Η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με μια νέα, πολύ πιο επιθετική εποχή δασικών πυρκαγιών, ακόμη και αν η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας συγκρατηθεί σε σχετικά χαμηλά επίπεδα. Νέα επιστημονική μελέτη προειδοποιεί ότι μέχρι το τέλος του αιώνα οι εκτάσεις που καίγονται κάθε χρόνο μπορεί να αυξηθούν κατά 39% ακόμη και στο πιο αισιόδοξο κλιματικό σενάριο.
Στο δυσμενέστερο σενάριο, όπου η υπερθέρμανση του πλανήτη φτάνει περίπου τους 3,6 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, η εικόνα γίνεται πολύ πιο ανησυχητική: η ετήσια καμένη έκταση στην Ευρώπη προβλέπεται να αυξηθεί κατά περίπου 192%, δηλαδή σχεδόν να τριπλασιαστεί.
Η έρευνα, με επικεφαλής επιστήμονες του Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK) και συνεργάτες από ευρωπαϊκά ερευνητικά ιδρύματα, δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Global Change Biology. Στο επίκεντρό της βρίσκεται όχι μόνο το πώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τις πυρκαγιές, αλλά και το κατά πόσο η καλύτερη πρόληψη και η αποτελεσματικότερη πυρόσβεση μπορούν να ανακόψουν αυτή την τάση.
Ζέστη, ξηρασία και άνεμοι δημιουργούν το «εκρηκτικό» μείγμα
Ο σημαντικότερος παράγοντας που εντοπίζουν οι ερευνητές είναι η επιδείνωση των λεγόμενων «καιρικών συνθηκών πυρκαγιάς».
Υψηλότερες θερμοκρασίες, παρατεταμένη ξηρασία και ισχυροί άνεμοι δημιουργούν το ιδανικό περιβάλλον ώστε μια μικρή εστία να μετατραπεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα σε ανεξέλεγκτη πυρκαγιά.
Οι επιστήμονες συνέκριναν την προβλεπόμενη ετήσια καμένη έκταση για την περίοδο 2070-2100 με μοντελοποιημένα δεδομένα της περιόδου 2000-2030 και κατέληξαν ότι η επιδείνωση του καιρού που ευνοεί τις φωτιές αποτελεί τον βασικό μοχλό της αλλαγής.
Στο χαμηλότερο σενάριο εκπομπών, που αντιστοιχεί σε παγκόσμια θέρμανση περίπου 1,8°C, η αύξηση του κινδύνου δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλη την ήπειρο. Σε ορισμένες περιοχές οι μεταβολές είναι ηπιότερες, ενώ αλλού οι συνθήκες για εκδήλωση και εξάπλωση πυρκαγιών επιδεινώνονται αισθητά.
Στο σενάριο των 3,6°C, αντίθετα, η επιδείνωση επεκτείνεται σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η πυρόσβεση μπορεί να περιορίσει δραστικά τις ζημιές – Δεν αρκεί όμως από μόνη της
Η μελέτη δεν καταλήγει μόνο σε δυσοίωνες προβλέψεις. Αναδεικνύει και το τεράστιο περιθώριο που υπάρχει για περιορισμό των επιπτώσεων μέσα από καλύτερη διαχείριση των πυρκαγιών.
Η βελτίωση της πρόληψης, της έγκαιρης ανίχνευσης και της δυνατότητας κατάσβεσης θα μπορούσε, σύμφωνα με τα μοντέλα, να μειώσει την καμένη έκταση κατά 72% έως 92% σε σχέση με ένα σενάριο στο οποίο οι δυνατότητες διαχείρισης παραμένουν στα σημερινά επίπεδα.
Στο πιο ήπιο κλιματικό σενάριο, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η συνεχής ενίσχυση της ικανότητας αντιμετώπισης των πυρκαγιών θα μπορούσε να περιορίσει τις καμένες εκτάσεις έως και κατά 92% σε σχέση με το ενδεχόμενο στασιμότητας των σημερινών μέσων και πρακτικών.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα σαφές όριο.
Ακόμη και με συνεχή επένδυση στη διαχείριση των πυρκαγιών, στο σενάριο έντονης κλιματικής αλλαγής η δραστηριότητα των φωτιών εξακολουθεί να αυξάνεται περίπου στο 55% των πυρόπληκτων περιοχών της Ευρώπης.
Ο επικεφαλής της έρευνας, Maik Billing, συνοψίζει το πρόβλημα με μία φράση: «Η διαχείριση των πυρκαγιών δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής».
Το παράδοξο της απόλυτης κατάσβεσης: Λιγότερες φωτιές, αλλά ενδεχομένως πιο καταστροφικές
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αντιμετώπιζε επί δεκαετίες ακόμη και τις μικρότερες πυρκαγιές.
Η αποτελεσματικότερη καταστολή των πυρκαγιών από τη δεκαετία του 1980 συνέβαλε στη μείωση του αριθμού των περιστατικών και των καμένων εκτάσεων σε τμήματα της νότιας Ευρώπης. Ωστόσο, η συστηματική κατάσβεση κάθε μικρής φωτιάς μπορεί να έχει και μια ανεπιθύμητη συνέπεια: τη συσσώρευση μεγαλύτερων ποσοτήτων καύσιμης ύλης στα δάση και στην ύπαιθρο.
Όταν στη συνέχεια συμπέσουν ακραία ζέστη, ξηρασία και ισχυροί άνεμοι, αυτή η συσσωρευμένη βλάστηση μπορεί να τροφοδοτήσει πολύ ισχυρότερες φωτιές, οι οποίες ξεπερνούν τις δυνατότητες των συμβατικών μέσων κατάσβεσης.
Το συμπέρασμα είναι ότι η αντιμετώπιση δεν μπορεί να περιορίζεται στην παρουσία περισσότερων πυροσβεστικών οχημάτων και εναέριων μέσων. Απαιτείται διαχείριση της βλάστησης και της καύσιμης ύλης, οργανωμένη πρόληψη, ανθεκτικότερα τοπία, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και καλύτερος χωροταξικός σχεδιασμός.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πλέον στραφεί προς μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση, που καλύπτει πρόληψη, ετοιμότητα, απόκριση και αποκατάσταση μετά τις πυρκαγιές.
Η Ευρώπη βλέπει ήδη τις φωτιές να κινούνται βορειότερα
Η απειλή δεν περιορίζεται πλέον στις παραδοσιακά ευάλωτες περιοχές της Μεσογείου.
Τα τελευταία χρόνια, μεγάλες πυρκαγιές και ακραίες συνθήκες έχουν εμφανιστεί ολοένα συχνότερα σε χώρες και γεωγραφικά πλάτη που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολύ λιγότερο εκτεθειμένα.
Η φετινή περίοδος έχει ήδη φέρει μεγάλες πυρκαγιές όχι μόνο σε Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία και Κροατία, αλλά και σε βορειότερες χώρες όπως η Γερμανία, το Βέλγιο και το Ηνωμένο Βασίλειο. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ο Guardian από το EFFIS, μέχρι τις 20 Αυγούστου είχαν καεί πάνω από 600.000 εκτάρια στην ΕΕ, με το 2026 να κινείται προς μία από τις χειρότερες αντιπυρικές περιόδους που έχουν καταγραφεί.
Ήδη στις 6 Αυγούστου 2026, το Joint Research Centre της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατέγραφε περισσότερα από 500.000 καμένα εκτάρια, έκταση σημαντικά μεγαλύτερη από τον μακροχρόνιο μέσο όρο για το ίδιο σημείο της χρονιάς.
Το 2025 είχε ήδη σημάνει συναγερμό
Το προηγούμενο έτος είχε καταγράψει ένα ακόμη πιο ανησυχητικό ορόσημο.
Το 2025 ήταν η καταστροφικότερη χρονιά για τις πυρκαγιές στην ΕΕ από την έναρξη των καταγραφών του EFFIS το 2006, με περίπου 1,08 εκατομμύρια εκτάρια να παραδίδονται στις φλόγες.
Μόνο οι μεγάλες πυρκαγιές που ξέσπασαν σε Πορτογαλία και Ισπανία μέσα σε ένα παρατεταμένο κύμα καύσωνα έκαψαν περισσότερα από 460.000 εκτάρια.
Η τάση που καταγράφεται είναι σαφής: οι περίοδοι υψηλού κινδύνου ξεκινούν νωρίτερα, διαρκούν περισσότερο και ακραίες πυρκαγιές εμφανίζονται πλέον σε περιοχές που ιστορικά δεν αντιμετώπιζαν τόσο έντονο πρόβλημα.
Δεν είναι μόνο θέμα κλίματος – Ούτε μόνο θέμα καθαρισμού των δασών
Η νέα έρευνα προσθέτει ένα κρίσιμο στοιχείο σε μια συζήτηση που συχνά καταλήγει σε αντιπαράθεση για το εάν για τις καταστροφικές πυρκαγιές ευθύνεται περισσότερο η κλιματική αλλαγή ή η κακή διαχείριση των δασών.
Τα μοντέλα δείχνουν ότι και οι δύο παράγοντες έχουν σημασία.
Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη θερμότητα, την ξηρασία και τις ακραίες συνθήκες που κάνουν μια φωτιά πιο πιθανό να εξελιχθεί σε καταστροφή. Η κατάσταση της βλάστησης και η αποτελεσματικότητα της πρόληψης και της πυρόσβεσης καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό πόσο μακριά θα μπορέσει τελικά να εξαπλωθεί.
Γι’ αυτό και το μήνυμα της μελέτης είναι διπλό: η Ευρώπη χρειάζεται ταυτόχρονα δραστική μείωση των εκπομπών και ριζική αναβάθμιση της διαχείρισης των πυρκαγιών.
Χωρίς το πρώτο, οι καιρικές συνθήκες θα γίνονται ολοένα πιο ακραίες. Χωρίς το δεύτερο, οι κοινωνίες θα παραμένουν πολύ πιο ευάλωτες ακόμη και σε ένα ηπιότερο κλιματικό μέλλον.
newsbeast.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου