Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
Ο Ντόναλντ Τραμπ ετοιμάζεται να δοκιμάσει ένα όπλο που οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν εναντίον του Ιράν εδώ και δεκαετίες – αυτή τη φορά όμως στη μέγιστη δυνατή έντασή του.
Η Ουάσιγκτον προαναγγέλλει τις «σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία», απειλεί να αποκόψει οικονομικά όχι μόνο την Τεχεράνη αλλά και όσους εξακολουθούν να συναλλάσσονται μαζί της και υπόσχεται έναν οικονομικό στραγγαλισμό ικανό, κατά τον Σκοτ Μπέσεντ, ακόμη και να οδηγήσει σε «κατάρρευση του καθεστώτος».
Το ερώτημα είναι εάν υπάρχει πλέον αρκετή οικονομική πίεση που δεν έχει ήδη ασκηθεί. Έπειτα από χρόνια κυρώσεων, έξι μήνες πολέμου και αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, η οικονομία της χώρας βρίσκεται ήδη σε ασφυξία. Το ριάλ έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα, ο πληθωρισμός εξανεμίζει τα εισοδήματα και βασικά εισαγόμενα αγαθά γίνονται δυσεύρετα ή απαγορευτικά ακριβά.
Κι όμως, όπως επισημαίνουν αναλυτές στο CNN, το ιρανικό σύστημα έχει αποκτήσει κάτι που δυσκολεύει ιδιαίτερα την αμερικανική στρατηγική: εξαιρετικά υψηλή αντοχή στον οικονομικό πόνο.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ελπίζει ακόμη και σε κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος. REUTERS/Elizabeth Frantz/File Photo«Οι πιο σκληρές κυρώσεις στην ιστορία»
Η νέα αμερικανική επίθεση αναμένεται να κινηθεί πολύ πέρα από την κλασική επιβολή κυρώσεων σε ιρανικές επιχειρήσεις, τράπεζες ή αξιωματούχους.
Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε χώρα επιτρέψει σε τράπεζες, επιχειρήσεις, αεροδρόμια ή κρατικούς φορείς να προσφέρουν οποιαδήποτε οικονομική «σανίδα σωτηρίας» στο Ιράν θα αντιμετωπίσει η ίδια σοβαρές οικονομικές συνέπειες.
Πετρέλαιο, μεταφορές, χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, ανταλλακτήρια, νηολόγια, εταιρείες-βιτρίνες και δίκτυα παράκαμψης των κυρώσεων μπαίνουν στο στόχαστρο.
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ περιέγραψε τη στρατηγική ως ένα «διπλό χτύπημα»: στον ήδη υφιστάμενο αποκλεισμό θα προστεθεί ένα νέο, πολύ αυστηρότερο καθεστώς κυρώσεων.
«Είστε μαζί μας ή εναντίον μας», ήταν ουσιαστικά το μήνυμα που έστειλε προς τις χώρες που συνεχίζουν τις συναλλαγές με την Τεχεράνη.
Ο ίδιος μιλά για τη «μεγαλύτερη συντονισμένη οικονομική απομόνωση στην ιστορία του κόσμου».
Το πρόβλημα: Το Ιράν ξέρει να ζει με τις κυρώσεις
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αδυναμία του σχεδίου. Η Τεχεράνη δεν αντιμετωπίζει για πρώτη φορά οικονομικό αποκλεισμό. Έχει περάσει δεκαετίες χτίζοντας έναν παράλληλο μηχανισμό εμπορίου και χρηματοδότησης σχεδιασμένο ακριβώς για να λειτουργεί έξω από το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Εταιρείες-βιτρίνες, μεσάζοντες, ανταλλακτήρια, μεταφορτώσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, παραποιημένα στοιχεία εντοπισμού δεξαμενόπλοιων και πλαστά έγγραφα αποτελούν κομμάτια ενός τεράστιου δικτύου παράκαμψης των κυρώσεων.
Μόνο το 2024, σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής FinCEN που επικαλείται το CNN, ιρανική δραστηριότητα ύψους 9 δισ. δολαρίων στο σκιώδες τραπεζικό σύστημα πέρασε μέσω αμερικανικών ανταποκριτριών τραπεζών.
Οι πληρωμές μπορούν παράλληλα να πραγματοποιούνται σε κινεζικό γουάν, μέσω ανταλλαγής προϊόντων ή έξω από το τραπεζικό σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.
Γι’ αυτό και το κρίσιμο ζήτημα για την Ουάσιγκτον δεν είναι πόσα ακόμη ιρανικά δεξαμενόπλοια ή εταιρείες-βιτρίνες μπορεί να προσθέσει στις μαύρες λίστες της. Είναι εάν είναι διατεθειμένη να χτυπήσει εκείνους που κρατούν πραγματικά ανοιχτές τις οικονομικές αρτηρίες του Ιράν.
Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERSΟ ελέφαντας στο δωμάτιο λέγεται Κίνα
Και αυτό οδηγεί αναπόφευκτα στο Πεκίνο. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, η Κίνα αγόρασε περίπου το 80% του ιρανικού πετρελαίου που μεταφέρθηκε διά θαλάσσης το 2025.
Μεγάλο μέρος των συναλλαγών πραγματοποιείται μέσω ανεξάρτητων κινεζικών διυλιστηρίων, ενώ έχουν καταγραφεί μεταφορτώσεις ιρανικού πετρελαίου ακόμη και στα ανοικτά της Μαλαισίας.
Για να προκαλέσει πραγματικά ασφυξία στην Τεχεράνη, επομένως, η Ουάσιγκτον θα πρέπει να είναι έτοιμη να επιβάλει κυρώσεις σε μεγάλους Κινέζους αγοραστές, διυλιστήρια και ενδεχομένως τράπεζες που διαχειρίζονται ιρανικά κεφάλαια.
Αυτό όμως θα μετέτρεπε την οικονομική επίθεση κατά του Ιράν σε δυνητική σύγκρουση με τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.
Το Πεκίνο έχει ήδη απορρίψει τις αμερικανικές απειλές. «Οι κυρώσεις και η πίεση δεν βοηθούν στην επίλυση του προβλήματος», δήλωσε το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών, ζητώντας επιστροφή στη διπλωματία.
Και η δυνατότητα της Ουάσιγκτον να πιέσει την Κίνα δεν είναι απεριόριστη: αρκετές επιχειρήσεις και διυλιστήρια που συμμετέχουν στο εμπόριο έχουν περιορισμένη έκθεση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
REUTERS/Evan Vucci/PoolΠοιος τελικά πληρώνει τις κυρώσεις
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο πρόβλημα για τη στρατηγική Τραμπ: οι κυρώσεις μπορεί να προκαλέσουν τεράστιο πόνο χωρίς να προκαλέσουν πολιτική υποχώρηση.
Και το μεγαλύτερο μέρος αυτού του πόνου πέφτει στους απλούς Ιρανούς. Ο ίδιος ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει αναγνωρίσει τη σοβαρότητα της κατάστασης, ζητώντας συγγνώμη από τους πολίτες για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν εν μέσω, όπως είπε, ενός «ολοκληρωτικού οικονομικού, στρατιωτικού και πολέμου ασφαλείας».
Κάτοικοι της Τεχεράνης περιγράφουν στο CNN μια καθημερινότητα στην οποία δεν είναι μόνο ότι όλα έχουν γίνει ακριβότερα. Ορισμένα αγαθά – ακόμη και φάρμακα – απλώς δεν βρίσκονται.
Μικρές επιχειρήσεις βλέπουν τις εισαγωγές να στερεύουν και τις τιμές ακόμη και των εγχώριων προϊόντων να ανεβαίνουν.
Νέες κυρώσεις, εκτιμούν οικονομολόγοι, θα ασκήσουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στο ριάλ, θα τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό και θα πλήξουν ιδιαίτερα μισθωτούς, συνταξιούχους, μικρές επιχειρήσεις και νοικοκυριά χαμηλότερων εισοδημάτων.
Αντίθετα, τα ισχυρά δίκτυα που συνδέονται με το πολιτικό σύστημα μπορούν να προστατευθούν σε μεγαλύτερο βαθμό – και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και να κερδίσουν από το λαθρεμπόριο, τη διαχείριση συναλλάγματος και τον έλεγχο των δυσεύρετων εισαγωγών.
Η Τεχεράνη απειλεί με «σεισμική» απάντηση
Το Ιράν, από την πλευρά του, επιχειρεί να ανεβάσει δραματικά το κόστος για όσους αποφασίσουν να ακολουθήσουν την Ουάσιγκτον.
Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας Μοχσέν Ρεζαΐ προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε χώρα συμμετάσχει στον αμερικανικό οικονομικό πόλεμο θα θεωρηθεί εχθρική και μπορεί να αντιμετωπίσει «σεισμική» απάντηση.
Περιέγραψε μάλιστα μια κλιμάκωση τριών σταδίων: πρώτα συνομιλίες, στη συνέχεια προειδοποίηση και, εάν η άλλη πλευρά δεν υποχωρήσει, πλήγματα στα συμφέροντά της.
Το μήνυμα προς τις χώρες του Κόλπου ήταν ακόμη πιο σαφές: εάν συμμετάσχουν στην αμερικανική εκστρατεία, «ούτε μία σταγόνα πετρελαίου» δεν θα φύγει από την περιοχή, ούτε μέσω των Στενών του Ορμούζ ούτε από εναλλακτικές διαδρομές.
Η απειλή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούσε σε καιρό ειρήνης από το Ορμούζ.
Η μεγάλη παγίδα
Εδώ βρίσκεται ίσως και το μεγαλύτερο παράδοξο της «οικονομικής D-Day». Η Ουάσιγκτον θέλει να αυξήσει τόσο πολύ το οικονομικό κόστος για το Ιράν ώστε να αναγκάσει την Τεχεράνη να υποχωρήσει. Το Ιράν όμως διαθέτει έναν τρόπο να μεταφέρει μέρος αυτού του κόστους πίσω στον υπόλοιπο κόσμο: την ενέργεια.
Εάν η πίεση οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση στο Ορμούζ ή σε επιθέσεις εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων και θαλάσσιων μεταφορών στον Κόλπο, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου θα περάσει στην παγκόσμια οικονομία – και τελικά στον Αμερικανό καταναλωτή.
Και αυτό συμβαίνει ενώ ο Τραμπ πλησιάζει στις ενδιάμεσες εκλογές με τους ψηφοφόρους ιδιαίτερα ευαίσθητους στις τιμές της βενζίνης.
Μπορεί πράγματι να «καταρρεύσει» το καθεστώς;
Ο Μπέσεντ δηλώνει ότι η στρατηγική «θα λειτουργήσει» και ότι οι ΗΠΑ μπορούν να οδηγήσουν το ιρανικό καθεστώς σε κατάρρευση. Αρκετοί αναλυτές είναι πολύ πιο επιφυλακτικοί.
Η Ντίνα Εσφαντιάρι, επικεφαλής γεωοικονομικής ανάλυσης για τη Μέση Ανατολή στο Bloomberg Economics, εκτιμά ότι η Τεχεράνη έχει αποδείξει πως είναι διατεθειμένη να υποστεί εξαιρετικά μεγάλο οικονομικό κόστος.
«Είναι πρόθυμοι να αντέξουν την καταιγίδα και είναι πρόθυμοι να περάσουν τον πόνο», είπε στο CNN, εκτιμώντας ότι κανένα από τα μέτρα που εξετάζει ο Τραμπ δεν πρόκειται από μόνο του να οδηγήσει το Ιράν σε συνθηκολόγηση.
Και αυτό είναι τελικά το μεγάλο στοίχημα της Ουάσιγκτον: όχι εάν μπορεί να κάνει την ιρανική οικονομία να πονέσει – αυτό ήδη συμβαίνει. Αλλά εάν μπορεί να κάνει τον οικονομικό πόνο τόσο μεγάλο ώστε να αλλάξει τη συμπεριφορά ενός καθεστώτος που έχει μάθει επί δεκαετίες να επιβιώνει μεταφέροντας το μεγαλύτερο μέρος του κόστους στους πολίτες του.
Γιατί εάν δεν το πετύχει, η «οικονομική D-Day» μπορεί να προκαλέσει κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που επιδιώκει ο Λευκός Οίκος: περισσότερη εξαθλίωση μέσα στο Ιράν, μεγαλύτερη ένταση με την Κίνα και ακόμη ακριβότερη ενέργεια για τον υπόλοιπο κόσμο.
Με πληροφορίες από CNN, Blooomberg, Al Jazeera
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου