως περίπου 1.600 δολάρια για πελάτες που πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Το δυσκολότερο πρόβλημα αφορά τις μεγάλες καταθέσεις και κυρίως τα δημόσια κεφάλαια.
Η εγγύηση καταθέσεων δεν αποτελεί απεριόριστη κρατική δέσμευση. Για τα ποσά που υπερβαίνουν το προβλεπόμενο όριο, η ανάκτηση εξαρτάται από τη διαδικασία εξυγίανσης, την πραγματική αξία των περιουσιακών στοιχείων της τράπεζας και τις δυνατότητες μεταφοράς ή ρευστοποίησής τους.
Επομένως, η υπόσχεση πλήρους αποζημίωσης θα δοκιμαστεί στην πράξη.
Και ο Αλιάνα δεν αναλαμβάνει την εξουσία από θέση πλήρους πολιτικής ασφάλειας. Το όνομά του έχει επίσης βρεθεί στο πεδίο των ερευνών, ενώ προηγούμενη προσπάθεια παραπομπής του δεν συγκέντρωσε την απαραίτητη κοινοβουλευτική υποστήριξη.
Η αλλαγή προέδρου, συνεπώς, δεν σημαίνει ότι έχουν εξαλειφθεί οι πολιτικές και θεσμικές αβεβαιότητες.
REUTERS/Cesar OlmedoΟ κίνδυνος που δεν σταματά στα σύνορα
Η υπόθεση της Ueno έχει ήδη αρχίσει να αποκτά περιφερειακές διαστάσεις.
Στη γειτονική Αργεντινή, περίπου 1.000 εργαζόμενοι της τεχνολογικής εταιρείας ITTI, η οποία ανήκει στον Grupo Vázquez, τέθηκαν σε αναστολή εργασίας για 30 ημέρες χωρίς αποδοχές, σύμφωνα με το AFP.
Η εξέλιξη δείχνει ότι η κατάρρευση δεν αφορά αποκλειστικά την τραπεζική δραστηριότητα. Οι συνέπειές της μπορούν να μεταφερθούν σε άλλες εταιρείες του ίδιου επιχειρηματικού ομίλου, ακόμη και εκτός Παραγουάης.
Την ίδια ώρα, η Βραζιλία παρακολουθεί με ανησυχία την κοινωνική και οικονομική αστάθεια στη γειτονική χώρα.
Η Παραγουάη έχει προσελκύσει σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον, ιδιαίτερα από βραζιλιάνικα κεφάλαια, αξιοποιώντας το σχετικά ευνοϊκό φορολογικό της περιβάλλον, το χαμηλό ενεργειακό κόστος και την εικόνα μακροοικονομικής σταθερότητας.
Μια παρατεταμένη τραπεζική κρίση, όμως, μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών πολύ περισσότερο από μια προσωρινή υποχώρηση του νομίσματος.
Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι αναγκαστικά μια γενικευμένη κατάρρευση των τραπεζών. Η κεντρική τράπεζα επιμένει ότι η περίπτωση της Ueno είναι μεμονωμένη.
Είναι η αμφισβήτηση της αξιοπιστίας των θεσμών που υποτίθεται ότι προστατεύουν τις επενδύσεις και τις καταθέσεις.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η υπόθεση της Παραγουάης αναδεικνύει ένα πρόβλημα που ξεπερνά τα σύνορα της Λατινικής Αμερικής.
Οι ψηφιακές τράπεζες μπορούν να διευρύνουν θεαματικά την πρόσβαση των πολιτών στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Μπορούν να μειώσουν το κόστος συναλλαγών, να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό και να προσφέρουν ευκαιρίες σε κοινωνικές ομάδες που βρίσκονταν για χρόνια στο περιθώριο.
Αλλά η τεχνολογική καινοτομία δεν εξαλείφει τους παραδοσιακούς τραπεζικούς κινδύνους.
Μια εφαρμογή μπορεί να είναι σύγχρονη, γρήγορη και φιλική στον χρήστη. Πίσω από την οθόνη, όμως, εξακολουθούν να υπάρχουν δάνεια, καταθέσεις, κεφάλαια, μέτοχοι και αποφάσεις διαχείρισης κινδύνου.
Και όταν η ταχύτητα ανάπτυξης ξεπερνά την αποτελεσματικότητα της εποπτείας, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι καταστροφικό.
Στην Παραγουάη προστέθηκε ένας ακόμη παράγοντας: η στενή σχέση επιχειρηματικής και πολιτικής εξουσίας.
Η έρευνα καλείται πλέον να απαντήσει εάν αυτή η σχέση επηρέασε τη διοχέτευση δημόσιου χρήματος, τις αποφάσεις των εποπτικών αρχών ή την αντιμετώπιση των προειδοποιητικών ενδείξεων.
Οι απαντήσεις θα καθορίσουν όχι μόνο τις ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες, αλλά και το κατά πόσον η χώρα μπορεί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς της.
Γιατί η Παραγουάη έχει ήδη αλλάξει πρόεδρο. Δεν έχει, όμως, λύσει την τραπεζική κρίση.
Και όσο οι καταθέτες περιμένουν τα χρήματά τους, οι συνταξιούχοι αγωνιούν για την ασφάλεια των αποθεματικών τους και οι επενδυτές αναζητούν εγγυήσεις σταθερότητας, η σημαντικότερη ερώτηση παραμένει αναπάντητη: Πώς μπόρεσε μια τράπεζα πέντε ετών να γίνει τόσο ισχυρή ώστε, όταν κατέρρευσε, να συμπαρασύρει μαζί της την κορυφή της πολιτικής εξουσίας;
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου