Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Τουρκίας (TÜİK), οι τιμές τροφίμων αυξήθηκαν τον Ιανουάριο κατά 31,69% σε ετήσια βάση, σχεδόν 12 φορές πάνω από το 2,7% που καταγράφηκε στον αντίστοιχο δείκτη τροφίμων, αλκοόλ και καπνού στην ευρωζώνη, αναδεικνύοντας το βάθος της κρίσης. Την ίδια στιγμή, ο Γενικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ) διαμορφώθηκε στο 30,65% ετησίως, έναντι 1,7% στην ευρωζώνη, με αποτέλεσμα ο συνολικός πληθωρισμός στην Τουρκία να κινείται περίπου 18 φορές πάνω από τον μέσο όρο των χωρών του ευρώ. Παρά τη μικρή επιβράδυνση σε σχέση με τον Δεκέμβριο και το χαμηλότερο ποσοστό από τον Νοέμβριο του 2021, η εικόνα στην αγορά παραμένει εκρηκτική, με τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά να οδηγούν την άνοδο. Μόνο σε μηνιαία βάση, η κατηγορία αυτή αυξήθηκε κατά 6,59%, προσθέτοντας 1,61 ποσοστιαίες μονάδες στον γενικό πληθωρισμό, ενώ η άνοδος ενός μήνα αντιστοιχεί σε περίπου 2,4 φορές τον ετήσιο ρυθμό αύξησης τιμών τροφίμων στην ευρωζώνη.

Τουρκία: Δομικός εφιάλτης ακρίβειας στα τρόφιμα

Ο πίνακας λειτουργεί σαν «φωτογραφία» της καθημερινότητας στην Τουρκία, με ενδεικτικές τιμές βασικών αγαθών σε τέσσερις χρονικές στιγμές, από το 2016 έως το «2026». Η κλιμάκωση σε προϊόντα που είναι μόνιμα στο τραπέζι, από τα λαχανικά μέχρι το ψωμί, τα αβγά και το κρέας, δείχνει γιατί η ακρίβεια δεν διαβάζεται πια ως «κύμα», αλλά ως σταθερή πίεση που αλλάζει συνήθειες, ποσότητες και επιλογές στα νοικοκυριά.

Το κρίσιμο συμπλήρωμα είναι η τελευταία γραμμή με την ισοτιμία EUR/TL, επειδή εξηγεί πώς η αύξηση σε λίρες «μεταφράζεται» σε απώλεια αγοραστικής δύναμης σε βάθος χρόνου. Όταν το 1 ευρώ κοστολογείται πολλαπλάσια σε λίρες σε σχέση με το 2016, η ακρίβεια στα τρόφιμα και στην ενέργεια δεν είναι μόνο θέμα τιμών ραφιού, είναι θέμα νομίσματος που πιέζει συνολικά το διαθέσιμο εισόδημα, ιδίως στα βασικά.

Η έκρηξη τιμών δεν περιορίζεται στα ράφια των σούπερ μάρκετ, καθώς αυξήσεις 5,29% καταγράφονται μηνιαίως και στις μεταφορές, ενώ στέγαση, νερό, ηλεκτρισμός, φυσικό αέριο και άλλα καύσιμα ακολουθούν με άνοδο 4,43%. Η TÜİK προχώρησε από τον Ιανουάριο σε αναθεώρηση της μεθοδολογίας του ΔΤΚ, αλλάζοντας το έτος βάσης σε 2025, υιοθετώντας νέα ταξινόμηση δαπανών συμβατή με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και μειώνοντας το βάρος των τροφίμων και μη αλκοολούχων ποτών στο 24,44% από 24,96%, κίνηση που επικρίνεται ως προσπάθεια να «ελαφρύνει» στα χαρτιά την επίδραση της ακρίβειας στον συνολικό πληθωρισμό. Παράλληλα, ο αριθμός των ειδών στο «καλάθι» αυξήθηκε από 407 σε 428, κάτι που θεωρητικά βελτιώνει την κάλυψη, αλλά δεν αλλάζει την πραγματικότητα της ακραίας ανόδου στις τιμές βασικών προϊόντων.

Τουρκία πρωταθλήτρια στον ΟΟΣΑ: Τι λένε οι οικονομολόγοι

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία του ΟΟΣΑ, η Τουρκία ηγείται ήδη των μελών του οργανισμού στον πληθωρισμό τροφίμων, με 27,4% τον Νοέμβριο 2025, πάνω από τέσσερις φορές πάνω από την Εσθονία (6,5%) και σχεδόν επτά φορές τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (4,0%). Μέσα σε μόλις δύο μήνες, ο δείκτης αυτός έχει εκτοξευθεί στο 31,69%, διευρύνοντας περαιτέρω το χάσμα με τις ανεπτυγμένες οικονομίες και επιβεβαιώνοντας ότι η κρίση δεν είναι συγκυριακή.

Η οικονομολόγος Ίρις Τζίμπρε υπογραμμίζει πως οι αυξήσεις στα τρόφιμα είναι δομικές και όχι εποχικές, παρουσιάζοντας στοιχεία βάσει του δείκτη της TÜİK που δείχνουν ότι οι τιμές σε κρέας, φρούτα και λαχανικά τρέχουν σταθερά ταχύτερα από τον γενικό ΔΤΚ από τις αρχές του 2020, με το κρέας να καταγράφει την πιο απότομη καμπύλη ανόδου. Ο οικονομολόγος Ινάν Μουτλού, αξιοποιώντας δεδομένα της Ένωσης Γεωργικών Επιμελητηρίων, περιγράφει μια δραματική πραγματικότητα: η τιμή του κιλού μοσχαρίσιου κρέατος αυξήθηκε κατά 2.853% από τον Ιανουάριο 2020 έως τον Ιανουάριο 2026, από 31,20 λίρες στις 921,38 λίρες, τα κολοκυθάκια κατά 1.949%, το αρνί κατά 1.784%, τα φιστίκια κατά 1.562%, το ρύζι κατά 958%, το ελαιόλαδο κατά 871%, το βούτυρο κατά 830% και το κοτόπουλο κατά 698%.

Τουρκία, στατιστικά τεχνάσματα και πολιτική της κεντρικής τράπεζας

Ο Μουτλού σημειώνει δηκτικά ότι η TÜİK «δεν έκρυψε τυχαία το καλάθι ειδών», αναφερόμενος στην απόφαση της υπηρεσίας το 2022 να σταματήσει να δημοσιεύει αναλυτικές λίστες τιμών ανά προϊόν, παρά δικαστική απόφαση που την υποχρέωνε να δώσει τα στοιχεία στη δημοσιότητα. Το συνδικάτο DİSK έχει αναρτήσει αρχειακές εκδόσεις αυτών των λιστών στην ιστοσελίδα του, τροφοδοτώντας τη δημόσια συζήτηση για την αξιοπιστία των επίσημων στατιστικών.

Περαιτέρω αντιπαράθεση προκαλούν οι πρόσφατες αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού του πληθωρισμού, με την προσθήκη νέας κατηγορίας για ασφάλειες και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και τη μετατόπιση της βάσης για τα βάρη των κατηγοριών από έρευνες οικογενειακών προϋπολογισμών στα εθνικολογιστικά δεδομένα.

Την ίδια ώρα, η ανεξάρτητη ομάδα ENAG υπολογίζει ότι οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν τον Ιανουάριο κατά 6,32% σε μηνιαία βάση και 53,42% ετησίως, ποσοστά σαφώς υψηλότερα από τα επίσημα, διευρύνοντας τη διάσταση απόψεων γύρω από την πραγματική ένταση της κρίσης.

Η Τουρκία έχει βρεθεί αντιμέτωπη με διψήφιο, και σε περιόδους τριψήφιο, πληθωρισμό τα τελευταία χρόνια, με τις τιμές καταναλωτή να κορυφώνονται πάνω από το 85% το 2022. Η Κεντρική Τράπεζα Τουρκίας (TCMB) αύξησε σταδιακά το βασικό επιτόκιο στο 50% από τα μέσα του 2023, προτού ξεκινήσει μειώσεις τον Δεκέμβριο 2024, όταν ο πληθωρισμός έδειξε τάσεις αποκλιμάκωσης. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη πίεση από τις τιμές τροφίμων και υπηρεσιών απειλεί να περιορίσει τα περιθώρια για νέες μειώσεις, ιδίως ενόψει του Ραμαζανιού, που ξεκινά στα μέσα Φεβρουαρίου και παραδοσιακά συνοδεύεται από αυξημένη ζήτηση για τρόφιμα.

newsbeast.gr