Η ακροδεξιά AfD έτοιμη να αναλάβει την ηγεσία του πρώτου γερμανικού κρατιδίου – Τι θα σημάνει για τη Γερμανία και την Ευρώπη

Μιχάλης Ψύλος • psilosm@naftemporiki.gr

Σε μια εβδομάδα, το κρατίδιο Σαξονία-Άνχαλτ , στην ανατολική Γερμανία, θα μπορούσε να γίνει το θέατρο ενός γεγονότος άνευ προηγουμένου από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο: Το ακροδεξιό κόμμα Alternative für Deutschland (AfD), ένα κόμμα που η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος χαρακτηρίζει επίσημα ως «εξτρεμιστικό» και «απειλή για τη δημοκρατική τάξη», αναμένεται να κερδίσει στις εκλογές την απόλυτη πλειοψηφία και να αναλάβει την κυβέρνηση του κρατιδίου.

Η ψηφοφορία της 6ης Σεπτεμβρίου προβλέπεται να είναι ένας πολιτικός σεισμός. Τα στοιχεία από τη δημοσκόπηση του ZDF-Politbarometer που δημοσιεύθηκε στις 28 Αυγούστου μιλούν ξεκάθαρα: το AfD προηγείται με 40%, ξεπερνώντας σαφώς το Χριστιανοδημοκρατικό CDU, το οποίο έχει κολλήσει στο 23%.

Πιο πίσω βρίσκονται η Αριστερά (Die Linke) στο 13%, το SPD στο 9% και οι Πράσινοι στο 6%.

«Αυτή η επιτυχία δεν είναι μια μεμονωμένη περίπτωση που περιορίζεται στη Σαξονία-Άνχαλτ», λένε στη Ναυτεμπορική, Γερμανοί δημοσιογράφοι. «Η Ανατολική Γερμανία αποτελεί πλέον ένα εδραιωμένο προπύργιο για το AfD, με υποστήριξη σταθερά πάνω από τον εθνικό μέσο όρο. Οι δημοσκοπήσεις σε ομοσπονδιακό επίπεδο επιβεβαιώνουν επίσης αυτή την τάση: το κόμμα βρίσκεται σταθερά στην κορυφή των Γερμανικών λιστών, με περίπου τρεις στους δέκα ψηφοφόρους να είναι πρόθυμοι να ψηφίσουν το ακροδεξιό κόμμα».

Η ενδεχόμενη νίκη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, ένα από τα φτωχότερα και λιγότερο πυκνοκατοικημένα κρατίδια της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας με λίγο πάνω από 2 εκατομμύρια κατοίκους, θα σηματοδοτήσει την αποτυχία ολόκληρης της στρατηγικής του γερμανικού πολιτικού κόσμου: ο πολιτικός και μιντιακός αποκλεισμός και η απομόνωση της Ακροδεξιάς έχουν αποδειχθεί αντιπαραγωγικές. Στην πραγματικότητα, ωθούν το AfD όλο και υψηλότερα. Το κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία είναι πλέον μακράν το κορυφαίο κόμμα σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, σε ομοσπονδιακό επίπεδο βρίσκεται στο 28%, ενώ το κόμμα του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς , η Ένωση CDU/CSU, βρίσκεται στο 22% και το SPD στο 12%.
Το πρόσωπο της ανόδου

Το πρόσωπο αυτής της ανόδου του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ είναι ο Ούλριχ Ζίγκμουντ , 35 ετών, ο επικρατέστερος υποψήφιος πρωθυπουργός του κρατιδίου.

Ο Ζίγκμουντ είναι ένας άτυπος πολιτικός της ριζοσπαστικής Ακροδεξιάς: νέος, τηλεοπτικός αστέρας,επιδέξιος στο να παρουσιάζεται ως ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας, ευαίσθητος στα καθημερινά προβλήματα των πολιτών.

«Στις δημόσιες ομιλίες του, αποφεύγει τους πιο βίαιους τόνους του εξτρεμιστικού ρεπερτορίου, προτιμώντας απλά συνθήματα, μια διαρκής παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και άμεση επαφή με τον λαό», λένε οι ίδιες πηγές στη Ναυτεμπορική.

Πίσω από τη μετριοπαθή πρόσοψη, ωστόσο, η πολιτική καριέρα του Ζίγκμουντ αφηγείται μια ιστορία εξτρεμισμού . Τον Νοέμβριο του 2023, ο Ζίγκμουντ ήταν μεταξύ των συμμετεχόντων στην αμφιλεγόμενη μυστική συνάντηση στο Πότσνταμ, όπου ακροδεξιοί δεξιοί και νεοναζί συζήτησαν σχέδια για «επαναπατρισμό» των μεταναστών-τη μαζική απέλαση , ακόμη και με τη βία, πολιτών ξένης καταγωγής.

Το AfD δεν κερδίζει τη Σαξονία-Άνχαλτ μόνο και μόνο επειδή προτείνει μια πιο σκληρή μεταναστευτική πολιτική ή επιτίθεται στο Μπάουχαους. Αγγίζει κάτι βαθύτερο σε ένα τμήμα του εκλογικού σώματος: την αίσθηση ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν.

«Ακριβώς αυτή η σύνδεση μεταξύ ιδεολογικού εξτρεμισμού και δημόσιας ενσυναίσθησης είναι η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της προεκλογικής του εκστρατείας. Στα διαδικτυακά του βίντεο, ο Ζίγκμουντ χαμογελάει, ακούει και είναι πάντα διαθέσιμος να απαντήσει στις ερωτήσεις των ανθρώπων. Αυτή η επικοινωνιακή στρατηγική αποδίδει καρπούς: στο TikTok, έχει ξεπεράσει τους 707.000 ακόλουθους, έναν τεράστιο αριθμό αν αναλογιστεί κανείς ότι ολόκληρο το κρατίδιο της Σαξονίας -Ανχαλτ έχει μόλις 2,12 εκατομμύρια κατοίκους.

Εκφράζει μια λαϊκιστική ρητορική που είναι θανατηφόρα στην απλότητά της: «Είμαστε εδώ, οι άλλοι σας έχουν εγκαταλείψει ». Αυτό το μήνυμα ριζώνει εύκολα σε κοινότητες που χαρακτηρίζονται από δημογραφική γήρανση, φυγή των νέων, κλείσιμο βασικών υπηρεσιών και το βαθιά ριζωμένο αίσθημα ότι οι ανατολικογερμανοί θεωρούνται πολίτες δεύτερης κατηγορίας εντός της επανενωμένης Γερμανίας.
Η «λατρεία της ενοχής»

Η γερμανική Ακροδεξιά δίνει άλλη μία ιδεολογική μάχη: ενάντια στην λεγόμενη Erinnerungskultur , την κουλτούρα της μνήμης μέσω της οποίας η Γερμανία έχτισε, στην μεταπολεμική περίοδο, την αντίθεσή της με τα εγκλήματα του ναζισμού και του Ολοκαυτώματος.

Στο μανιφέστο του AfD, η γερμανική ιστορική μνήμη περιγράφεται μέσω της έννοιας του «Schuldkult», της «λατρείας της ενοχής» , και το AfD ισχυρίζεται ότι θέλει να απελευθερώσει τους Γερμανούς από αυτό που θεωρεί μόνιμη κατάσταση ντροπής που συνδέεται με το ναζιστικό παρελθόν.

«Είναι μια βαθιά διχαστική θέση σε μια χώρα όπου η αντιμετώπιση των εγκλημάτων του ναζισμού θεωρείται εδώ και καιρό ένας από τους ηθικούς πυλώνες της μεταπολεμικής δημοκρατίας. Ένας πυλώνας που το AfD θέλει να πάψει να υπάρχει»,λένε πολιτικοί αναλυτές.

Ο Γιόζεφ Σούστερ, πρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου Εβραίων στη Γερμανία, είναι πεπεισμένος γι’ αυτό, αποκαλώντας τις επερχόμενες εκλογές «δοκιμασία δια πυρός για το δημοκρατικό κέντρο της χώρας μας». Ο Σούστερ κάλεσε τα παραδοσιακά κόμματα να αναλάβουν τις ευθύνες τους, προτρέποντάς τα να λάβουν επιτέλους σοβαρά υπόψη τα πραγματικά προβλήματα και τους φόβους των πολιτών.
Έλλειψη πειστικής απάντησης

Εδώ είναι που η συζήτηση για το AfD γίνεται πιο δύσκολο να απορριφθεί ως απλός εξτρεμισμός. Επειδή το πρόβλημα δεν είναι απλώς γιατί ένα αυξανόμενο τμήμα του εκλογικού σώματος ψηφίζει ένα ακροδεξιό κόμμα. Είναι ο λόγος για τον οποίο τα παραδοσιακά συστημικά κόμματα, τα οποία για δεκαετίες αντιπροσώπευαν το πολιτικό κέντρο της Γερμανίας, έχουν χάσει την ικανότητα να παρέχουν μια πειστική απάντηση στους φόβους και τις προσδοκίες ενός τμήματος της χώρας.

Το πιο εντυπωσιακό ποσοστό δεν είναι τόσο η ανεργία, αν και είναι υψηλότερη από τον εθνικό μέσο όρο: στη Σαξονία-Άνχαλτ, κυμαίνεται γύρω στο 8%, σε σύγκριση με περίπου 6% σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Πολύ πιο ανησυχητική είναι η έλλειψη προοπτικών που γίνεται αισθητή σε πολλές περιοχές του κρατιδίου. Με μέση ηλικία άνω των 50 ετών, οι νέοι, μορφωμένοι, φεύγουν γιατί δεν έχουν μέλλον στην ανατολική Γερμανία.
Ασταθής η ομοσπονδιακή κυβέρνηση

Οσο το AfD ενισχύεται, η κυβέρνηση του Βερολίνου είναι ολοένα και πιο ασταθής και ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς είναι ολοένα και πιο νευρικός.

Η Σαξονία-Άνχαλτ, όπως και το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και η πρωτεύουσα Βερολίνο, όπου θα διεξαχθούν εκλογές στις 20 Σεπτεμβρίου, είναι περιοχές που συνεχίζουν να ζητούν επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση της οικονομικής και βιομηχανικής κρίσης που πλήττει τη χώρα. Σε λίγο περισσότερο από ένα χρόνο, 25.000 εταιρείες έχουν χρεοκοπήσει σε όλη τη Γερμανία, με αποτέλεσμα να χαθούν πάνω από 200.000 θέσεις εργασίας. Και το AfD, παρά τη στρατηγική απομόνωσής του, συνεχίζει να κερδίζει έδαφος μεταξύ των ψηφοφόρων της εργατικής τάξης και των συνδικάτων.

Ο Μερτς, από την πλευρά του, συνεχίζει να διαβεβαιώνει ότι θα γίνουν μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις, αλλά σύμφωνα με φήμες που προέρχονται από το ίδιο του το κόμμα, είναι ολοένα και πιο νευρικός και ανασφαλής.

Η κυβέρνησή του συνεχίζει να επικεντρώνεται στον επανεξοπλισμό και το κλείσιμο των συνόρων, καθώς και στην απέλαση μεταναστών και αιτούντων άσυλο. Ο Μερτς έχτισε την εκλογική του επιτυχία το 2025, εν μέρει με μια πρόταση στην Ομοσπονδιακή Βουλή για τον περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης. Η πρόταση υποστηρίχθηκε επίσης από το AfD.

Η κοινή γνώμη διαμαρτυρήθηκε και ο Μερτς απέκλεισε οποιαδήποτε μορφή πολιτικής συνεργασίας με την ακροδεξιά.

Σήμερα, η κυβέρνησή του φαίνεται ολοένα και πιο αδύναμη και η ηγέτιδα του AfD, Άλις Βάιντελ, συνεχίζει να επωφελείται από την αποτυχημένη στρατηγική περιθωριοποίησης που εφάρμοσε ο Μερτς και ολόκληρος ο γερμανικός πολιτικός κόσμος. «Θα κερδίσουμε σε όλα τα κρατίδια και στη συνέχεια στην Ομοσπονδιακή Βουλή», είναι το προεκλογικό σύνθημα της Βάιντελ.

naftemporiki.gr