Δεν είναι απλώς μια μόδα. Είναι μια σιωπηλή, αλλά βαθιά αντίδραση. Όλο και περισσότεροι νέοι αποσυνδέονται από τα social media, περιορίζουν το smartphone, επιστρέφουν σε αναλογικές συνήθειες και αναζητούν κάτι που μοιάζει χαμένο.
Τι είναι αυτό; Χρόνος, αυθεντική επαφή και ζωή χωρίς μόνιμη σύγκριση. Και κάπου εκεί εμφανίζονται τα 90s – όχι ως πραγματική ανάμνηση, αλλά ως φαντασιακό καταφύγιο.
Όταν η οθόνη έγινε βάρος
Για μια ολόκληρη γενιά, η ζωή στο κινητό έπαψε να είναι διασκέδαση. Έγινε αγγαρεία. Ένα ατελείωτο feed από «τέλειες» ζωές, προσεκτικά επιμελημένες εικόνες, σώματα χωρίς ατέλειες, καριέρες χωρίς αδιέξοδα, ευτυχία σε μόνιμη υπερπαραγωγή.
Η σύγκριση δεν σταματά ποτέ. Και είναι σχεδόν πάντα άνιση. Όχι με την πραγματικότητα των άλλων, αλλά με τις πιο κολακευτικές ή και φαντασιακές εκδοχές της.
Διαβάζω στο CNBC για τη «σιωπηρή επανάσταση» των νέων και σκέφτομαι ότι πρέπει να την ακολουθήσουμε και εμείς, των 40, 45 και 50 ετών. Εκείνοι, πιο τολμηροί, δείχνουν τον δρόμο. Ο 23χρονος account manager Ματ Ρίτσαρντς διέγραψε όλα τα social media από το κινητό του πέρυσι. Μεγάλωσε με smartphone από τα 11 του, όμως, όπως λέει, το περιεχόμενο πλέον δεν τον εκφράζει: αλγοριθμικός «θόρυβος», influencers που πουλάνε τα πάντα και μια μόνιμη αίσθηση ότι «δεν είσαι αρκετός».
«Παλιά μπαίναμε στο κινητό για να ξεφύγουμε από τον πραγματικό κόσμο. Τώρα βγαίνουμε από το κινητό για να αντέξουμε τον πραγματικό κόσμο», εξηγεί με αφοπλιστική ειλικρίνεια.
Η τοξικότητα της επίδειξης
Τα social media υποσχέθηκαν τη σύνδεση. Και την έδωσαν σε έναν βαθμό. Αλλά φτάσαμε σε ένα σημείο, στο οποίο για πολλούς και ειδικά για τους εφήβους και νέους ενήλικες έγιναν μηχανισμός μόνιμου άγχους. Κάθε ανάρτηση είναι δήλωση αξίας. Κάθε like, μια μικρή επιβεβαίωση. Κάθε απουσία αντίδρασης, μια αμφιβολία, μια αμφισβήτηση της αξίας, ένα μικρό πλήγμα στην αυτοεκτίμηση. Πρέπει να υπάρχει
Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με έρευνα της Deloitte, σχεδόν ένας στους τέσσερις καταναλωτές στη Βρετανία διέγραψε εφαρμογή social media μέσα σε έναν χρόνο, με το ποσοστό να αγγίζει το ένα τρίτο στη Gen Z. Όσοι το έκαναν, μιλούν ανοιχτά για επιβάρυνση της ψυχικής τους υγείας και αίσθηση εξάντλησης.
Η ζωή στην οθόνη έγινε «πλατφόρμα πίεσης». Δεν είναι πια χώρος χαλάρωσης, αλλά συνεχούς αυτοπαρουσίασης. Ένα ψηφιακό performance χωρίς τέλος.
Ο Economist το αποτυπώνει αυτό με το ακόλουθο απλό, λιτό και τόσο «εύγλωττο» illustration, που φέρει την υπογραφή του Ricardo Tomás.
Ricardo Tomás/ Illustration για τον EonomistΌταν το feed σε αρρωσταίνει
Όπως επισημαίνει ο The Economist, η τοξικότητα της online ζωής δεν είναι μόνο ψυχολογική – έχει και σωματικές, νευρολογικές προεκτάσεις. Στη διάρκεια των lockdowns της πανδημίας, γιατροί σε όλο τον κόσμο βρέθηκαν αντιμέτωποι με κάτι πρωτοφανές: έφηβες άρχισαν ξαφνικά να τινάζονται, να χτυπιούνται και να φωνάζουν άσχετες λέξεις. Οι οικογένειες φοβήθηκαν σύνδρομο Τουρέτ. Δεν ήταν. Ήταν τα λεγόμενα TikTok tics.
Τα κορίτσια περνούσαν ώρες βλέποντας βίντεο με hashtags όπως #Tourette και #Tic. Μόνο μέσα σε τρεις εβδομάδες του Μαρτίου 2021, τα σχετικά βίντεο στο TikTok έφτασαν τα 5,8 δισ. views. Κάποιες μιμούνταν ό,τι έβλεπαν για να «χωρέσουν» στην παρέα. Άλλες εμφάνισαν αυτό που οι γιατροί αποκάλεσαν «λειτουργικά τικ» – νευρολογικές διαταραχές που πυροδοτούνται από έντονο στρες.
Η έρευνα έδειξε κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: οι influencers με τα πιο ακραία συμπτώματα είχαν και τη μεγαλύτερη απήχηση. Και οι δύο στους τρεις από τους πιο δημοφιλείς πουλούσαν προϊόντα, κερδίζοντας άμεσα από την προσοχή – και την ευαλωτότητα – των χρηστών.
Το wellness ως βιομηχανία άγχους
Σύμφωνα με ανάλυση του Economist, το διαδίκτυο έχει μετατραπεί σε ένα σημείο όπου εμπόριο, ψυχαγωγία και «ευεξία» συγκρούονται, με σοβαρές συνέπειες για την υγεία. Η Βρετανίδα δημοσιογράφος και γιατρός Ντέμπορα Κόεν μιλά για ένα ίντερνετ που «έχει καπηλευτεί την υγεία μας».
Στο YouTube, βίντεο για θέματα υγείας ξεπερνούν τα 200 δισ. views. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι καθημερινά «γκουγκλάρουν» ιατρικά συμπτώματα. Και πλέον, σχεδόν το 30% των Βρετανών δηλώνει ότι λαμβάνει ιατρικές συμβουλές από μεγάλα γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, ενώ δεκάδες εκατομμύρια χρησιμοποιούν το ChatGPT για θέματα υγείας.
Το αποτέλεσμα; Ένα ψηφιακό περιβάλλον που συχνά πείθει τους ανθρώπους ότι είναι άρρωστοι, ενώ δεν είναι. Με χαρακτηριστικό παράδειγμα την έκρηξη αναρτήσεων για τη ΔΕΠΥ (ADHD): στη Βρετανία, μεταξύ 2020 και 2023, οι ενήλικες που αναζήτησαν διάγνωση αυξήθηκαν κατά 400%.
Η φυγή προς το offline
Η αντίδραση δεν είναι θορυβώδης. Δεν είναι επανάσταση με συνθήματα. Είναι μια ήσυχη αποχώρηση. Το λεγόμενο «chronically offline» γίνεται τάση. Και κατά έναν άκρως ειρωνικό τρόπο γίνεται viral στο TikTok.
Νέοι δηλώνουν ότι το 2026 θα διαγράψουν εφαρμογές, θα περιορίσουν τον χρόνο τους online και θα επενδύσουν σε ό,τι δεν χωράει σε οθόνη: γεύματα με φίλους, συζητήσεις χωρίς ειδοποιήσεις, φυσική παρουσία.
Στοιχεία των Financial Times και της GWI δείχνουν ότι ο χρόνος χρήσης social media μειώνεται σταθερά από το 2022. Στο τέλος του 2024, οι ενήλικες περνούσαν κατά μέσο όρο 2 ώρες και 20 λεπτά την ημέρα στις πλατφόρμες – σχεδόν 10% λιγότερο, με τη μεγαλύτερη πτώση στους εφήβους και τους 20άρηδες.
Περνώντας καλά offline/ ShutterstockΓιατί… τα 90s;
Κάπου εδώ μπαίνει η «νοσταλγία για κάτι που δεν έζησαν». Τα 90s λειτουργούν ως σύμβολο. Όχι επειδή ήταν τέλεια – αλλά επειδή, στο συλλογικό φαντασιακό, ήταν λιγότερο αγχώδη.
Μια εποχή χωρίς smartphones. Χωρίς συνεχή καταγραφή. Χωρίς αλγορίθμους που αποφασίζουν τι θα δεις και πώς θα νιώσεις. Με βαρεμάρα που γεννούσε δημιουργικότητα. Με φίλους που έπρεπε να τους δεις για να τους μιλήσεις.
Η κοινωνιολόγος Ίζαμπελ Τζέραρντ, λέκτορας ψηφιακών μέσων στο Πανεπιστήμιο του Sheffield, επισημαίνει στο CNBC ότι η online ταυτότητα απαιτεί συνεχή επιμέλεια. «Δεν μπορεί να είναι ποτέ ίδια με τον εαυτό μας πρόσωπο με πρόσωπο. Και αυτή η διαρκής επεξεργασία είναι εξαντλητική».
Τα 90s, για τη Gen Z, είναι η φαντασίωση μιας ζωής χωρίς αυτή την εξάντληση.
Το αναλογικό ως αντίσταση
Η επιστροφή στο βινύλιο, στα flip phones και στα «brick phones» δεν είναι τεχνοφοβία. Είναι επιλογή. Ένα φρένο. Ένας τρόπος να βάλουν όρια.
«Όταν ζεις πολύ μέσα στον ψηφιακό κόσμο, αρχίζεις να σκέφτεσαι αλγοριθμικά», λέει η επιχειρηματίας Λούσι Στέις. «Θέλω να αντιλαμβάνομαι τα πράγματα όπως έρχονται μπροστά μου, όχι όπως μου τα σερβίρει ένα feed».
Δεν πρόκειται για πλήρη απόρριψη της τεχνολογίας. Τα social media παραμένουν εργαλείο για δουλειά, ενημέρωση, επαφές. Αλλά όχι πια το κέντρο της ζωής.
Κάποτε «μετρούσαν» οι followers. Σήμερα, για ένα αυξανόμενο κομμάτι νέων, cool είναι να μην είσαι πάντα διαθέσιμος. Να μην απαντάς αμέσως. Να μην χρειάζεσαι επιβεβαίωση. Ίσως, τελικά, αυτή η στροφή να μην αφορά τα 90s. Αλλά την ανάγκη να ζήσουν το παρόν λίγο πιο αργά, λίγο πιο αληθινά. Χωρίς φίλτρα. Χωρίς σύγκριση. Με φίλους στο ίδιο τραπέζι – όχι στο ίδιο feed.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου