Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
Υπάρχουν φορές που ένας πόλεμος δεν σταματά επειδή εξαντλούνται τα όπλα, αλλά επειδή οι μεγάλες δυνάμεις έχουν πιο επείγουσες δουλειές να κάνουν.
Η προγραμματισμένη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα, από τις 31 Μαρτίου έως τις 2 Απριλίου, είναι ακριβώς μια τέτοια στιγμή.
Γιατί αν ο Αμερικανός πρόεδρος φθάσει στο Πεκίνο ενώ ο πόλεμος με το Ιράν παραμένει ανοικτός, η συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ κινδυνεύει να μετατραπεί από στρατηγική σύνοδο για εμπόριο, τεχνολογία και παγκόσμια ισορροπία ισχύος σε άσκηση διαχείρισης χάους. Και αυτό δεν το θέλει ούτε η Ουάσιγκτον ούτε το Πεκίνο.
Το ταξίδι που έχει ήδη αποκτήσει χαρακτήρα «dead line»
Ο Λευκός Οίκος έχει ανακοινώσει ότι ο Τραμπ θα ταξιδέψει στην Κίνα από τις 31 Μαρτίου έως τις 2 Απριλίου για συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ, ενώ έχει ήδη συζητηθεί και δεύτερη συνάντηση στις ΗΠΑ αργότερα μέσα στο 2026.
Παράλληλα, Ουάσιγκτον και Πεκίνο προετοιμάζουν το έδαφος με νέες επαφές υψηλού επιπέδου: ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ και ο αντιπρόεδρος της κινεζικής κυβέρνησης Χε Λιφένγκ συναντώνται στο Παρίσι στις 15-16 Μαρτίου, με σαφή στόχο να μπουν ράγες ενόψει της συνόδου κορυφής.
Ακριβώς γι’ αυτό η συνάντηση δεν είναι ένα ακόμη διπλωματικό ραντεβού. Είναι το σημείο στο οποίο οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη θέλουν να συζητήσουν για δασμούς, σπάνιες γαίες, εξαγωγικούς περιορισμούς, τεχνολογία, Ταϊβάν και τη νέα ισορροπία στο παγκόσμιο εμπόριο. Όσο πιο πολύ διαρκεί η ιρανική κρίση, τόσο περισσότερο απειλεί να καταπιεί αυτή την ατζέντα.
REUTERS/Evelyn HocksteinΓιατί ο πόλεμος στο Ιράν «χαλάει» τη μεγάλη ατζέντα
Το Reuters έχει επισημάνει ότι ο πόλεμος στο Ιράν έχει ήδη περιπλέξει τον σχεδιασμό της συνάντησης Τραμπ – Σι, ακριβώς επειδή δυσκολεύει την προετοιμασία απτών συμφωνιών και απειλεί να αλλάξει την ατμόσφαιρα της επίσκεψης.
Σε άλλη ανάλυση, σημειώνει ότι ο Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί πως η επιχείρηση κατά του Ιράν θα μπορούσε να κρατήσει περίπου τέσσερις εβδομάδες, δηλαδή να φθάσει σχεδόν μέχρι την παραμονή του ταξιδιού στην Κίνα.
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Αν η Ουάσιγκτον πάει στο Πεκίνο με ανοικτό πολεμικό μέτωπο, εκτόξευση του πετρελαίου, διαταραχή στις θαλάσσιες ροές και αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο, η ατζέντα με την Κίνα δεν θα μπορέσει να μείνει στο εμπόριο και στις επενδύσεις. Θα γυρίσει αναπόφευκτα στη Μέση Ανατολή.
Για τον Τραμπ αυτό σημαίνει λιγότερο χώρο για να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που διαπραγματεύεται από θέση ισχύος με τον Σι. Για τον Σι σημαίνει ότι θα υποδεχθεί τον Αμερικανό πρόεδρο με τον «ελέφαντα στο δωμάτιο»: μια μεγάλη αμερικανική στρατιωτική εκστρατεία σε περιοχή κρίσιμη για την κινεζική ενέργεια και το κινεζικό εμπόριο.
Η Κίνα καταδικάζει, αλλά δεν μπαίνει στον πόλεμο
Η στάση του Πεκίνου μέχρι τώρα είναι σχεδόν χειρουργικά προσεκτική. Η Κίνα έχει καταδικάσει τις επιθέσεις, έχει ζητήσει κατάπαυση των στρατιωτικών ενεργειών, έχει μιλήσει για σεβασμό της κυριαρχίας και έχει κινηθεί διπλωματικά στον ΟΗΕ μαζί με τη Ρωσία. Ταυτόχρονα, όμως, δεν έχει δείξει καμία διάθεση για στρατιωτική εμπλοκή υπέρ της Τεχεράνης.
Αντιθέτως, το Πεκίνο επιμένει στη γραμμή της αποκλιμάκωσης. Ο Γουάνγκ Γι είπε στον Ισραηλινό ομόλογό του Γκίντεον Σάαρ ότι «η δύναμη δεν μπορεί πραγματικά να λύσει προβλήματα», ενώ η κινεζική διπλωματία έχει πολλαπλασιάσει τις επαφές της με χώρες του Κόλπου και της περιοχής.
Σύμφωνα με κινεζικά επίσημα στοιχεία που επικαλούνται κρατικά μέσα, ο Κινέζος ΥΠΕΞ είχε από 1 έως 12 Μαρτίου δώδεκα τηλεφωνικές συνομιλίες με ομολόγους του από τη Ρωσία, το Ομάν, το Ιράν, τη Γαλλία, το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, το Πακιστάν, το Κατάρ και την Αίγυπτο, ζητώντας αποκλιμάκωση.
Ο ειδικός απεσταλμένος Τζάι Τζουν έκανε επίσης σειρά επαφών σε Μπαχρέιν, Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ.
Με απλά λόγια, η Κίνα θέλει να φαίνεται παρούσα διπλωματικά, όχι πολεμικά.
Γιατί το Πεκίνο κρατά αποστάσεις από την Τεχεράνη
Η εξήγηση είναι ψυχρή και απολύτως ρεαλιστική. Η Κίνα έχει στενές οικονομικές σχέσεις με το Ιράν και παραμένει ο σημαντικότερος αγοραστής του ιρανικού πετρελαίου.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, το 11,6% των κινεζικών θαλάσσιων εισαγωγών πετρελαίου προέρχεται φέτος από το Ιράν, ενώ σε άλλες εκτιμήσεις το μεγαλύτερο μέρος των ιρανικών εξαγωγών κατευθύνεται προς την Κίνα.
Αλλά ακριβώς επειδή η σχέση είναι σημαντική, το Πεκίνο δεν θέλει να την κάψει μπαίνοντας σε άμεση αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ. Η Κίνα έχει πολύ μεγαλύτερα συμφέροντα να προστατεύσει: τη σταθερότητα των ενεργειακών ροών, τις σχέσεις της με τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου, το εμπόριό της, αλλά και την προετοιμασία για την πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική αναμέτρηση με την Ουάσιγκτον στον Ειρηνικό.
Η συγκρατημένη αντίδραση του Πεκίνου αντανακλά τόσο τα περιορισμένα περιθώριά του να ελέγξει τις εξελίξεις όσο και τον περισσότερο συναλλακτικό χαρακτήρα της σχέσης του με την Τεχεράνη.
Γι’ αυτό και η κινεζική πολιτική μοιάζει να λέει το εξής: ναι στην καταδίκη, ναι στη διπλωματία, όχι στην εμπλοκή.
Το κοινό συμφέρον Τραμπ και Σι
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ουσία. Η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο μπορεί να συγκρούονται σχεδόν παντού, αλλά αυτή τη στιγμή έχουν έναν κοινό λόγο να θέλουν αποκλιμάκωση στο Ιράν πριν από τη συνάντηση των ηγετών τους.
Ο Τραμπ δεν θέλει να πάει στην Κίνα με μια νέα μεσανατολική δίνη να ροκανίζει το πολιτικό και οικονομικό του κεφάλαιο. Η Κίνα δεν θέλει να υποδεχθεί τον Αμερικανό πρόεδρο ενώ η κρίση απειλεί τις ροές πετρελαίου και τη συνολική περιφερειακή σταθερότητα από την οποία εξαρτάται. Το Πεκίνο προσπαθεί να κρατήσει ανοικτή την επικοινωνία με τις ΗΠΑ, την ώρα που βάζει στο τραπέζι τις δικές του «κόκκινες γραμμές» και ζητεί σεβασμό στην κυριαρχία των κρατών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ΗΠΑ και Κίνα συνεργάζονται ανοιχτά για να κλείσουν τον πόλεμο. Σημαίνει όμως ότι και οι δύο έχουν ισχυρό κίνητρο να μη φθάσουν στη σύνοδο κορυφής με τη Μέση Ανατολή εκτός ελέγχου.
Η επίσκεψη που μπορεί να λειτουργήσει ως χρονικός φράχτης
Μπορεί άραγε το ταξίδι στην Κίνα να τερματίσει από μόνο του τον πόλεμο; Δεν θα είναι αναμφίβολα ο καθοριστικός παράγοντας. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως ο πιο ισχυρός χρονικός φράχτης για μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης.
Όταν μια σύνοδος Τραμπ – Σι συμπυκνώνει τόσα εμπορικά, γεωπολιτικά και στρατηγικά διακυβεύματα, κάθε άλλη κρίση που απειλεί να την καταπιεί μετατρέπεται αυτομάτως σε πρόβλημα που πρέπει, αν όχι να λυθεί, τουλάχιστον να παγώσει.
Και ίσως αυτό να εξηγεί καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τη σημερινή στάση της Κίνας: προσεκτική, χαμηλότονη, διπλωματική, χωρίς καμία πρόθεση να μετατραπεί σε στρατιωτικό προστάτη του Ιράν. Το Πεκίνο δεν θέλει να χάσει την Τεχεράνη. Αλλά θέλει ακόμη λιγότερο να χάσει τη μεγάλη εικόνα.
Η Κίνα ξέρει ότι η συνάντηση με τον Τραμπ είναι πολύ πιο σημαντική από το να υψώσει τους τόνους για λογαριασμό του Ιράν. Και ο Τραμπ ξέρει ότι αν φθάσει στο Πεκίνο με τον πόλεμο ακόμη ανοικτό, η ιστορική επίσκεψη μπορεί να επισκιαστεί από μια κρίση που κανείς δεν θα ελέγχει πλήρως. Γι’ αυτό το πραγματικό deadline για τον πόλεμο ίσως να μην είναι στο πεδίο των μαχών, αλλά στο ημερολόγιο της διπλωματίας: 31 Μαρτίου, Πεκίνο.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου