Ο Τραμπ τελειώνει τον πόλεμο στο Ιράν. Και αφήνει τον λογαριασμό στους άλλους

Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπορεί να πλησιάζει σε ένα τέλος – τουλάχιστον όπως το περιγράφει ο Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος εκτιμά ότι η σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί μέσα σε δύο έως τρεις εβδομάδες.

Ωστόσο, πίσω από αυτή την αισιόδοξη πρόβλεψη διαγράφεται ένα πολύ πιο σύνθετο –και δυνητικά επικίνδυνο– γεωπολιτικό τοπίο, στο οποίο το βάρος των συνεπειών μετατοπίζεται προς την Ευρώπη και τους συμμάχους των ΗΠΑ.

Η πιο χαρακτηριστική ένδειξη αυτής της μετατόπισης είναι η στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στα Στενά του Ορμούζ. Παρά τη στρατηγική σημασία της περιοχής για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τις ενεργειακές ροές, ο Τραμπ δηλώνει ότι οι ΗΠΑ «δεν θα έχουν καμία σχέση» με την αποκατάσταση της ελεύθερης διέλευσης. Το μήνυμα προς τους συμμάχους είναι σαφές, αν και ωμό: «βρείτε το δικό σας πετρέλαιο».

Σε ένα σενάριο όπου ο πόλεμος λήγει χωρίς να έχει αποκατασταθεί ο έλεγχος της ναυσιπλοΐας, το Ιράν θα μπορούσε να εξέλθει με ένα κρίσιμο στρατηγικό πλεονέκτημα.


Ο έλεγχος ή η επιρροή στα Στενά του Ορμούζ –μέσα από τα οποία διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου– θα του επέτρεπε να επηρεάζει άμεσα τις τιμές ενέργειας και, κατ’ επέκταση, την παγκόσμια οικονομία. Ακόμη και η επιβολή «τελών διέλευσης» ή άτυπων περιορισμών θα μπορούσε να μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης και οικονομικής ενίσχυσης.
Το σοκ της Ευρώπης

Οι επιπτώσεις για την Ευρώπη θα ήταν άμεσες. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, που διατηρούν μεγαλύτερο βαθμό ενεργειακής αυτάρκειας, οι ευρωπαϊκές οικονομίες παραμένουν ευάλωτες σε εξωτερικά σοκ τιμών. Ένα νέο κύμα ανόδου στο πετρέλαιο θα ενίσχυε τον πληθωρισμό, θα επιβάρυνε τα ήδη πιεσμένα νοικοκυριά και θα περιόριζε τα περιθώρια των κυβερνήσεων να στηρίξουν την ανάπτυξη. Οι συζητήσεις για ακόμη και περιορισμούς στην κατανάλωση καυσίμων δεν είναι πλέον εκτός ατζέντας.

Ταυτόχρονα, η κρίση αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αδυναμία της Ευρώπης να εγγυηθεί την ασφάλεια κρίσιμων θαλάσσιων οδών χωρίς την αμερικανική στρατιωτική ισχύ. Παρά τις επιμέρους δυνατότητες, καμία ευρωπαϊκή δύναμη –ούτε καν συλλογικά το ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ– δεν φαίνεται σε θέση να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη λειτουργία του Ορμούζ σε ένα περιβάλλον υψηλής απειλής.

Υψηλό κόστος και για τις χώρες του Κόλπου

Το κόστος, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Οι ίδιες οι χώρες του Κόλπου βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κρίσης, καθώς η αστάθεια πλήττει άμεσα τις εξαγωγές τους και τα δημόσια έσοδα. Η αδυναμία ομαλής διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ σημαίνει καθυστερήσεις, αυξημένα ασφάλιστρα και απώλεια αγορών, σε μια περίοδο όπου κάθε βαρέλι μετρά.

Δεν είναι τυχαίο ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εμφανίζονται, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, διατεθειμένα ακόμη και να εξετάσουν στρατιωτική επέμβαση για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας – ένα σενάριο που θα άλλαζε δραματικά τους συσχετισμούς στην περιοχή.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή του Τραμπ να επιδιώξει μια ταχεία λήξη της σύγκρουσης, ακόμη και χωρίς την πλήρη αποκατάσταση της τάξης στην περιοχή, δεν είναι απλώς στρατιωτική ή διπλωματική. Είναι βαθιά πολιτική. Αντανακλά τη λογική του «America First», όπου το κόστος και οι κίνδυνοι περιορίζονται όσο το δυνατόν περισσότερο για τις ΗΠΑ – ακόμη κι αν μετακυλίονται στους συμμάχους.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο αν ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα. Είναι με ποιους όρους θα τελειώσει – και ποιος θα πληρώσει το τίμημα της επόμενης ημέρας. Οι αγορές φαίνεται να το αντιλαμβάνονται ήδη: η νευρικότητα στο πετρέλαιο και οι φόβοι για ένα νέο ενεργειακό σοκ δείχνουν ότι, ακόμη κι αν τα όπλα σιγήσουν, η κρίση μόλις θα αρχίζει.

naftemporiki.gr