Στη δημοσιότητα δόθηκε την Τρίτη η ολοκληρωμένη ανασκόπηση της αντιπυρικής περιόδου του 2026, την οποία επιμελήθηκε από κοινού το WWF Ελλάς, η Πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME της Μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και το Παρατηρητήριο για τις Δασικές Πυρκαγιές- Firewatch.
Η ανασκόπηση, η οποία εκδίδεται για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, εστιάζει στις σημαντικότερες πυρκαγιές του 2026, παρουσιάζοντας τη γενική εικόνα της αντιπυρικής περιόδου, στις πυρομετεωρολογικές συνθήκες πριν και κατά τη διάρκεια αυτής, καθώς και στο κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα των φετινών δασικών πυρκαγιών. Συμπληρωματικά, καταλήγει σε χρήσιμα συμπεράσματα και διατυπώνει συγκεκριμένες προτάσεις για μια πιο αποτελεσματική διαχείριση των δασικών πυρκαγιών από εδώ και πέρα.
Όπως προέκυψε, η αντιπυρική περίοδος του 2026 χαρακτηρίστηκε από καμένες εκτάσεις χαμηλότερες του μέσου όρου της τελευταίας εικοσαετίας, αλλά παράλληλα είχε και σημαντικές ανθρώπινες, κοινωνικο-οικονομικές και οικολογικές απώλειες. Σύμφωνα με το European Forest Fire Information System (EFFIS), κάηκαν περίπου 354.000 στρέμματα, ενώ, συνυπολογίζοντας και μικρότερα περιστατικά που δεν καταγράφονται από το σύστημα, η συνολική έκταση εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 400.000 στρέμματα. Σε σύγκριση με την εικοσαετή περίοδο 2006-2025, η φετινή αντιπυρική περίοδος κατατάσσεται ως η όγδοη χειρότερη σε ό,τι αφορά τις καμένες εκτάσεις και τον αριθμό των πυρκαγιών.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι μόλις 12 μεγάλες πυρκαγιές ευθύνονται για περίπου το 80% των χαρτογραφημένων καμένων εκτάσεων, αναδεικνύοντας για ακόμα μία χρονιά τη διαχρονική δυσκολία αντιμετώπισης των μεγάλων και σύνθετων περιστατικών. Το δεδομένο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι πυρομετεωρολογικές συνθήκες του 2026 κινήθηκαν συνολικά κοντά στα κανονικά επίπεδα στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, επιβεβαιώνοντας πως η καταστροφικότητα των πυρκαγιών δεν εξαρτάται μόνο από τις καιρικές συνθήκες, αλλά και από την αποτελεσματικότητα της πρόληψης, την ετοιμότητα και την ικανότητα διαχείρισης μεγάλων περιστατικών. Ωστόσο, τονίζεται πως σε κάποιες από τις σημαντικές πυρκαγιές υπήρχαν ακραίες συνθήκες ανέμου που δυσχέραναν το έργο της καταστολής.
Περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα
Παρόλη τη μείωση των καμένων εκτάσεων, η φετινή αντιπυρική περίοδος είχε ένα ιδιαίτερα σημαντικό κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Ειδικότερα:Έντεκα άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ καταγράφηκαν τραυματισμοί και σημαντικές ζημιές σε κατοικίες, υποδομές και παραγωγικές δραστηριότητες.
Έξι προστατευόμενες περιοχές, συνολικής μικτής έκτασης 37.390 στρεμμάτων (τρεις περιοχές δικτύου Natura 2000, ένας Εθνικός Δρυμός και δύο Καταφύγια Άγριας Ζωής), επηρεάστηκαν συνολικά από τις φετινές πυρκαγιές.
Περίπου 59.443 στρέμματα κάηκαν εκ νέου μέσα σε διάστημα μικρότερο των 20 ετών, γεγονός που μειώνει τη δυνατότητα της φυσικής αναγέννησης και αυξάνει τον κίνδυνο της μακροχρόνιας υποβάθμισης των δασικών οικοσυστημάτων. Η πλειονότητα των εκτάσεων αυτών εντοπίζεται στις πυρκαγιές της Κρήτης (Ρέθυμνο), της Καρύστου, της Αττικοβοιωτίας (Πόρτο Γερμενό – Κιθαιρώνας), της Σκύρου και της Πάρου.
Ιδιαίτερα σοβαρές εκτιμάται ότι είναι οι οικολογικές επιπτώσεις στην περιοχή της Αττικοβοιωτίας, που δοκιμάστηκε και φέτος από τις πυρκαγιές. Τουλάχιστον 1,1 εκατ. στρέμματα έχουν καεί στην Αττική τα τελευταία 20 χρόνια, με το 1/5 αυτών να έχουν καεί δύο ή παραπάνω φορές, περιορίζοντας έτσι τη δυνατότητα φυσικής αναγέννησης και αυξάνοντας την ανάγκη περαιτέρω προστασίας αυτών των περιοχών.
Για μια ακόμη χρονιά, καταγράφονται σημαντικές απώλειες σε δασικά οικοσυστήματα που δεν διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς μεταπυρικής αναγέννησης και, ως εκ τούτου, παρουσιάζουν αυξημένη ευπάθεια στις δασικές πυρκαγιές (π.χ. δάση μαύρης πεύκης και ελάτης).
Οι φετινές πυρκαγιές επηρέασαν σημαντικές εκτάσεις λευκόδερμης πεύκης στην περιοχή της Τραπεζίτσας Κόνιτσας, ενός σπάνιου και υψηλής οικολογικής αξίας δασικού είδους, με περιορισμένη εξάπλωση στην Ελλάδα και αβέβαιη φυσική αποκατάσταση.
Οι σημαντικότερες πυρκαγιές του 2026
Τέσσερις είναι οι πυρκαγιές που είτε λόγω έκτασης, είτε λόγω των περιβαλλοντικών επιπτώσεών τους ή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους, εγείρουν μεγαλύτερη ανησυχία για φέτος.
Ειδικότερα:Η πυρκαγιά στην περιοχή Δυτική Αττική- Πόρτο Γερμενό αποτελεί τη μεγαλύτερη σε έκταση πυρκαγιά της αντιπυρικής περιόδου (113.386 στρ.), το 27% της οποίας έχει ξανακαεί τουλάχιστον μια φορά μέσα στα τελευταία 20 έτη.
Στην περιοχή του Ρεθύμνου καταγράφηκαν δύο σημαντικές πυρκαγιές (Κρύα Βρύση και Πρέβελη) που επηρέασαν συνολικά 50.120 στρέμματα. Η έκταση περιλαμβάνει δύο περιοχές Natura 2000, ενώ ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι πάνω από το μισό της συνολικά καμένης έκτασης (περίπου 28.940 στρέμματα) έχει καεί τουλάχιστον μία ακόμη φορά κατά την τελευταία εικοσαετία.
Η πυρκαγιά της Τραπεζίτσας στην Κόνιτσα εκδηλώθηκε από κεραυνική δραστηριότητα και τέθηκε υπό έλεγχο περίπου έναν μήνα μετά την εμφάνισή της. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στην κορυφογραμμή της Τραπεζίτσας, όπου η πυρκαγιά έπληξε με υψηλή δριμύτητα τμήματα του ώριμου δάσους ρόμπουλου (Pinus heldreichii), ενός εμβληματικού ορεινού κωνοφόρου μεγάλης οικολογικής αξίας και μακροβιότητας, τη στιγμή που δεν φαίνεται να έχουν παραμείνει αρκετά άκαυτα ώριμα δέντρα που θα συμβάλλουν στην αποκατάσταση του δάσους.
Τέλος, η πυρκαγιά στον Βόρειο Έβρο (Ρούσσα) εισήλθε στη χώρα μας από την Βουλγαρία στις αρχές Οκτωβρίου. Η συγκεκριμένη πυρκαγιά έρχεται να υπενθυμίσει το ζήτημα κοινής διαχείρισης και συνεργασίας σε διασυνοριακές πυρκαγιές, ειδικά μεταξύ χωρών που είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Θετικά σημεία, αδυναμίες και προτεραιότητες για το μέλλον
Η φετινή περίοδος ανέδειξε αρκετές θετικές εξελίξεις, όπως η αποτελεσματική αρχική αντιμετώπιση της πλειονότητας των πυρκαγιών, η ενισχυμένη αξιοποίηση επίγειων δυνάμεων και η περαιτέρω βελτίωση της διερεύνησης των αιτιών από τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού του Πυροσβεστικού Σώματος.
Ωστόσο, διαπιστώνονται ακόμα σημαντικές αδυναμίες στην πρόληψη, τον επιχειρησιακό συντονισμό και στην αντιμετώπιση μεγάλων πυρκαγιών. Ανησυχία προκαλεί η συμβολή του δικτύου μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στην εκδήλωση ιδιαίτερα καταστροφικών περιστατικών, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη στοχευμένων μέτρων πρόληψης και ενίσχυσης της ευθύνης των αρμόδιων διαχειριστών. Παράλληλα, εξακολουθεί να απουσιάζει ένα ολοκληρωμένο και διαφανές σύστημα καταγραφής του πραγματικού κόστους των πυρκαγιών και των δαπανών σε πρόληψη, καταστολή και αποκατάσταση.
Ο νέος νόμος 5281/2026 («Ενεργή Μάχη») αποτελεί μια σημαντική θεσμική εξέλιξη, ενσωματώνοντας αρκετές από τις προτάσεις που έχουν διατυπωθεί διαχρονικά από το WWF Ελλάς για τη συνολική διαχείριση των δασικών πυρκαγιών. Η ουσιαστική εφαρμογή του, ωστόσο, αποτελεί πλέον το βασικό ζητούμενο. Στην κατεύθυνση αυτή, η φετινή ανασκόπηση αναδεικνύει ως βασικές προτεραιότητες τις ακόλουθες δράσεις, μέρος των οποίων προβλέπονται και στον νέο νόμο:Μείωση των ενάρξεων πυρκαγιών, μέσα από στοχευμένες δράσεις πρόληψης, συστηματική διερεύνηση και δημόσια διάθεση δεδομένων για τα αίτια.
Βελτίωση της αντιμετώπισης μεγάλων πυρκαγιών, με ενίσχυση του επιχειρησιακού συντονισμού, της επιστημονικής υποστήριξης και της αξιοποίησης των επίγειων δυνάμεων και των εθελοντικών ομάδων δασοπυρόσβεσης.
Ενίσχυση της πρόληψης και της προστασίας ευάλωτων οικοσυστημάτων, δίνοντας προτεραιότητα σε περιοχές υψηλού κινδύνου, προστατευόμενες περιοχές και διπλοκαμένες εκτάσεις.
Καταγραφή και αξιολόγηση των πόρων πρόληψης και καταστολής και των αποτελεσμάτων που φέρουν.
Εφαρμογή της διαδικασίας αποκόμισης διδαγμάτων μετά από κάθε αντιπυρική περίοδο, με συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Το βασικό δίδαγμα της αντιπυρικής περιόδου του 2026 είναι ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση των περισσότερων πυρκαγιών δεν αρκεί όταν ένας μικρός αριθμός περιστατικών εξακολουθεί να προκαλεί το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών. Η μετάβαση από τη διαχείριση των συνεπειών στη συστηματική μείωση του κινδύνου απαιτεί συνέπεια στην πρόληψη, ουσιαστική συνεργασία, αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και εφαρμογή των θεσμικών αλλαγών στην πράξη.
Η ανασκόπηση της αντιπυρικής περιόδου του 2026 αποτελεί μία συνεργατική προσπάθεια μεταξύ τριών ανεξάρτητων φορέων (WWF Ελλάς, Πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME της Μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Παρατηρητήριο για τις Δασικές Πυρκαγιές- Firewatch). Στόχος της είναι η ενίσχυση της λογοδοσίας και η εδραίωση συστηματικών διαδικασιών για την εξαγωγή χρήσιμων διδαγμάτων για το άμεσο μέλλον. Κατόπιν σχετικών προτάσεων κατά τα προηγούμενα χρόνια, ο ν. 5281/2026 πλέον θεσπίζει τη δημόσια διαδικασία αποκόμισης διδαγμάτων έπειτα από κάθε αντιπυρική περίοδο και σημαντικά περιστατικά πυρκαγιών. Είναι εξαιρετικά σημαντικό η εφαρμογή της διάταξης αυτής να ξεκινήσει από την αντιπυρική περίοδο του 2026 και άρα αυτή να είναι ουσιαστικά η τελευταία, τέτοιας μορφής, έκθεση των τριών φορέων.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου