Η πρώτη ήττα για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου

Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr

Η εκεχειρία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια ανάπαυλα σε έναν επικίνδυνο πόλεμο. Για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, ενδέχεται να σηματοδοτεί την πρώτη ουσιαστική στρατηγική ήττα μετά από μια περίοδο κατά την οποία έδειχνε να κινεί τα νήματα της κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.

Μέχρι πρόσφατα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός εμφανιζόταν ως ο βασικός «επιταχυντής» των εξελίξεων. Οι ενδείξεις συγκλίνουν στο ότι κατάφερε να σύρει την Ουάσιγκτον σε άμεση αντιπαράθεση με την Τεχεράνη, πείθοντας τον Ντόναλντ Τραμπ ότι ένα ισχυρό πλήγμα – όπως η εξόντωση του Αλί Χαμενεΐ – θα μπορούσε να οδηγήσει γρήγορα σε κατάρρευση του καθεστώτος.

Στο ίδιο αφήγημα εντασσόταν και η εκτίμηση ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν θα κλείσουν ή ότι, ακόμη κι αν αυτό συμβεί, οι συνέπειες θα είναι διαχειρίσιμες. Το πώς κατάφερε να πείσει τον Αμερικανό πρόεδρο ότι δεν θα συμβεί κάτι που όλοι οι αναλυτές θεωρούσαν δεδομένο σε περίπτωση πολέμου είναι πραγματικά απορίας άξιο. Το ποια ακριβώς ήταν η επιχειρηματολογία ή το εργαλείο πειθούς θα το μάθουμε ίσως σε πολλά από χρόνια από τώρα. Αυτό που μετράει όμως είναι ότι τον έπεισε, στρέφοντας την προσοχή όλης της διεθνούς κοινότητας στον πόλεμο του Ιράν και τις άκρως επώδυνες παρενέργειές τους, για να έχει ο ίδιος τον χώρο και τον χρόνο να προωθήσει το δικό του σχέδιο.
Το «παράθυρο ευκαιρίας» του Ισραήλ

Ο Νετανιάχου αξιοποίησε τη συγκυρία για να προωθήσει μια ευρύτερη ατζέντα. Η χερσαία παρουσία στον Λίβανο εντείνεται με στόχο την εξουδετέρωση της Χεζμπολάχ, ενώ στη Δυτική Όχθη συνεχίζεται μια πολιτική που –κατά πολλούς αναλυτές– οδηγεί σε de facto προσάρτηση.


Με τον κόσμο στραμμένο στο ιρανικό μέτωπο, το Ισραήλ μπορούσε να κινείται με μεγαλύτερη ελευθερία. Η στρατηγική μοιάζει συνεκτική: πίεση στο Ιράν, παράλληλη αναδιάταξη των ισορροπιών στα γειτονικά μέτωπα.
Η στροφή του Τραμπ – και το ρήγμα

Η εκεχειρία, όμως, αλλάζει απότομα το τοπίο. Ο Τραμπ, περίπου 1,5 ώρα πριν από την προθεσμία που ο ίδιος είχε θέσει, επέλεξε να κάνει πίσω και να αποδεχθεί μια συμφωνία με την Τεχεράνη – μάλιστα με όρους που, σε αρκετά σημεία, εμφανίζονται πιο κοντά στις ιρανικές θέσεις.

Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η ίδια η συμφωνία, αλλά ο τρόπος που προκύπτει. Το Ισραήλ φαίνεται να μην βρίσκεται στον πυρήνα των διαπραγματεύσεων. Η αρχική σιωπή του Τελ Αβίβ, αλλά και η καθυστερημένη και εξαιρετικά λιτή αντίδραση του Νετανιάχου, ενισχύουν την εντύπωση ότι η απόφαση ελήφθη χωρίς ουσιαστική ισραηλινή επιρροή.

Αυτό συνιστά μια σαφή μετατόπιση: από την περίοδο όπου το Ισραήλ καθόριζε τον ρυθμό της κλιμάκωσης, περνά σε μια φάση όπου οι εξελίξεις το υπερβαίνουν.
Ένα «διπλό αφήγημα» και η πραγματικότητα

Η εικόνα περιπλέκεται περαιτέρω από το γεγονός ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη παρουσιάζουν τη συμφωνία ως «νίκη».

Ωστόσο, σε επίπεδο αντίληψης, πολλοί διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι η εξέλιξη αυτή ενισχύει –τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα– τη θέση του Ιράν, καθώς διατηρεί βασικά στοιχεία ισχύος του, από τον εμπλουτισμό ουρανίου έως τον ρόλο του στο Ορμούζ.

Για τον Νετανιάχου, αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο αφήγημα. Ο ίδιος είχε θέσει ως στόχο την εξάλειψη της ιρανικής απειλής. Αντί αυτού, το Ιράν παραμένει όρθιο, ενεργό και –σε ορισμένες πτυχές– ενισχυμένο διαπραγματευτικά.

Εσωτερικές πιέσεις και πολιτικό κόστος

Οι αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ισραήλ δεν άργησαν. Ο Γιαΐρ Λαπίντ μιλά ήδη για «διπλωματική καταστροφή», υποστηρίζοντας ότι η χώρα έμεινε εκτός των κρίσιμων αποφάσεων.

Σε μια περίοδο με έντονη πολιτική πόλωση και εκλογικές προεκτάσεις, ο Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα δύσκολο ερώτημα: πώς παρουσιάζεται ως νίκη μια εξέλιξη που δεν ελέγχει;

Το αν πρόκειται για πραγματική στρατηγική ήττα ή για μια τακτική υποχώρηση θα εξαρτηθεί από τη συνέχεια. Αν η εκεχειρία οδηγήσει σε μια πιο μόνιμη συμφωνία που περιορίζει το Ιράν, ο Νετανιάχου μπορεί να επανατοποθετηθεί.

Αν όμως η Τεχεράνη εδραιώσει τα κέρδη της, τότε η εικόνα της «πρώτης ήττας» θα παγιωθεί.

Προς το παρόν, το μόνο βέβαιο είναι ότι η ισορροπία έχει αλλάξει. Και για πρώτη φορά μετά από εβδομάδες κλιμάκωσης, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός δεν φαίνεται να κρατά τα ηνία.




naftemporiki.gr