Εκλογές Ισραήλ: H μάχη για την επόμενη ημέρα και το ελληνικό στοίχημα

Κωνσταντίνος Λουκόπουλος*

Υπάρχουν εκλογές που αλλάζουν μια κυβέρνηση. Και υπάρχουν εκλογές που σηματοδοτούν το τέλος μιας ολόκληρης πολιτικής εποχής. Οι ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία.

Το διακύβευμα δεν είναι απλώς αν ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου θα παραμείνει Πρωθυπουργός ή αν ο πρώην Αρχηγός του Επιτελείου των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων (ΙΕΔ), επικεφαλής του κόμματος «Γιασάρ» (Σωστός-Ευθύς) Γκαντί Αϊζενκότ θα αναδειχθεί στον επόμενο ηγέτη του Ισραήλ.

Το ερώτημα είναι τι είδους Ισραήλ θα προκύψει μετά την 7η Οκτωβρίου. Ένα Ισραήλ που θα συνεχίσει στην πορεία της τελευταίας περιόδου, με ενισχυμένα τα κόμματα της δεξιάς και της μεσσιανικής ακροδεξιάς, με την κυβέρνηση να επιχειρεί τον έλεγχο της δικαστικής εξουσίας και ανοιχτή αντιπαράθεση με την Τουρκία; Ή ένα Ισραήλ που θα επιχειρήσει θεσμική επανεκκίνηση, αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο κράτος και αναπροσαρμογή της στρατηγικής του στη Μέση Ανατολή με ότι αυτό σημαίνει και για την χώρα μας;
Το τραύμα της 7ης Οκτωβρίου και ο Νετανιάχου

Ο Νετανιάχου αναντίρρητα είναι ο Πρωθυπουργός της 7ης Οκτωβρίου 2023, της πιο καταστροφικής ημέρας στην ιστορία του κράτους του Ισραήλ. Επί των ημερών του η Χαμάς έφθασε στο απόγειο της ισχύος της!

Δεν ήταν απλώς μία ευρείας κλίμακας τρομοκρατική επίθεση. Ήταν η μεγαλύτερη αποτυχία του ισραηλινού συστήματος εθνικής ασφάλειας. Απέτυχαν οι υπηρεσίες πληροφοριών, απέτυχε η στρατιωτική ετοιμότητα και για αρκετές ώρες ο στρατός δεν μπορούσε να προστατέψει τους Ισραηλινούς πολίτες! Για την 7η Οκτωβρίου απαιτείται ανεξάρτητη κρατική επιτροπή.

Γιατί όμως δεν θέλει ο Νετανιάχου μία πραγματικά ανεξάρτητη επιτροπή; Το ισραηλινό θεσμικό πλαίσιο προβλέπει κρατική επιτροπή έρευνας, της οποίας η σύνθεση δεν βρίσκεται στον άμεσο έλεγχο της κυβέρνησης κάτι στο οποίο ο ίδιος αντιδρά και προωθεί διαφορετικό μοντέλο έρευνας με διορισμένα μέλη από αυτόν! Αυτό δεν αρέσει στον ισραηλινό λαό. Όταν όμως ερευνάται η μεγαλύτερη αποτυχία του κράτους, δεν μπορεί εκείνος που ενδέχεται να ερευνηθεί να καθορίζει ποιος θα τον ερευνήσει
Η πληγή της δικαστικής «μεταρρύθμισης»

Οι εκλογές θα κρίνουν και την τύχη της προσπάθειας της Κυβέρνησης να αποδυναμώσει και να ελέγξει τον ρόλο της Δικαιοσύνης. Η δικαστική «μεταρρύθμιση» παρουσιάστηκε από το κόμμα Λικούντ ως προσπάθεια αποκατάστασης της …δημοκρατικής αρχής! Όμως η αντιπολίτευση αλλά και αρκετοί και μέσα στο Λικούντ θεωρούν ότι ο Νετανιάχου επιχειρεί εξασθένηση των θεσμικών αντίβαρων. Κοντολογίς είναι ζήτημα το ποιος ελέγχει την κυβέρνηση όταν η κυβέρνηση υπερβαίνει τα όρια της εξουσίας της;

Η νέα κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές θα κληθεί ουσιαστικά να αποφασίσει αν θα συνεχίσει αυτή την πορεία ή αν θα επιχειρήσει θεσμική αποκλιμάκωση.

Ο Αϊζενκότ δεν είναι… τυχαίος

Ο Γκαντί Αϊζενκότ δεν κάποιος «αιρετικός» πολιτικός. Είναι ως πρώην αρχηγός των ΙΕΔ άνθρωπος του συστήματος εθνικής ασφάλειας. Αποτελεί τον φυσικό εκφραστή ενός μεγάλου τμήματος της ισραηλινής κοινωνίας που λέει: «Θέλουμε ισχυρή ασφάλεια χωρίς να διαλύσουμε τους θεσμούς του κράτους». Αυτό είναι το πολιτικό του πλεονέκτημα.

Το βιογραφικό του μιλά από μόνο του. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να μετατρέψει αυτή την αξιοπιστία σε κυβερνητική πλειοψηφία. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι μπορεί. Το κόμμα του Γιασάρ εμφανίζεται σε ορισμένες δημοσκοπήσεις πρώτο με 25–26 έδρες, έναντι περίπου 21–23 του Λικούντ.

Βέβαια η πρωτιά δεν σημαίνει κυβέρνηση. Το αντι-Νετανιάχου στρατόπεδο εξακολουθεί να μην έχει σταθερά τις 61 έδρες. Δίπλα του και ο Γιαΐρ Γκολάν του κόμματος «Δημοκράτες» μετεξέλιξη του ιστορικού Εργατικού Κόμματος με διαφορετικό ρόλο. Ο Γκολάν θεωρεί τον Αϊζενκότ πιθανό επόμενο πρωθυπουργό, αναζητώντας ενωτική της αντιπολιτευτική ψήφο.

Εφόσον ο Αϊζενκότ καταφέρει να συγκροτήσει κεντρώο κυβερνητικό άξονα, ο Γκολάν μπορεί να γίνει σημαντικός εταίρος. Πάντως χωρίς την υποστήριξη των Αράβων Ισραηλινών (20%), αριθμητικά η συγκρότηση κυβέρνησης παραμένει δύσκολη. Ο Αϊζενκότ έχει μάλιστα εξετάσει το σενάριο κυβέρνησης μειοψηφίας 58 εδρών, προτιμώντας μια εύθραυστη κυβέρνηση από νέα κυβέρνηση Νετανιάχου.
Ο παράγοντας «μεσσιανική ακροδεξιά»

Ο Νετανιάχου έχει ένα πρόβλημα που δεν λύνεται εύκολα. Χρειάζεται τον Μπεν-Γκβιρ και τον Σμότριχ για να σχηματίσει κυβέρνηση, αλλά η παρουσία τους δυσκολεύει την προσπάθειά του να προσεγγίσει το πολιτικό κέντρο.

Η είσοδος του Ταξίαρχου Οφέρ Γουίντερ, ενός διακεκριμένου πολεμιστή, στην πολιτική έχει δημιουργήσει νέα διάσπαση στον συγκεκριμένο χώρο. Πρόσφατη δημοσκόπηση έδωσε στο νέο κόμμα του έξι έδρες, ενώ ταυτόχρονα έριξε το κόμμα του Σμότριχ κάτω από το εκλογικό όριο. Και αν ένα κόμμα δεν περάσει το όριο, οι ψήφοι του δεν μετατρέπονται σε έδρες.

Άρα η πολυδιάσπαση της ακροδεξιάς μπορεί να στερήσει από τον Νετανιάχου την κυβέρνηση. Και αυτό ίσως αποδειχθεί σημαντικότερο από το πόσες έδρες θα κερδίσει το Λικούντ.
Το Παλαιστινιακό: η διαφορά δεν είναι πια «πόλεμος ή ειρήνη»

Η ισραηλινή κοινωνία έχει μετακινηθεί δραματικά μετά την 7η Οκτωβρίου. Η ασφάλεια προηγείται. Ακόμη και πολιτικοί που προέρχονται από το κέντρο δεν μπορούν να εμφανιστούν ως υποστηρικτές μιας άμεσης και άνευ όρων δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους.

Ο Αϊζενκότ είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ναι ασφάλεια πρώτα, αλλά χωρίς να οδηγηθεί το Ισραήλ σε μόνιμη και ανεξέλεγκτη προσάρτηση της Δυτικής Όχθης όπως επιδιώκει το δίδυμο Σμότριχ – Μπεν Γκβιρ. Ο Γκολάν είναι σαφώς πιο κοντά στη διατήρηση προοπτικής πολιτικής λύσης. Ο Νετανιάχου προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις δύο πραγματικότητες.
Ισραήλ εναντίον Τουρκίας

Εδώ οι εκλογές αποκτούν τεράστια σημασία για την Ελλάδα. Με επίκεντρο την Συρία η αντιπαράθεση Ισραήλ –Τουρκίας έχει πλέον περάσει σε διαφορετικό επίπεδο. Η Τουρκία επιχειρεί να αποκτήσει σημαντικό στρατιωτικό εκτός από τον πολιτικό της ρόλο στη Συρία. Το Ισραήλ θεωρεί αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα στρατηγική απειλή.

Η πρόσφατη ισραηλινή επίθεση στη βάση Αμπού Νταχούρ στη βόρεια Συρία προκάλεσε νέα ένταση. Η Αμερική εξέφρασε ανησυχία ότι η ενέργεια θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη ισραηλινοτουρκική αντιπαράθεση.

Το ερώτημα στο Ισραήλ είναι αν η Τουρκία μπορεί να γίνει νέο Ιράν! Όχι βεβαίως ως ίδιας μορφής απειλή. Αλλά ως βασικός περιφερειακός ανταγωνιστής.
Το ελληνικό ενδιαφέρον

Η Ελλάδα δεν πρέπει να αντιμετωπίσει τις εκλογές του Οκτωβρίου ως μόνον εσωτερική υπόθεση του Ισραήλ. Γιατί πολύ απλά δεν είναι. Η στρατηγική σχέση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ έχει πλέον αποκτήσει μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάθος κάτι που η Τουρκία βλέπει ως στρατηγική πρόκληση.

Και οι εξελίξεις του 2026 επιβεβαιώνουν ότι η στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας – Ισραήλ βαθαίνει. Αυτό όμως δημιουργεί και μία μεγάλη ευκαιρία.
Η Ελλάδα δεν πρέπει να γίνει «δορυφόρος» του Ισραήλ

Εδώ χρειάζεται στρατηγική ψυχραιμία. Η Ελλάδα έχει συμφέρον να συνεργάζεται με ένα ισχυρό Ισραήλ. Δεν μπορεί όμως να εξαρτά την εξωτερική της πολιτική από μία συγκεκριμένη ισραηλινή κυβέρνηση, ούτε από τον Νετανιάχου αλλά ούτε και από τον Αϊζενκότ.

Η Αθήνα πρέπει να επενδύσει στη διακομματική στρατηγική σχέση με το κράτος του Ισραήλ. Εάν αύριο αλλάξει η κυβέρνηση στην Ιερουσαλήμ, η Αθήνα πρέπει να μπορεί να συνεχίσει απρόσκοπτα τη συνεργασία της έστω και αν Ισραήλ και Τουρκία αναζητήσουν κάποιας μορφής εξομάλυνσης των σχέσεων τους.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα μία κυβέρνηση Αϊζενκότ;

Πιθανότατα όχι ανατροπή της σχέσης με την Ελλάδα. Αντιθέτως μία κυβέρνηση Αϊζενκότ θα έχει σοβαρό ενδιαφέρον να διατηρήσει:Την αμυντική συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο
Την επιχειρησιακή διαλειτουργικότητα και την ανταλλαγή πληροφοριών,
Την αντι- drone συνεργασία και την κυβερνοασφάλεια,
Την γενικότερη συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η στρατηγική εταιρική σχέση είναι βαθιά. Εκτιμούμε ότι θα επιδιώξει να τη θεσμοποιήσει περισσότερο και να την αποσυνδέσει από την προσωπική σχέση με τον εκάστοτε πρωθυπουργό. Και αυτό θα είναι καλό για την Ελλάδα.

Αλλά υπάρχει μία μεγάλη διαφορά. Η κυβέρνηση Νετανιάχου έχει λόγο να βλέπει την Ελλάδα και την Κύπρο μέσα από το πρίσμα της αντιπαράθεσης με την Τουρκία. Μία κυβέρνηση Αϊζενκότ θα μπορούσε να επιχειρήσει κάτι πιο σύνθετο που δεν είναι κακό για εμάς.

Ισχυρή αποτροπή έναντι της Τουρκίας χωρίς απαραίτητα επιδίωξη μόνιμης αντιπαράθεσης.

Κάποιοι αφελείς στην Ελλάδα ας μην ….περιμένουν το Ισραήλ να «λύσει» τα ελληνοτουρκικά. Το Ισραήλ έχει τα δικά του συμφέροντα και τα δικά του προβλήματα ασφαλείας. Θα υπερασπιστεί πρώτα τα δικά του συμφέροντα. Όπως πρέπει να κάνει και η Ελλάδα. Η τριμερής σχέση πρέπει συνεπώς να στηρίζεται σε κοινά συμφέροντα, όχι σε κοινό εχθρό.
Η πραγματική ευκαιρία για την Αθήνα

Η Ελλάδα πρέπει να αξιοποιήσει την ισραηλινή προεκλογική περίοδο για να περάσει από τις «καλές σχέσεις» σε δομημένη στρατηγική αρχιτεκτονική. Παράλληλα η τριμερής Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ πρέπει να αποκτήσει ισχυρότερη αμερικανική διάσταση.

Γιατί χωρίς αμερικανική στρατηγική ομπρέλα, οποιοδήποτε σχήμα αντιπαράθεσης με την Τουρκία μπορεί να γίνει εύθραυστο.

Όμως χωρίς να ψάχνει εξωτερικό προστάτη η Ελλάδα χρειάζεται δικές της στρατιωτικές δυνατότητες + δική της διπλωματική ισχύ + συμμαχίες. Όχι συμμαχίες όμως ως υποκατάστατο εθνικής ισχύος.
Διαβάζοντας τις ισραηλινές εκλογές

Εάν κερδίσει ο Νετανιάχου, πολλοί στην Αθήνα θα θεωρήσουν ότι «τίποτε δεν αλλάζει». Λάθος. Εάν κερδίσει ο Αϊζενκότ, κάποιοι μπορεί να θεωρήσουν ότι «το Ισραήλ θα γίνει πιο ειρηνικό». Επίσης λάθος.

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Όποιος και αν είναι ο επόμενος πρωθυπουργός, το Ισραήλ θα παραμείνει ένα εξαιρετικά ισχυρό, στρατιωτικά προσανατολισμένο κράτος που θα θεωρεί την ασφάλεια υπαρξιακό ζήτημα.

Η αλλαγή θα αφορά κυρίως στους θεσμούς, στην διακυβέρνηση, στην διαχείριση του Παλαιστινιακού και στον τρόπο αντιμετώπισης της Τουρκίας.
Η Ελλάδα πρέπει να προετοιμαστεί από τώρα

Θα ήταν μεγάλο λάθος της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής να περιμένει το αποτέλεσμα της 27ης Οκτωβρίου για να αποφασίσει τι θέλει από το Ισραήλ. Η Αθήνα πρέπει τώρα να έχει έτοιμη στρατηγική για την επόμενη ισραηλινή κυβέρνηση. Είτε είναι Νετανιάχου είτε Αϊζενκότ.

Η τριμερής συνεργασία δεν πρέπει να είναι περιστασιακός άξονας εναντίον της Τουρκίας. Πρέπει να είναι θεσμοθετημένος μηχανισμός περιφερειακής ασφάλειας. Δεν πρέπει να επιδιώξουμε να γίνουμε το «αντιτουρκικό εργαλείο» του Ισραήλ αλλά να γίνουμε ισοβαρώς ο αναγκαίος στρατηγικός εταίρος του Ισραήλ στην Ευρώπη και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Συμπέρασμα

Οι εκλογές του Οκτωβρίου είναι πιθανότατα η σημαντικότερη εκλογική αναμέτρηση της χώρας μετά την εποχή που ο Νετανιάχου έγινε ο κυρίαρχος της ισραηλινής πολιτικής.

Ο Νετανιάχου εξακολουθεί να έχει πιθανότητες. Έχει μηχανισμό. Έχει πιστό εκλογικό σώμα. Έχει εμπειρία. Πουλάει ακόμα στους οπαδούς του την εικόνα του «έμπειρου ηγέτη ασφαλείας».

Αλλά έχει πλέον απέναντί του κάτι που δεν είχε ποτέ στο παρελθόν, μία ισχυρή εναλλακτική που σχετίζεται με την ασφάλεια. Ο Αϊζενκότ. Και δίπλα του υπάρχει ένας ευρύτερος αντι-Νετανιάχου χώρος, στον οποίο ο Γκολάν, ο Μπένετ και άλλες δυνάμεις μπορούν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο.

Το ερώτημα είναι ποιος θα βρει τις 61 έδρες! Πολλά θα κριθούν από τη μεσσιανική ακροδεξιά, τον κατακερματισμό της και το αν ο Νετανιάχου θα καταφέρει να κρατήσει ενωμένο το μπλοκ του.

Για την Ελλάδα, όμως, το σημαντικότερο μήνυμα βρίσκεται αλλού. Η Αθήνα δεν πρέπει να περιμένει να δει ποιος θα κερδίσει για να αποφασίσει τι θα κάνει. Πρέπει να είναι έτοιμη για την επόμενη ημέρα.

Γιατί ανεξάρτητα από το όνομα του επόμενου πρωθυπουργού, το Ισραήλ θα παραμείνει κρίσιμος στρατηγικός παράγοντας στην Ανατολική Μεσόγειο. Και η Τουρκία θα παραμείνει ο σημαντικότερος παράγοντας που θα επηρεάζει αυτή τη γεωπολιτική εξίσωση.

Η Ελλάδα έχει λοιπόν μπροστά της μία μοναδική ευκαιρία, να μετατρέψει την ελληνοϊσραηλινή σχέση από προσωπική και περιστασιακή σχέση κυβερνήσεων σε θεσμική, πολυεπίπεδη στρατηγική σχέση κρατών.

Η πραγματική αποτροπή στην Ανατολική Μεσόγειο δεν οικοδομείται με το να περιμένεις ποιος θα σε βοηθήσει όταν ξεσπάσει η κρίση. Οικοδομείται πολύ πριν από την κρίση. Να μην επενδύσει στον Νετανιάχου ή στον Αϊζενκότ. Να επενδύσει στην Ισχύ και στην σύγκλιση συμφερόντων μας.

*Ο Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Λουκόπουλος είναι Γεωστρατηγικός Αναλυτής.




naftemporiki.gr