Τα Στενά του Ορμούζ έκλεισαν. Και τώρα τι; Το σοκ και οι επιπτώσεις σε πετρέλαιο, βενζίνη

Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr

Η ανακοίνωση των Φρουρών της Επανάστασης ότι τα Στενά του Ορμούζ κλείνουν δεν είναι μια ακόμη πολεμική απειλή. Είναι ένα γεγονός που αλλάζει ακαριαία την παγκόσμια ενεργειακή ισορροπία.

Σε μια λωρίδα πλάτους μόλις 39 χιλιομέτρων, από την οποία διέρχεται σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, συμπυκνώνεται η ευαλωτότητα της διεθνούς οικονομίας. Και όταν αυτή η αρτηρία παγώνει, οι συνέπειες δεν μένουν στον Περσικό Κόλπο· φτάνουν μέχρι την αντλία της βενζίνης και το ράφι του σούπερ μάρκετ.

Η σημασία των Στενών

Τα Στενά του Ορμούζ συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Από εκεί περνά το πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κουβέιτ, του Ιράκ και του ίδιου του Ιράν.

Εκατομμύρια βαρέλια κατευθύνονται καθημερινά προς την Ασία, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν πρόκειται για έναν ακόμη θαλάσσιο διάδρομο, αλλά για την κεντρική ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Η διακοπή της ροής, ακόμη και για λίγες ημέρες, αρκεί για να ανατρέψει ισορροπίες που θεωρούνταν δεδομένες.







Από την αντίδραση της αγοράς

Η πρώτη αντίδραση έρχεται από τις αγορές πετρελαίου. Οι τιμές δεν περιμένουν να μετρηθούν πραγματικές ελλείψεις. Προεξοφλούν τον κίνδυνο. Σε προηγούμενες κρίσεις, ακόμη και η απλή απειλή κλιμάκωσης οδήγησε το Brent σε απότομες ανόδους.

Ένα πλήρες και παρατεταμένο κλείσιμο θα μπορούσε να σπρώξει τις τιμές πολύ πάνω από τα πρόσφατα επίπεδα, επαναφέροντας το φάσμα τριψήφιων τιμών. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η απώλεια προσφοράς, αλλά η αβεβαιότητα για τη διάρκειά της. Οι αγορές φοβούνται περισσότερο την ασάφεια παρά το ίδιο το σοκ.


Στην αντλία

Οι επιπτώσεις μεταφέρονται γρήγορα στην πραγματική οικονομία. Η Ευρώπη, και φυσικά η Ελλάδα, εισάγουν πετρέλαιο σε διεθνείς τιμές.

Όταν η τιμή του αργού ανεβαίνει, αυξάνεται το κόστος διύλισης και στη συνέχεια η τιμή στα πρατήρια. Η βενζίνη και το ντίζελ ακολουθούν. Το κόστος μεταφοράς προϊόντων αυξάνεται. Η εφοδιαστική αλυσίδα πιέζεται. Και μαζί της πιέζονται οι τιμές σε τρόφιμα και βασικά αγαθά.

Η ενέργεια λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής. Ένα νέο πετρελαϊκό σοκ θα αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό σε μια στιγμή που οι κεντρικές τράπεζες προσπαθούν ακόμη να τον επαναφέρουν υπό έλεγχο.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ θα βρεθούν μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: να διατηρήσουν περιοριστική πολιτική για να συγκρατήσουν τις τιμές ή να χαλαρώσουν για να στηρίξουν την ανάπτυξη. Η ενεργειακή αναταραχή δεν είναι απλώς θέμα τιμών καυσίμων. Είναι ζήτημα νομισματικής στρατηγικής και μακροοικονομικής σταθερότητας.


Φυγή στα καταφύγια

Στις κεφαλαιαγορές, το μοτίβο είναι γνωστό. Οι επενδυτές στρέφονται σε ασφαλή καταφύγια, όπως ο χρυσός και το δολάριο. Οι ενεργειακές και αμυντικές μετοχές ενισχύονται, ενώ οι υπόλοιπες πιέζονται. Η αβεβαιότητα αυξάνει τη μεταβλητότητα και μειώνει τη διάθεση για ρίσκο. Αν η κρίση παραταθεί ή λάβει ευρύτερες στρατιωτικές διαστάσεις, οι πιέσεις μπορεί να γίνουν πιο έντονες, επηρεάζοντας τη ρευστότητα και τις επενδυτικές αποφάσεις παγκοσμίως.

Θεωρητικά, ορισμένες χώρες του Κόλπου διαθέτουν αγωγούς που επιτρέπουν την παράκαμψη των Στενών. Στην πράξη, η δυναμικότητά τους δεν επαρκεί για να υποκαταστήσει πλήρως τη θαλάσσια ροή. Το Ορμούζ παραμένει αναντικατάστατο σε πλήρη κλίμακα. Ακόμη και αν μέρος της παραγωγής ανακατευθυνθεί, το παγκόσμιο ισοζύγιο θα παραμείνει εύθραυστο.
Η στρατηγική διάσταση

Το κλείσιμο των Στενών έχει και στρατηγική διάσταση. Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο θεωρείται διαχρονικά «κόκκινη γραμμή» για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις ναυτικές δυνάμεις που επιχειρούν στην περιοχή. Ένα παρατεταμένο κλείσιμο θα μπορούσε να οδηγήσει σε στρατιωτική αντιπαράθεση για την αποκατάσταση της ροής. Σε αυτή την περίπτωση, η ενεργειακή κρίση θα μετατρεπόταν σε γεωπολιτική σύγκρουση μεγάλης κλίμακας.

Το Ιράν έχει απειλήσει επανειλημμένα στο παρελθόν με παρόμοια κίνηση, αλλά ποτέ δεν προχώρησε σε πλήρες και διαρκές κλείσιμο. Μια τέτοια απόφαση θα έπληττε και τις δικές του εξαγωγές, θα συσπείρωνε διεθνείς δυνάμεις εναντίον του και θα μπορούσε να προκαλέσει απρόβλεπτες στρατιωτικές συνέπειες. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι αν πρόκειται για κίνηση διαπραγματευτικής πίεσης ή για στρατηγική επιλογή ρήξης.REUTERS/Hamad I Mohammed
Η ελληνική ναυτιλία

Για την Ελλάδα, η διάσταση της ναυτιλίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο ελληνόκτητος στόλος δεξαμενόπλοιων διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη μεταφορά πετρελαίου από τον Κόλπο. Σε περιόδους κρίσης, τα ναύλα συχνά αυξάνονται λόγω κινδύνου και περιορισμένης διαθεσιμότητας. Ταυτόχρονα, όμως, αυξάνονται τα ασφάλιστρα και το επιχειρησιακό ρίσκο. Το γεωπολιτικό σοκ μεταφράζεται σε επιχειρηματική αβεβαιότητα.



Το αν η παγκόσμια οικονομία θα απορροφήσει το σοκ ή θα εισέλθει σε νέα φάση ενεργειακής αναταραχής θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης. Ένα σύντομο επεισόδιο μπορεί να προκαλέσει παροδική αναστάτωση. Ένα παρατεταμένο κλείσιμο, όμως, θα αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες στην ενέργεια, θα επηρεάσει τις κυβερνητικές πολιτικές και θα δοκιμάσει την ανθεκτικότητα των αγορών.

Τα Στενά του Ορμούζ είναι μικρά στον χάρτη, αλλά τεράστια σε σημασία. Όταν παραμένουν ανοιχτά, η παγκόσμια οικονομία λειτουργεί σχεδόν αθόρυβα. Όταν κλείνουν, ο κόσμος συνειδητοποιεί πόσο λεπτή είναι η γραμμή που χωρίζει τη σταθερότητα από την κρίση.

naftemporiki.gr