Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει εδώ και τρία χρόνια ένα εργαλείο που σχεδιάστηκε για τις μεγάλες γεωοικονομικές συγκρούσεις του 21ου αιώνα. Δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ.
Σήμερα, όμως, το λεγόμενο anti-coercion instrument –το «εμπορικό μπαζούκα» των Βρυξελλών– περνά από τη θεωρία στην πράξη, καθώς οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για δασμούς και «εκβιασμό» με φόντο τη Γροιλανδία φέρνουν την Ε.Ε. μπροστά σε μια ιστορική απόφαση.
Τι ακριβώς είναι
Το anti-coercion instrument (ACI) υιοθετήθηκε το 2023, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εμπορικές σχέσεις παγκοσμίως άρχισαν να αντιμετωπίζονται ως όπλο ισχύος. Στόχος του είναι να προστατεύει την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη – μέλη από οικονομικό εξαναγκασμό τρίτων χωρών.
Η Ε.Ε. ορίζει ως εξαναγκασμό κάθε περίπτωση όπου ένα κράτος απειλεί ή επιβάλλει μέτρα στο εμπόριο ή στις επενδύσεις για να αναγκάσει την Ένωση ή ένα κράτος-μέλος να αλλάξει πολιτική, να λάβει συγκεκριμένη απόφαση ή να εγκαταλείψει κυριαρχικά του δικαιώματα.
Στα χαρτιά, η απειλή δασμών εναντίον της Δανίας ώστε να αποδεχθεί την πώληση της Γροιλανδίας εμπίπτει ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο.
Γιατί χαρακτηρίζεται «μπαζούκα»
Το ACI δεν περιορίζεται σε αντίμετρα τύπου «δασμοί για δασμούς». Δίνει στην Ε.Ε. τη δυνατότητα να χτυπήσει στην καρδιά της ενιαίας αγοράς, που αριθμεί περίπου 500 εκατομμύρια καταναλωτές.
Συγκεκριμένα, επιτρέπει:Περιορισμό ή απαγόρευση εισαγωγών και εξαγωγών αγαθών
Αποκλεισμό ξένων εταιρειών από δημόσιους διαγωνισμούς
Περιορισμό πρόσβασης στην αγορά υπηρεσιών
Αναστολή ή περιορισμό δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας
Περιορισμό επενδύσεων και αδειών λειτουργίας
Για τις ΗΠΑ, αυτό σημαίνει ότι αμερικανικές εταιρείες –από τη βιομηχανία έως την τεχνολογία– θα μπορούσαν να βρεθούν εκτός της ευρωπαϊκής αγοράς. Γι’ αυτό και το εργαλείο χαρακτηρίζεται «πυρηνική επιλογή»: δεν στοχεύει απλώς προϊόντα, αλλά ολόκληρα επιχειρηματικά μοντέλα.
Πώς ενεργοποιείται – και γιατί δεν είναι άμεσο
Σε αντίθεση με μια απλή απόφαση για δασμούς, το ACI είναι χρονοβόρο και πολιτικά βαρύ.
Η διαδικασία έχει τρία στάδια:
Έρευνα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει έως τέσσερις μήνες για να εξετάσει αν υπάρχει εξαναγκασμός.
Πολιτική απόφαση: Τα κράτη-μέλη αποφασίζουν με ειδική πλειοψηφία (55% των χωρών που εκπροσωπούν το 65% του πληθυσμού).
Διαπραγμάτευση και αντίμετρα: Αν αποτύχουν οι συνομιλίες, η Ε.Ε. μπορεί να ενεργοποιήσει τα μέτρα.
Ακόμη και η έναρξη της διαδικασίας, πάντως, λειτουργεί αποτρεπτικά: είναι μήνυμα ότι η Ε.Ε. είναι έτοιμη να κλιμακώσει.
Το πολιτικό δίλημμα των Βρυξελλών
Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν η Ε.Ε. μπορεί να χρησιμοποιήσει το εργαλείο, αλλά αν πρέπει. Το ACI δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ, ούτε απέναντι στην Κίνα όταν περιόρισε εξαγωγές σπάνιων γαιών, ούτε σε προηγούμενες εμπορικές συγκρούσεις με τις ΗΠΑ.
Χώρες όπως η Γερμανία και η Ιταλία παραμένουν επιφυλακτικές, φοβούμενες:Κλιμάκωση σε πλήρη εμπορικό πόλεμο
Πλήγμα στις διατλαντικές σχέσεις
Παρενέργειες στην ευρωπαϊκή οικονομία
Την ίδια στιγμή, η δημόσια τοποθέτηση ηγετών όπως ο Εμανουέλ Μακρόν δείχνει ότι η ανοχή απέναντι σε απειλές κυριαρχίας εξαντλείται.
Ισχύς ή ρίσκο;
Η υπόθεση της Γροιλανδίας αποτελεί δοκιμασία γεωπολιτικής ενηλικίωσης για την Ε.Ε. Αν το anti-coercion instrument μείνει ανενεργό ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, θα παγιωθεί η εικόνα μιας Ένωσης που διαθέτει ισχύ στα χαρτιά αλλά διστάζει να τη χρησιμοποιήσει.
Από την άλλη, η ενεργοποίησή του απέναντι στις ΗΠΑ εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους: οικονομική αβεβαιότητα, αναταράξεις στις αγορές και ρήγμα σε μια συμμαχία που παραμένει κρίσιμη για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Όμως το δίλημμα είναι σαφές: αν η Ε.Ε. δεν υπερασπιστεί την κυριαρχία κράτους-μέλους απέναντι σε ανοιχτό οικονομικό εκβιασμό, πότε ακριβώς θα το κάνει; Το «μπαζούκα» ίσως σχεδιάστηκε ως αποτροπή. Τώρα, όμως, η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει αν είναι απλώς ένα όπλο βιτρίνας – ή πραγματικό εργαλείο ισχύος.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου