Νίκος Παναγιωτόπουλος *
Με τις συνεχώς, καθημερινά αναπαραγόμενες, έτοιμες φόρμουλες, με τους μικρούς και μεγάλους μονοκόμματους συμπαγείς όγκους προκατασκευασμένων σκέψεων και ομιλιών που δίνουν στα λόγια τους χροιά εννοιακής καθολικότητας και μαθημένου μαθήματος, όλοι όσοι μετέχουν, άμεσα ή έμμεσα επαγγελματικά, στο σημερινό πολιτικό παιχνίδι, και δίνουν νόημα στην διαιώνισή του, μας κάνουν να ξεχνάμε, γιατί το παραγνωρίζουν στην ουσία οι ίδιοι, πως οι πολιτικές επιλογές των πολιτών είναι πολύ πιο εξαρτημένες απ’ ό,τι λέγεται συνήθως από την κοινωνική τάξη.
Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πραγματικά την «αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού», όπως συνηθίζεται να λέγεται, αν δεν λάβουμε υπόψη την κοινωνική τροχιά τόσο του κάθε ερωτώμενου ατόμου όσο και της ομάδας του στο σύνολο της. Και αυτό γιατί έναν από τους παράγοντες που καθορίζει την πολιτική επιλογή ενός ατόμου αποτελεί η λίγο πολύ ρητή και συστηματική παράσταση που σχηματίζει για τον κοινωνικό κόσμο, για τη θέση του μέσα σε αυτόν, και που «θα έπρεπε» να καταλαμβάνει.
«Συμφέρον στην ηθική»
Όπως όλοι, οι μικροαστοί δεν έχουν μόνο την ηθική του συμφέροντός τους, όπως θα έλεγε ο Νίτσε. Έχουν συμφέρον στην ηθική. Για αυτούς που κατηγορούν τα προνόμια, η ηθικότητα είναι η μοναδική ιδιότητα που δίνει δικαίωμα σε όλα τα προνόμια.
Αν γνωρίζουμε εις βάθος τους μετασχηματισμούς της ελληνικής κοινωνίας, διαθέτουμε τα εργαλεία να κατανοήσουμε γιατί η προσβολή της πολιτικής από την ηθική και η διολίσθηση της ηθικής αγανάκτησης στον πολιτικό συντηρητισμό φαίνονται καλύτερα σε όσους η θέση τους στον κοινωνικό χώρο τούς προδιαθέτει για μια ηθική αντίληψη του κοινωνικού κόσμου, όπως η μικροαστική τάξη, και ιδίως τα παρακμάζοντα τμήματα της.
Έτσι, είναι προφανές ότι από τη μνησικακία εκπηγάζει, σε μεγάλο βαθμό, ό,τι παρατηρούμε μέσα και μέσω της «ανασύνταξης του κομματικού πεδίου».
Οι αντιδραστικές πολιτικές επιλογές προέρχονται από αυτούς τους μικροαστούς οι οποίοι, καθώς διακατέχονται από τη φροντίδα να διατηρήσουν την τάξη παντού, επενδύουν στην ηθική αγανάκτηση ενάντια «στην έκπτωση των ηθών» ολόκληρη την εξέγερσή τους ενάντια στην έκπτωση της κοινωνικής τους θέσης που βιώνουν.
Μνησικακία βασανίζει, επίσης, και την αξιοκρατική εξέγερση όσων μικροαστών αγωνίζονται, με τις επαναστατικοσυντηρητικές επιλογές του φρόνιμου πολιτικού προοδευτισμού τους, να διατηρήσουν μια ανερχόμενη τροχιά, πεπεισμένοι καθώς είναι ότι δικαιούνται να ζητήσουν τον λογαριασμό από μια κατεστημένη τάξη που δεν αντάμειψε αρκετά τους κόπους και τα προτερήματά τους, ούτε των ίδιων ούτε των γονιών τους.
Μνησικακία οδηγεί και τους πλέον ηλικιωμένους μικροαστούς, οι οποίοι, αισθανόμενοι πως απειλούνται, όχι μόνο στις αξίες τους αλλά και στην αντίληψη του επαγγέλματός τους από τον ερχομό γενεών με περισσότερα χρόνια φοίτησης και φορέων ενός νέου ήθους, κλίνουν προς συντηρητικές θέσεις τόσο σε επίπεδο αισθητικής και πρακτικής ηθικής όσο και σε πολιτικό επίπεδο. Πρόκειται για αυτά τα τμήματα της μικροαστικής τάξης των οποίων ο νεανικός ουμανιστικός και φρόνιμος αναρχισμός μεταστράφηκε πανεύκολα με την ηλικία σε έναν φασίζοντα μηδενισμό, περιχαρακωμένο στην αναμάσηση και στον μηρυκασμό σκανδάλων και συνομωσιών.
Μνησικακία και πολιτική
Από τη μνησικακία, κυρίως όμως από τους παλιούς, χρονολογικά, μικροαστούς, τροφοδοτείται και η αξίωση πολιτικής παρέμβασης από την πλευρά των τμημάτων της κυρίαρχης τάξης, των οποίων το μέλλον απειλείται, και τα οποία εκτιμούν πως θα διατηρήσουν τη θέση τους μόνο αν αποταθούν και ανατρέξουν στο παρελθόν, αν αναφερθούν σε αξιακά συστήματα που αντιστοιχούν σε μια προγενέστερη κατάσταση της δομής των σχέσεων μεταξύ των κοινωνικών τάξεων.
Οι λιγότερο καταρτισμένοι και οργανωμένοι πολιτικά μικροαστοί, φορείς ενός ισχυρότερου ήθους ιδιώτευσης, διαμορφωμένου μέσω της ένταξής τους σε αντίστοιχους τομείς της οικονομίας και του εργασιακού κόσμου, ρέπουν απρόσκοπτα προς τον πεσιμισμό και τη μνησικακία, που τους ωθούν στη γενικευμένη απόρριψη της «πολιτικής» και των «καιροσκόπων πολιτικάντηδων», χωρίς εξαίρεση, και, κατ’ επέκταση, στην αποχή ή στον συντηρητισμό.
Φορείς αγωνίας μιας ζωής σε κίνδυνο και με προσδοκίες, μπροστά σε μια πολιτική σκηνή και μια πολιτική σκηνοθεσία των οποίων τους κανόνες δεν καλογνωρίζουν, και στις οποίες το γούστο τους αισθάνεται ανυπεράσπιστο και κυριαρχούμενο, δεν θα μείνει, ίσως, στους μικροαστούς τίποτε άλλο για να ξεφύγουν από την αμφιθυμία και την αμφιταλάντευση ενώπιον της κάλπης από το να εμπιστευθούν ό,τι οι ίδιοι ξέρουν να εκτιμούν, τη «φάτσα» μάλλον παρά τα «παχιά λόγια», αυτόν που «πάνε» μάλλον παρά τα «παραμύθια».
*Καθ. Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου