Χωρίς πρόθεση να αλλάξει το νομοθετικό πλαίσιο που εμποδίζει την οριστική επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα εμφανίζεται η βρετανική κυβέρνηση, παρά τις πιέσεις που διατυπώθηκαν από εκπροσώπους διαφορετικών πολιτικών παρατάξεων στη Βουλή των Λόρδων.
Το Λονδίνο παραπέμπει στις συνομιλίες μεταξύ του Βρετανικού Μουσείου και της ελληνικής πλευράς, με βασικό σενάριο μια συμφωνία προσωρινού δανεισμού. Η υφυπουργός Πολιτισμού, βαρόνη Τουάικρος, ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει σχεδιασμός για νομοθετική παρέμβαση που θα επέτρεπε τη μόνιμη επιστροφή των Γλυπτών στην Αθήνα.
Κατηγορηματικό «όχι» στην τροποποίηση του νόμου του 1963
Το ζήτημα επανήλθε χθες, Τρίτη 3 Νοεμβρίου, έπειτα από ερώτηση του ανεξάρτητου κόμη του Κλάνκαρτι, ο οποίος ζήτησε να μάθει εάν η βρετανική κυβέρνηση έχει εξετάσει προτάσεις για την οριστική επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα. Η απάντηση της Τουάικρος ήταν σαφής. Όπως ανέφερε, δεν έχει πραγματοποιηθεί σχετική αξιολόγηση, ενώ η αλλαγή του νόμου του 1963 για το Βρετανικό Μουσείο δεν περιλαμβάνεται στον κυβερνητικό νομοθετικό σχεδιασμό. «Η κυβέρνηση δεν έχει σχέδια να αλλάξει τον νόμο ή να εισαγάγει νομοθεσία που θα επέτρεπε τη μόνιμη επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα», δήλωσε χαρακτηριστικά.
ADVERTISING
Τι προβλέπει ο νόμος και γιατί προωθείται ο δανεισμός
Ο νόμος του 1963 θέτει αυστηρούς περιορισμούς στη δυνατότητα του Βρετανικού Μουσείου να απομακρύνει οριστικά αντικείμενα από τις συλλογές του. Οι εξαιρέσεις αφορούν κυρίως διπλά εκθέματα ή αντικείμενα που θεωρούνται ακατάλληλα για διατήρηση. Παράλληλα, έχουν θεσπιστεί ειδικές ρυθμίσεις για την επιστροφή αντικειμένων που λεηλατήθηκαν κατά τη ναζιστική περίοδο, καθώς και ανθρώπινων λειψάνων ηλικίας μικρότερης των 1.000 ετών. Η υφυπουργός διευκρίνισε ότι το Βρετανικό Μουσείο λειτουργεί ανεξάρτητα από την κυβέρνηση, ωστόσο οφείλει να τηρεί τους περιορισμούς της ισχύουσας νομοθεσίας.
Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος του Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν, συνεχίζει τις επαφές για την επίτευξη μιας συμφωνίας μακροχρόνιου δανεισμού των Γλυπτών. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου σχεδίου, η Ελλάδα θα μπορούσε να φιλοξενήσει τα Γλυπτά, με αντάλλαγμα την περιοδική παρουσίαση σημαντικών ελληνικών αρχαιοτήτων στη Βρετανία.
Το μεγαλύτερο αγκάθι στις διαπραγματεύσεις εξακολουθεί να είναι το ιδιοκτησιακό καθεστώς. Το Βρετανικό Μουσείο ζητά από την ελληνική πλευρά να αναγνωρίσει την κυριότητά του επί των Γλυπτών και να δεσμευτεί για την επιστροφή τους μετά τη λήξη του δανεισμού. Μια τέτοια προϋπόθεση, ωστόσο, δεν γίνεται αποδεκτή από την Αθήνα.
Η Ταπισερί της Μπαγιέ ως μοντέλο συμφωνίας
Σημαντική αναφορά στη συζήτηση αποτέλεσε η Ταπισερί της Μπαγιέ, το ιστορικό γαλλικό έργο που πρόκειται να παραχωρηθεί προσωρινά στη Βρετανία και το οποίο αναφέρθηκε ως πιθανό πρότυπο για μια αντίστοιχη συμφωνία σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Ο Φιλελεύθερος Δημοκράτης λόρδος Άντινγκτον έθεσε το ερώτημα εάν η κυβέρνηση θα μπορούσε να διαθέσει κοινοβουλευτικό χρόνο για την αλλαγή της νομοθεσίας, στην περίπτωση που επιτευχθεί συμφωνία με την Ελλάδα. Η βαρόνη Τουάικρος απάντησε ότι προς το παρόν δεν υπάρχει συμφωνία, προσθέτοντας ότι το Βρετανικό Μουσείο καταβάλλει εντατικές προσπάθειες για την εξεύρεση λύσης μέσα στα όρια του υφιστάμενου νομικού πλαισίου.
Όπως εξήγησε, ο διευθυντής του Μουσείου έχει αναφέρει την Ταπισερί της Μπαγιέ ως πιθανό μοντέλο δανεισμού, ενώ η κυβέρνηση θα στήριζε μια συμφωνία που θα γινόταν αποδεκτή τόσο από τους Έλληνες υπουργούς όσο και από τον ελληνικό λαό.
Ωστόσο, όταν ο ανεξάρτητος λόρδος Ρίκετς ζήτησε να διασφαλιστεί ότι η Ταπισερί θα επιστρέψει στη Γαλλία μετά την ολοκλήρωση του δανεισμού, η απάντηση της υφυπουργού ήταν κατηγορηματική. «Δεν υπάρχει απολύτως καμία πρόθεση, και θα έπρεπε να περάσουν πάνω από το πτώμα μου, να προσπαθήσουμε να κρατήσουμε την Ταπισερί της Μπαγιέ σε αυτή τη χώρα», ανέφερε.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση ανέδειξε τη διαφορετική αντιμετώπιση των δύο υποθέσεων. Για το γαλλικό έργο η επιστροφή του στη χώρα προέλευσής του θεωρείται δεδομένη, ενώ στην περίπτωση των Γλυπτών του Παρθενώνα η βρετανική πλευρά εξακολουθεί να συζητά αποκλειστικά το ενδεχόμενο προσωρινής παραχώρησης.
REUTERS/Hannah McKayΗ σύγκριση με τη «Γκερνίκα» και οι διαφορετικές απόψεις στη Βουλή των Λόρδων
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο κόμης του Κλάνκαρτι έθεσε και την αισθητική διάσταση του ζητήματος, επισημαίνοντας ότι η επανένωση των Γλυπτών δεν αφορά αποκλειστικά νομικές ή εθνικές διεκδικήσεις, αλλά και την ενότητα ενός σημαντικού καλλιτεχνικού έργου.
Για να υποστηρίξει τη θέση του, χρησιμοποίησε ως παράδειγμα τη «Γκερνίκα» του Πικάσο, σημειώνοντας ότι εάν ο πίνακας είχε τεμαχιστεί και τα κομμάτια του βρίσκονταν σε διαφορετικά μουσεία, θα υπήρχαν έντονες αντιδράσεις για την ανάγκη επανένωσής του. «Δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίσουμε με τον ίδιο τρόπο και το αριστούργημα του Φειδία;», διερωτήθηκε. Ο ίδιος πρότεινε μια περιορισμένη αλλαγή της νομοθεσίας, η οποία θα έδινε στο Βρετανικό Μουσείο τη δυνατότητα να αποφασίσει αυτοτελώς για την οριστική επιστροφή των Γλυπτών.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Εργατική βαρόνη Τσακραμπάρτι, η οποία αμφισβήτησε τη λογική της συμφωνίας δανεισμού, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα τα Κοσμήματα του Στέμματος. Όπως ανέφερε, εάν κάποιος είχε αρπάξει ορισμένα από αυτά, δύσκολα θα γινόταν αποδεκτή μια συμφωνία που θα προέβλεπε απλώς τον δανεισμό τους.
Από την άλλη πλευρά, ο Συντηρητικός υποκόμης Χέιλσαμ προειδοποίησε ότι μια ενδεχόμενη επιστροφή των Γλυπτών θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα δυσμενές προηγούμενο, δεδομένου ότι τα βρετανικά μουσεία φιλοξενούν μεγάλο αριθμό αντικειμένων που αποκτήθηκαν από άλλες χώρες, συχνά κάτω από αμφιλεγόμενες συνθήκες.
Ο Εργατικός λόρδος Νταμπς ζήτησε επίσης διευκρινίσεις για το εάν απαιτείται νέα νομοθετική ρύθμιση προκειμένου να καταστεί δυνατή η επιστροφή, με την υφυπουργό να επαναλαμβάνει ότι ισχύουν οι υφιστάμενοι περιορισμοί.
Οι αναφορές στο Μουσείο της Ακρόπολης και την ελληνική διεκδίκηση
Υποστήριξη στην ελληνική θέση εξέφρασε και η βαρόνη Τζόουνς του Μούλσκομπ, μέλος των Πρασίνων και πρώην αρχαιολόγος. Η ίδια υπογράμμισε ότι τα Γλυπτά αποκτήθηκαν από τις οθωμανικές αρχές και όχι από το ελληνικό κράτος. Αναφερόμενη στην προσωπική της επίσκεψη στον Παρθενώνα, σημείωσε ότι είναι εμφανή τα κενά στα σημεία όπου κανονικά θα έπρεπε να βρίσκονται τα Γλυπτά.
Αντίστοιχα, η Φιλελεύθερη Δημοκράτισσα βαρόνη Χουσεΐν-Ετζέ υπενθύμισε ότι η Ελλάδα διεκδικεί την επιστροφή τους εδώ και πολλές δεκαετίες, έχοντας μάλιστα κατασκευάσει το Μουσείο της Ακρόπολης με ειδική πρόβλεψη για τη φιλοξενία τους, σε άμεση σύνδεση με τον αρχικό τους χώρο. Παράλληλα, επισήμανε ότι το Βρετανικό Μουσείο διαθέτει στις αποθήκες του μεγάλο αριθμό αρχαιοτήτων που θα μπορούσαν να εκτεθούν στη θέση των Γλυπτών.
Η ελληνική διεκδίκηση αφορά τα γλυπτά στοιχεία του Παρθενώνα που απομακρύνθηκαν στις αρχές του 19ου αιώνα από τον Τόμας Μπρους, έβδομο κόμη του Έλγιν. Ο ίδιος υποστήριζε ότι είχε λάβει σχετική άδεια από τις οθωμανικές αρχές, ωστόσο η Ελλάδα αμφισβητεί τη νομιμότητα της διαδικασίας και ζητά την επιστροφή τους στον φυσικό και ιστορικό τους χώρο. Υπενθυμίζεται ότι ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε παρομοιάσει στο παρελθόν τον διαχωρισμό των Γλυπτών με το ενδεχόμενο να κοπεί η «Μόνα Λίζα» στα δύο.
REUTERS/Dylan MartinezΗ στάση του Άντι Μπέρναμ και το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις
Ιδιαίτερη πολιτική διάσταση αποκτά η στάση της βρετανικής κυβέρνησης, καθώς ο σημερινός πρωθυπουργός, Άντι Μπέρναμ, είχε υποστηρίξει στο παρελθόν την επιστροφή των Γλυπτών χωρίς όρους, συμμετέχοντας μάλιστα σε πρωτοβουλία για την τροποποίηση του νόμου του 1963. Μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας, ωστόσο, παρέπεμψε την ευθύνη για τις σχετικές αποφάσεις στο Βρετανικό Μουσείο, χωρίς να δεσμευτεί για αλλαγή της νομοθεσίας.
Από την πλευρά της, η βαρόνη Τουάικρος επιχείρησε να διατηρήσει θετικό το κλίμα μεταξύ των δύο χωρών, τονίζοντας ότι Ελλάδα και Βρετανία συνδέονται με μια ισχυρή σχέση, η οποία στηρίζεται στην κοινή ιστορία και σε κοινές αξίες. Παρά τις παρεμβάσεις και τη διακομματική υποστήριξη που εκφράστηκε στη Βουλή των Λόρδων υπέρ της επανένωσης των Γλυπτών, η βρετανική κυβέρνηση δεν προτίθεται να άρει το νομοθετικό εμπόδιο.
Την ίδια στιγμή, η ελληνική πλευρά δεν αποδέχεται μια συμφωνία που θα απαιτούσε την αναγνώριση της βρετανικής κυριότητας. Ως αποτέλεσμα, οι διαπραγματεύσεις εξακολουθούν να βρίσκονται σε αδιέξοδο, με τον μακροχρόνιο δανεισμό να παραμένει η βασική πρόταση του Λονδίνου, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει εξασφαλίσει τη συναίνεση της Αθήνας.
Επιμέλεια: Γιώργος Κουλουβάρης
gkoul@naftemporiki.gr
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου