Από την έντυπη έκδοση
Τέτη Ηγουμενίδη • tigoumenidi@naftemporiki.gr
Ένα νέο πρόγραμμα στις διαστημικές τεχνολογίες, προϋπολογισμού 350 εκατ. ευρώ, σχεδιάζει η κυβέρνηση σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιχειρεί να μετατρέψει το διάστημα σε κρίσιμη υποδομή ασφάλειας, ανθεκτικότητας και στρατηγικής αυτονομίας.
Το ποσό έχει συμπεριληφθεί, με απόφαση του αναπληρωτή υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκου Παπαθανάση και του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρη Παπαστεργίου, στην πρόταση αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου «Ελλάδα 2.0», η οποία υποβλήθηκε στις 8 Μαΐου στο πλαίσιο της τελικής φάσης υλοποίησης του Ταμείου Ανάκαμψης.
Η πρόταση αφορά ειδικότερα την «επέκταση του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων με συστήματα ασφαλούς δορυφορικής συνδεσιμότητας και διαστημικές υποδομές που θα εξυπηρετούν ανάγκες εθνικής άμυνας, πολιτικής προστασίας, ναυτιλίας, γεωργίας και άλλων στρατηγικών τομέων της οικονομίας».
Την ίδια ώρα, ολοκληρώνεται το υφιστάμενο Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων, προϋπολογισμού 200 εκατ. ευρώ, το οποίο συνέβαλε σημαντικά στην διεύρυνση του οικοσυστήματος διαστημικών τεχνολογιών στην Ελλάδα. Η εγχώρια αγορά καταγράφει πλέον διψήφιους ρυθμούς ανάπτυξης, με διεθνείς εταιρείες όπως η Open Cosmos ή η ICEYE να έχουν εγκαταστήσει παραγωγικές μονάδες στη χώρα με στόχο όχι μόνο την κάλυψη αναγκών του ελληνικού προγράμματος αλλά και την κατασκευή μικροδορυφόρων και υποσυστημάτων τους προς εξαγωγή. Την ίδια στιγμή ο αριθμός των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον κλάδο, σύμφωνα με στελέχη της αγοράς, έχει αυξηθεί κατά περίπου 20%.
Κεντρικό ρόλο και στο νέο πρόγραμμα θα διαδραματίσει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (European Space Agency – ESA), ο οποίος έχει και την ευθύνη υλοποίησης του πρώτου προγράμματος. Το κονδύλι προβλέπεται να μεταβιβαστεί στον οργανισμό, ο οποίος θα προχωρήσει τις σχετικές διαγωνιστικές διαδικασίες. Το μοντέλο αυτό δεν επιστρέφει μόνο διαστημικά συστήματα στη χώρα, αλλά και έργο προς τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Στο πρώτο πρόγραμμα ο ESA είχε αναλάβει να εξασφαλίσει ότι περίπου το 30% της αξίας των έργων θα υλοποιηθεί από εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην ελληνική αγορά, ενώ σύμφωνα με παράγοντες του κλάδου στο νέο πρόγραμμα το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να προσεγγίσει το 50%.
Η συζήτηση για το επόμενο βήμα της Ελλάδας πραγματοποιείται σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον που μεταβάλλεται με ταχείς ρυθμούς. Η νέα έκθεση (26.5.2026) της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας για το Διαστημικό Πρόγραμμα (European Union Agency for the Space Programme – EUSPA) που παρουσιάζει σήμερα η «Ν» δείχνει ότι η ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική μετατοπίζεται σταδιακά από την απλή ανάπτυξη δορυφορικών υποδομών προς τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος δεδομένων, ασφαλών επικοινωνιών και υπηρεσιών που υποστηρίζουν κρίσιμες λειτουργίες κρατών και οικονομιών, συμπεριλαμβανομένης της άμυνας.
Η γεωπολιτική αστάθεια, η ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας, η προστασία κρίσιμων υποδομών, η κλιματική αλλαγή και η διαχείριση κρίσεων αναδεικνύονται σε βασικούς παράγοντες που διαμορφώνουν τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αντιμετωπίζει πλέον ξεχωριστά το Galileo (ευρωπαϊκό σύστημα δορυφορικής πλοήγησης), το Copernicus (ευρωπαϊκό πρόγραμμα παρατήρησης της Γης), το IRIS² (ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών), τις υπηρεσίες ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών και τα συστήματα επίγνωσης της διαστημικής κατάστασης, αλλά ως τμήματα μιας ενιαίας αρχιτεκτονικής που θα υποστηρίζει την ασφάλεια, την πολιτική προστασία, τις μεταφορές, την ενέργεια, τις τηλεπικοινωνίες και την ψηφιακή οικονομία.
Η μετατόπιση αυτή αποτυπώνεται και στα μεγέθη της αγοράς. Σύμφωνα με την EUSPA, η παγκόσμια αγορά εφαρμογών και υπηρεσιών που βασίζονται σε Παγκόσμια Συστήματα Δορυφορικής Πλοήγησης (Global Navigation Satellite Systems – GNSS), όπως το ευρωπαϊκό Galileo, το αμερικανικό GPS, το κινεζικό BeiDou και το ρωσικό GLONASS, αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 300 δισ. ευρώ το 2024 σε 580 δισ. ευρώ το 2034. Η ανάπτυξη δεν προέρχεται πλέον κυρίως από τις ίδιες τις συσκευές αλλά από τις υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας που βασίζονται στα δεδομένα τους.
Παράλληλα, η αγορά υπηρεσιών Παρατήρησης της Γης (Earth Observation – EO) αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί μέσα στην επόμενη δεκαετία, από περίπου 3,5 δισ. ευρώ σε 7,9 δισ. ευρώ. Η EUSPA επισημαίνει ότι η ζήτηση ενισχύεται από τις ανάγκες που δημιουργούν η κλιματική αλλαγή, η προστασία κρίσιμων υποδομών, η γεωργία ακριβείας, η ενεργειακή μετάβαση και η διαχείριση φυσικών καταστροφών.
Σημειώνεται ότι το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα αφορά κυρίως μικροδορυφόρους παρατήρησης γης.
Δορυφορικές επικοινωνίες
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη επενδύει σε μια νέα γενιά ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών. Σύμφωνα με την EUSPA, τα έσοδα από υπηρεσίες δεδομένων ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών αναμένεται να αυξηθούν από λίγο πάνω από 200 εκατ. ευρώ το 2025 σε σχεδόν 1,2 δισ. ευρώ έως το 2040. Η πρόβλεψη αφορά υπηρεσίες κινητών δορυφορικών επικοινωνιών (Mobile Satellite Services – MSS) και σταθερών δορυφορικών επικοινωνιών (Fixed Satellite Services – FSS), καθώς αυξάνεται η ζήτηση από φορείς πολιτικής προστασίας, υπηρεσίες ασφάλειας, κρατικές αρχές και διαχειριστές κρίσιμων υποδομών.
Η έκθεση καταγράφει επίσης τη ραγδαία εξάπλωση των μικροδορυφόρων και των αστερισμών χαμηλής τροχιάς. Το 2025 περισσότερο από το 70% των περίπου 12.000 ενεργών δορυφόρων παγκοσμίως βρισκόταν σε αστερισμούς χαμηλής τροχιάς, ενώ οι μικροδορυφόροι αντιπροσώπευαν το 97% των εκτοξεύσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2024. Σύμφωνα με την EUSPA, το μοντέλο αυτό επιτρέπει συχνότερη συλλογή δεδομένων, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα των υπηρεσιών και χαμηλότερο κόστος ανάπτυξης διαστημικών υποδομών.
Παρατήρηση της Γης
Η έκθεση σημειώνει ακόμη ότι ολοένα περισσότερες χώρες αναπτύσσουν εθνικές ή κυρίαρχες συστοιχίες δορυφόρων Παρατήρησης της Γης, επιδιώκοντας όχι μόνο πρόσβαση σε διαστημικές υποδομές αλλά και στρατηγικό έλεγχο των δεδομένων που παράγονται από αυτές. Πρόκειται για μία από τις βασικές τάσεις που αναδεικνύονται στη φετινή έκδοση και συνδέονται άμεσα με τη συζήτηση που έχει ανοίξει στην Ελλάδα για την επόμενη φάση ανάπτυξης των διαστημικών τεχνολογιών.
Η στρατηγική αυτή δεν αφορά μόνο την ασφάλεια ή τη γεωπολιτική. Σύμφωνα με την EUSPA, οι διαστημικές υπηρεσίες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο στη διαχείριση κρίσεων, στην πολιτική προστασία και στην προστασία κρίσιμων υποδομών.
Η έκθεση περιγράφει μια μετάβαση από την παρακολούθηση γεγονότων μετά την εκδήλωσή τους στην πρόβλεψη και διαχείριση κινδύνων πριν αυτοί εξελιχθούν σε κρίσεις. Μέσω του συνδυασμού δεδομένων Παρατήρησης της Γης, δορυφορικής πλοήγησης, ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών και εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης, οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες επιδιώκουν να αναπτύξουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και προγνωστικά μοντέλα για φυσικές καταστροφές και έκτακτες ανάγκες.
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να αξιοποιηθούν για την πρόβλεψη της εξάπλωσης πυρκαγιών, την παρακολούθηση πλημμυρικών φαινομένων, την εκτίμηση κατολισθήσεων και την αξιολόγηση κινδύνων σε πραγματικό χρόνο. Στόχος είναι η μετάβαση από την αντίδραση μετά το συμβάν στην έγκαιρη προετοιμασία, επιτρέποντας καλύτερο σχεδιασμό εκκενώσεων και αποτελεσματικότερη διαχείριση πόρων.
Η EUSPA εκτιμά επίσης ότι η χρήση συσκευών και εφαρμογών δορυφορικής πλοήγησης σε υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης θα συνεχίσει να αυξάνεται την επόμενη δεκαετία, καθώς οι κρατικοί μηχανισμοί πολιτικής προστασίας επενδύουν σε πιο προηγμένα συστήματα διαχείρισης κρίσεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζει και το γεγονός ότι η έκθεση συνδέει τις διαστημικές τεχνολογίες με την προστασία ενεργειακών δικτύων, μεταφορικών υποδομών, τηλεπικοινωνιακών δικτύων και εγκαταστάσεων στρατηγικής σημασίας. Η Παρατήρηση της Γης χρησιμοποιείται ήδη για την παρακολούθηση υποδομών, τον εντοπισμό φθορών και την αξιολόγηση επιπτώσεων από ακραία καιρικά φαινόμενα, ενώ τα συστήματα δορυφορικής πλοήγησης αποτελούν κρίσιμο εργαλείο συγχρονισμού για δίκτυα κινητών επικοινωνιών, κέντρα δεδομένων και ψηφιακές υπηρεσίες.
Η μελέτη υπογραμμίζει ακόμη ότι το επόμενο στάδιο ανάπτυξης δεν θα βασιστεί μόνο στη συλλογή περισσότερων δεδομένων από το διάστημα αλλά κυρίως στην επεξεργασία τους. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι υποδομές υπολογιστικού νέφους και οι λεγόμενοι «ψηφιακοί δίδυμοι» (ψηφιακά αντίγραφα υποδομών ή συστημάτων που ενημερώνονται διαρκώς με πραγματικά δεδομένα) αναμένεται να αποτελέσουν βασικά εργαλεία για τη μετατροπή των δορυφορικών δεδομένων σε επιχειρησιακή πληροφορία και σε συστήματα λήψης αποφάσεων.
Ασφάλεια συνόρων
Η αυξανόμενη σημασία των διαστημικών υποδομών αποτυπώνεται και στο κεφάλαιο της έκθεσης που αφορά την ασφάλεια συνόρων και την εσωτερική ασφάλεια. Η EUSPA επισημαίνει ότι οι δορυφορικές υπηρεσίες χρησιμοποιούνται πλέον σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών που περιλαμβάνει την επιτήρηση χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων, την αντιμετώπιση παράνομων δραστηριοτήτων, την αξιολόγηση κινδύνων, την υποστήριξη τελωνειακών αρχών και τη βελτίωση της δημόσιας ασφάλειας.
Σύμφωνα με την έκθεση, η αξία των διαστημικών τεχνολογιών δεν περιορίζεται πλέον στην παροχή εικόνων ή δεδομένων θέσης. Ο βασικός τους ρόλος είναι η ενίσχυση της λεγόμενης «επίγνωσης κατάστασης», δηλαδή της δυνατότητας των αρχών να αποκτούν ολοκληρωμένη εικόνα μιας κατάστασης σε πραγματικό χρόνο και να λαμβάνουν ταχύτερες αποφάσεις. Για τον λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση επενδύει στη συνδυασμένη αξιοποίηση συστημάτων Παρατήρησης της Γης, δορυφορικής πλοήγησης και ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών.
Ιδιαίτερη θέση στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική κατέχει το πρόγραμμα IRIS², το οποίο σχεδιάζεται να προσφέρει ασφαλείς και ανθεκτικές δορυφορικές επικοινωνίες σε κρατικούς φορείς, υπηρεσίες πολιτικής προστασίας και διαχειριστές κρίσιμων υποδομών. Η ανάπτυξή του εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία σε τομείς που θεωρούνται κρίσιμοι για τη λειτουργία των κρατών και της οικονομίας.
Η λογική αυτή εκτείνεται και στις ψηφιακές υποδομές. Η EUSPA αναφέρει ότι τα συστήματα δορυφορικής πλοήγησης αποτελούν βασικό εργαλείο χρονισμού και συγχρονισμού για δίκτυα κινητών επικοινωνιών, κέντρα δεδομένων, υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους και άλλες κρίσιμες ψηφιακές εφαρμογές. Παράλληλα, τα δεδομένα Παρατήρησης της Γης χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση ενεργειακών δικτύων, μεταφορικών υποδομών και εγκαταστάσεων στρατηγικής σημασίας.
Η εικόνα που προκύπτει από τη μελέτη είναι ότι το διάστημα παύει σταδιακά να αντιμετωπίζεται ως ένας αυτόνομος τεχνολογικός τομέας. Αντίθετα, εξελίσσεται σε μια οριζόντια υποδομή πάνω στην οποία στηρίζονται η ασφάλεια, οι επικοινωνίες, η πολιτική προστασία, η ενέργεια, οι μεταφορές και η ψηφιακή οικονομία.
Υπό αυτό το πρίσμα, η συζήτηση για το δεύτερο ελληνικό πρόγραμμα μικροδορυφόρων αποκτά ευρύτερη διάσταση. Οι τάσεις που καταγράφει η EUSPA δείχνουν ότι η διεθνής αγορά μετακινείται σταδιακά από την ανάπτυξη διαστημικών υποδομών προς την αξιοποίηση των δεδομένων και των υπηρεσιών που παράγονται από αυτές. Η αξία δεν βρίσκεται πλέον μόνο στον δορυφόρο, αλλά στις εφαρμογές, στις ασφαλείς επικοινωνίες, στην επεξεργασία δεδομένων και στα συστήματα υποστήριξης αποφάσεων που αναπτύσσονται γύρω από αυτόν.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου