Όταν οι ΗΠΑ «έσβησαν» για λίγες ημέρες την παροχή κρίσιμων πληροφοριών προς την Ουκρανία τον Μάρτιο του 2025, οι Ευρωπαίοι κατάλαβαν πόσο εύθραυστη είναι η ασφάλειά τους απέναντι στα πυρηνικά και στη ρωσική απειλή. Η σύντομη, αλλά σοκαριστική διακοπή λειτούργησε ως reality check: η Ουάσινγκτον δεν θεωρείται πλέον αξιόπιστος και αυτονόητος στρατιωτικός εταίρος, ενώ η Ευρώπη αναζητά επειγόντως «plan B» για την αποτροπή.
Μέχρι σήμερα, η ευρωπαϊκή ασφάλεια βασιζόταν στην αμερικανική «πυρηνική ομπρέλα», με τις ΗΠΑ να σταθμεύουν όπλα στην ήπειρο και να εγγυώνται την άμυνα μέσω του ΝΑΤΟ απέναντι στη Ρωσία, που διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο. Όμως, με τον Ντόναλντ Τραμπ να πιέζει τους συμμάχους για μεγαλύτερη ανάληψη βαρών και με την εσωτερική πολιτική στην Αμερική να γίνεται ολοένα πιο απρόβλεπτη, οι Ευρωπαίοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με το ενδεχόμενο να μείνουν «μόνοι στο σπίτι» με μια πυρηνικά εξοπλισμένη Ρωσία στη γειτονιά τους.
Οι Ευρωπαίοι και τα πυρηνικά διλήμματα
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες άρχισαν –για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου– να συζητούν σοβαρά την προοπτική δικής τους πυρηνικής αποτροπής, όπως αποκαλύπτουν άνθρωποι με γνώση των μυστικών συνομιλιών μεταξύ κυβερνήσεων και στρατιωτικών επιτελείων. Επί του παρόντος, μόνο η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν πυρηνικά όπλα: το Παρίσι με περίπου 280 ανεπτυγμένες κεφαλές και δυνατότητα αυτόνομης παραγωγής, το Λονδίνο με περίπου 120 ανεπτυγμένες κεφαλές, αλλά με βαθιά εξάρτηση από την αμερικανική αλυσίδα εφοδιασμού για τους πυραύλους του.
Ο Εμανουέλ Μακρόν ετοιμάζεται, σύμφωνα με πηγές, να απευθύνει μέσα στον μήνα ομιλία στην οποία θα προσφέρει διεύρυνση της γαλλικής πυρηνικής αποτροπής στους υπόλοιπους Ευρωπαίους, μια ιδέα που είχε ήδη «φωτογραφίσει» μετά την κρίση στην Ουκρανία. Την ίδια στιγμή, Λονδίνο και Παρίσι έχουν ήδη κάνει βήματα σύγκλισης, υπογράφοντας τη λεγόμενη Διακήρυξη του Northwood, όπου αναγνωρίζουν ότι οι ανεξάρτητες πυρηνικές τους δυνάμεις μπορούν να συντονιστούν και να συμβάλουν σημαντικά στη συνολική ασφάλεια του ΝΑΤΟ.
Οι εμπειρογνώμονες πάντως προειδοποιούν ότι η ιδέα μιας ενιαίας «πανευρωπαϊκής» πυρηνικής δύναμης δεν είναι ρεαλιστική, ούτε οικονομικά ούτε πολιτικά. Η Ευρώπη ήδη δαπάνησε πάνω από 530 δισ. δολάρια σε αμυντικές δαπάνες το 2025, με την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο να αγγίζουν από κοινού πάνω από το μισό του ΑΕΠ της Πολωνίας μόνο για συμβατικές ενισχύσεις, γεγονός που κάνει οποιοδήποτε νέο μεγαλεπήβολο πυρηνικό πρόγραμμα εξαιρετικά επίπονο για τους φορολογουμένους.
Πυρηνικά σχέδια των Ευρωπαίων: ομπρέλα, «turnkey» ή τίποτα;
Η συζήτηση για τα πυρηνικά μεταξύ των Ευρωπαίων παραμένει αυστηρά διακριτική: οι εμπλεκόμενες χώρες –κυρίως εκείνες που φιλοξενούν αμερικανικά στρατεύματα, βρίσκονται κοντά στη Ρωσία και αισθάνονται την απειλή Πούτιν πιο άμεσα– προτιμούν διμερείς ή τριμερείς φόρμουλες εμπιστοσύνης, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Στόχος είναι αφενός να μην σταλεί μήνυμα απερίσκεπτης κλιμάκωσης στη Μόσχα, αφετέρου να εξεταστούν σενάρια από την ενίσχυση της γαλλικής «ομπρέλας» μέχρι τη μεταστάθμευση γαλλικών πυρηνοφόρων μαχητικών σε χώρες όπως η Πολωνία.
Άλλες ιδέες στο τραπέζι περιλαμβάνουν τη δημιουργία «turnkey» δυνατοτήτων: μεμονωμένα κράτη να επενδύσουν σε πυρηνική βιομηχανία και υποδομές ώστε, εάν χρειαστεί, να μπορούν σχετικά γρήγορα να αναπτύξουν πυρηνικό όπλο. Όμως αυτό προϋποθέτει πυρηνικούς σταθμούς, ακριβές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού και –κυρίως– πολιτική βούληση να παραβιαστούν συμφωνίες μη διάδοσης, κάτι που πολλοί στην Ευρώπη θεωρούν ακόμη ταμπού.
Την ίδια ώρα, πολιτικοί ηγέτες, όπως ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ, θυμίζουν ότι η γαλλική αποτροπή δεν έχει την ίδια θεσμική μορφή με την πυρηνική ομπρέλα του ΝΑΤΟ και τονίζουν ότι η συζήτηση για πυρηνικά σημαίνει κυρίως ένα πράγμα: δαπάνες, και μάλιστα τεράστιες. Στο Λονδίνο και στο Παρίσι, όπου ήδη καταγράφονται γκρίνιες για τις αμυντικές προτεραιότητες στους προϋπολογισμούς, η προοπτική να πείσουν τους ψηφοφόρους ότι θα πληρώνουν για να καλύπτουν και άλλους Ευρωπαίους μοιάζει πολιτικά εκρηκτική.
Πυρηνικά οι Ευρωπαίοι, αλλά μέχρι πού;
Παρά τους φόβους για αποστασιοποίηση της Ουάσινγκτον, το ΝΑΤΟ προσπαθεί να εκπέμψει εικόνα ενότητας, με τον γενικό γραμματέα Μαρκ Ρούτε να επαναλαμβάνει ότι οι ΗΠΑ παραμένουν δεσμευμένες στη διεύρυνση της πυρηνικής αποτροπής προς τους συμμάχους. Επιπλέον, Αμερικανοί αξιωματούχοι σπεύδουν να διευκρινίσουν ότι όταν μιλούν για «αυτοδύναμη» ευρωπαϊκή ασφάλεια εννοούν πρωτίστως συμβατικές δυνάμεις, καθώς η Ουάσινγκτον δεν έχει ανοίξει –ούτε δημόσια ούτε ιδιωτικά– θέμα αμφισβήτησης της πυρηνικής ομπρέλας.
Ωστόσο, η ψυχρή αριθμητική παραμένει αμείλικτη: ΗΠΑ και Ρωσία διαθέτουν από περίπου 1.670 ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές, με πλήρες «τρίγωνο» θαλάσσιων, χερσαίων και αεροπορικών δυνατοτήτων, την ώρα που Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο μαζί φτάνουν μόλις τις 400 –αλλά αρκετές για να καταστρέψουν εκατοντάδες πόλεις, όπως επισημαίνουν αναλυτές. Μετά τη λήξη της συμφωνίας New START, τίποτα δεν περιορίζει πλέον την κούρσα εξοπλισμών ΗΠΑ–Ρωσίας, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολο για τους Ευρωπαίους να φανταστούν ότι μπορούν να «σταθούν μόνοι τους» στο πυρηνικό επίπεδο, σύμφωνα με το Bloomberg.
Έτσι, πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι η πιο ρεαλιστική στρατηγική για τους Ευρωπαίους είναι η επένδυση σε προηγμένα συμβατικά όπλα μεγάλης εμβέλειας, ικανά να πλήξουν καίριους στόχους στο ρωσικό έδαφος και να αποτρέψουν εισβολή, παρά η προσπάθεια αντιγραφής μιας αμερικανικού τύπου πυρηνικής υπερδύναμης. Οι επόμενοι μήνες, με ορόσημα όπως η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου και η κρίσιμη ομιλία Μακρόν, θα δείξουν αν οι Ευρωπαίοι είναι διατεθειμένοι να κάνουν το επόμενο βήμα στο πυρηνικό τους στοίχημα ή αν θα συνεχίσουν να βαδίζουν σε μια επικίνδυνη γκρίζα ζώνη εξάρτησης και αβεβαιότητας.
newsbeast.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου