Δολάριο: Επιστροφή στο ζοφερό 2002 – 2008; Γιατί έχει κατήφορο μπροστά του

Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr

Η πτώση του δολαρίου δεν μοιάζει πια με μια συνηθισμένη διόρθωση της αγοράς συναλλάγματος.

Περισσότερο θυμίζει αντανάκλαση μιας βαθύτερης ανησυχίας: το τι σημαίνει σήμερα «αμερικανική ασφάλεια» σε έναν κόσμο όπου οι μεγαλύτερες αναταράξεις ξεκινούν από την ίδια την Ουάσιγκτον.

Όπως επισημαίνει ο Economist, είναι δύσκολο ένα νόμισμα να λειτουργήσει ως παγκόσμιο καταφύγιο όταν τα προβλήματα δεν έρχονται απ’ έξω, αλλά από μέσα.

Το δολάριο έχει ήδη χάσει περίπου 10% της αξίας του από τις αρχές του 2025, ενώ οι πρόσφατες κινήσεις της αγοράς δείχνουν ότι η αδυναμία αυτή δεν αντιμετωπίζεται πια ως παροδική. Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τα επιτόκια ή τον πληθωρισμό, αλλά τη συνολική αξιοπιστία της αμερικανικής οικονομικής διαχείρισης — και κυρίως τη σχέση πολιτικής και νομισματικής εξουσίας.
Aλλαγή συμπεριφοράς

Για χρόνια, κάθε υποχώρηση του δολαρίου ερμηνευόταν μέσα από το πρίσμα της «απο-δολαριοποίησης»: κεντρικές τράπεζες που μειώνουν τα αμερικανικά αποθεματικά τους, χώρες που αναζητούν εναλλακτικά νομίσματα, γεωπολιτικές συμμαχίες που αμφισβητούν την αμερικανική ηγεμονία. Όμως σήμερα, το κέντρο βάρους έχει μετατοπιστεί.

Η ζήτηση για δολάρια δεν καθορίζεται πλέον τόσο από τα κρατικά αποθέματα, όσο από τις τεράστιες ιδιωτικές ροές κεφαλαίων προς αμερικανικές μετοχές και άλλα ριψοκίνδυνα assets. Και εδώ εμφανίζεται μια κρίσιμη λεπτομέρεια: πολλοί επενδυτές δεν αποχωρούν από τις ΗΠΑ, αλλά καλύπτουν το συναλλαγματικό τους ρίσκο.

Το hedging, δηλαδή η πώληση δολαρίων για προστασία από περαιτέρω πτώση, λειτουργεί μηχανικά πιεστικά για το νόμισμα.

Η διαδικασία αυτή δεν είναι θορυβώδης. Δεν προκαλεί κραχ, αλλά δημιουργεί ένα σταθερό, επαναλαμβανόμενο ρεύμα πωλήσεων. Και όσο μεγαλύτερα και πιο «αργά» κεφάλαια —συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστικοί οργανισμοί— μπαίνουν στη λογική της κάλυψης, τόσο πιο δύσκολα αντιστρέφεται η τάση.


Το ρίσκο της αμερικανικής υποαπόδοσης

Το δολάριο τα τελευταία χρόνια στηρίχθηκε σε έναν αυτοτροφοδοτούμενο κύκλο: ισχυρή αμερικανική ανάπτυξη, τεχνολογική υπεροχή, μαζικές εισροές σε μετοχές, ισχυρό νόμισμα. Όμως αυτός ο κύκλος δείχνει να φθείρεται.

Η σχετική κόπωση των μεγάλων τεχνολογικών μετοχών, οι φόβοι για υπερβολικές αποτιμήσεις και η καλύτερη εικόνα αγορών στην Ευρώπη και την Ασία οδηγούν ορισμένους επενδυτές να εξετάζουν για πρώτη φορά εδώ και χρόνια το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης αμερικανικής υποαπόδοσης. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η πίεση στο δολάριο δεν έρχεται μόνο από την αγορά συναλλάγματος, αλλά και από τους ίδιους τους παγκόσμιους δείκτες.

Όταν το δολάριο υποχωρεί, μειώνεται και το βάρος των αμερικανικών assets στους διεθνείς δείκτες αναφοράς. Αυτό αναγκάζει τους λεγόμενους benchmark investors να πουλήσουν αμερικανικά assets — ενισχύοντας έναν φαύλο κύκλο πτώσης τόσο των μετοχών όσο και του νομίσματος.

Το ιστορικό προηγούμενο της περιόδου 2002–2008, όταν το δολάριο έχασε περίπου 40% μετά το σκάσιμο της dotcom φούσκας, επανέρχεται ολοένα και συχνότερα στις συζητήσεις των αγορών.
Όταν τα ομόλογα δεν λειτουργούν ως καταφύγιο

Ίσως η πιο ανησυχητική ένδειξη για τις αγορές είναι η μεταβολή της συμπεριφοράς των αμερικανικών κρατικών ομολόγων. Παραδοσιακά, σε περιόδους αναταραχής, οι επενδυτές κατέφευγαν στα Treasuries, ρίχνοντας τις αποδόσεις τους. Όμως πρόσφατα επεισόδια έδειξαν κάτι διαφορετικό: μετοχές να υποχωρούν και ταυτόχρονα οι αποδόσεις των ομολόγων να ανεβαίνουν.

Όταν η ίδια η αμερικανική πολιτική —με αιφνιδιασμούς σε δασμούς, εμπόριο και διεθνείς σχέσεις— θεωρείται πηγή αστάθειας, το αφήγημα του «ασφαλούς καταφυγίου» αρχίζει να ραγίζει. Το πρόβλημα, όπως σχολιάζει ο Economist, είναι ότι η ανασφάλεια δεν έρχεται απ’ έξω. «Το τηλεφώνημα έρχεται από μέσα στο σπίτι».
Ο παράγοντας Fed και η σκιά της πολιτικής

Σε αυτό το περιβάλλον, η συζήτηση για την ηγεσία της Federal Reserve αποκτά βαρύνουσα σημασία. Η πιθανή ανάληψη της προεδρίας της από τον Κέβιν Γουόρς, επιλογή του Ντόναλντ Τραμπ, δεν ανησυχεί τόσο για τη στάση του στα επιτόκια, όσο για το ενδεχόμενο μεγαλύτερης πολιτικοποίησης της νομισματικής πολιτικής.

Η αβεβαιότητα για το πόσο ανεξάρτητη θα παραμείνει η Fed αρκεί για να ενσωματωθεί πρόσθετο «ασφάλιστρο κινδύνου» στο δολάριο. Και οι αγορές, σε τέτοιες περιπτώσεις, προτιμούν να προεξοφλούν τον κίνδυνο παρά να τον αγνοούν. Έτσι ενώ αρχικά η ανακοίνωση της επιλογής Γουόρς στήριξε το νόμισμα, το στήριγμα αυτό χάθηκε πολύ γρήγορα.REUTERS/Jonathan Ernst
Τι μπορεί ακόμη να στηρίξει το δολάριο

Παρά τα παραπάνω, δεν υπάρχει ακόμη σοβαρός διάδοχος του δολαρίου ως παγκόσμιου νομίσματος αναφοράς. Η ρευστότητα, το βάθος και το μέγεθος των αμερικανικών αγορών παραμένουν ασύγκριτα. Όμως, όπως υπογραμμίζει ο Economist, το δολάριο δεν χρειάζεται να χάσει την ηγεμονία του για να χάσει αξία.

Η στήριξή του εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ικανότητα των αμερικανικών assets να υπεραποδίδουν. Και αυτή είναι μια εύθραυστη βάση σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, υψηλών ελλειμμάτων και πολιτικής αβεβαιότητας.
Τι κοιτάζουν πλέον οι αγορέςΤις ροές σε hedged έναντι unhedged επενδυτικά προϊόντα.
Τη συμπεριφορά των Treasuries σε περιόδους stress.
Τα σήματα για την ανεξαρτησία και τη στρατηγική της Fed.
Τη σχετική απόδοση ΗΠΑ–Ευρώπης–Ασίας.

Το δολάριο μπορεί να συνεχίσει να αποδυναμώνεται όχι επειδή αντικαθίσταται, αλλά επειδή η εμπιστοσύνη γίνεται πιο επιλεκτική και πιο ευάλωτη. Και σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και το ισχυρότερο νόμισμα του κόσμου αποδεικνύεται λιγότερο άτρωτο απ’ όσο έμοιαζε.

naftemporiki.gr