Ο Ντόναλντ Τραμπ ήθελε να αλλάξει τον χάρτη. Η συμφωνία που ανακοίνωσε για τη Γροιλανδία αφήνει τα σύνορα στη θέση τους, αλλά ανοίγει μια διαφορετική συζήτηση: πόση επιρροή μπορεί να αποκτήσει κανείς στην άμυνα, τις επενδύσεις και τις μελλοντικές επιλογές ενός τόπου, χωρίς να αποκτήσει την κυριαρχία;
Για τον Αμερικανό πρόεδρο, το αποτέλεσμα ισοδυναμεί με «μόνιμο έλεγχο» της ασφάλειας του νησιού. Για τη Δανία, διαφυλάσσει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου. Για την κυβέρνηση της Γροιλανδίας, αναγνωρίζει τα συμφέροντά της και τη θέση της στη διεθνή συνεργασία.
Οι τρεις περιγραφές μπορούν να συνυπάρχουν. Το πόσο αρμονικά, όμως, θα εξαρτηθεί από όρους που δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Το ουσιαστικό ερώτημα μεταφέρεται πλέον από το ποιος κατέχει τη Γροιλανδία στο ποιος θα μπορεί να αποφασίζει τι γίνεται εκεί.
Η στρατιωτική παρουσία
Η σημαντικότερη πληροφορία αφορά ένα ενδεχόμενο που υπερβαίνει τη σημερινή διπλωματική διευθέτηση: την ανεξαρτησία της Γροιλανδίας.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η συμφωνία προβλέπει ενίσχυση των αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων και διατήρηση σχετικών δικαιωμάτων ακόμη και εάν το νησί γίνει στο μέλλον ανεξάρτητο.
Εφόσον αυτό αποτυπωθεί στο τελικό κείμενο, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να εξασφαλίσουν ότι μια αλλαγή του πολιτικού καθεστώτος δεν θα ανοίξει αυτομάτως ξανά τη διαπραγμάτευση για τη στρατηγική της παρουσία.
Για τη Γροιλανδία, η σημασία είναι εξίσου μεγάλη. Η αναγνώριση της αυτοδιάθεσης συνοδεύεται, σύμφωνα με τα διαθέσιμα ρεπορτάζ, από την επιδίωξη μακροχρόνιων αμυντικών δεσμεύσεων. Το κρίσιμο είναι ποιο περιθώριο αναθεώρησής τους θα προβλέπεται και με ποια διαδικασία.
Η ύπαρξη στρατιωτικών συμφωνιών δεν καταργεί από μόνη της την ανεξαρτησία ενός κράτους. Οι συγκεκριμένοι όροι τους, ωστόσο, καθορίζουν πόσο ελεύθερα μπορεί να ασκεί ορισμένες από τις σημαντικότερες επιλογές του.
Το οικονομικό βάρος μιας θολής έννοιας
Στην ανακοίνωση του Τραμπ, η στρατιωτική ασφάλεια συνδέεται άμεσα με τις «ευαίσθητες επενδύσεις». Κατά τον ίδιο, αντίπαλοι των ΗΠΑ δεν θα μπορούν να πραγματοποιούν τέτοιες επενδύσεις χωρίς τη ρητή γραπτή έγκριση της Ουάσιγκτον.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα ανοιχτά μέτωπα. Ποιος θα ορίζει μια επένδυση ως ευαίσθητη; Θα υπάρχει συμφωνημένος κατάλογος κλάδων ή η έννοια θα ερμηνεύεται κατά περίπτωση; Πώς θα αντιμετωπίζεται μια διαφωνία ανάμεσα στις αμερικανικές αρχές και στην κυβέρνηση της Γροιλανδίας;
Ένα λιμάνι μπορεί να εξυπηρετεί εμπορικές και στρατιωτικές ανάγκες. Μια τηλεπικοινωνιακή υποδομή συνδέεται με την ασφάλεια δεδομένων. Ένα μεταλλευτικό έργο μπορεί να αποκτήσει στρατηγική σημασία λόγω των πρώτων υλών του. Αυτά είναι παραδείγματα του εύρους που μπορεί να αποκτήσει ο όρος — όχι επιβεβαιωμένος κατάλογος της συμφωνίας.
Όσο ευρύτερος είναι ο ορισμός της ασφάλειας, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να γίνει η επίδρασή του στις οικονομικές αποφάσεις.
Η δυνατότητα αποκλεισμού ενός επενδυτή, πάντως, δεν ισοδυναμεί με απόκτηση του ορυκτού πλούτου ή με αυτόματη παραχώρηση δικαιωμάτων εκμετάλλευσης σε αμερικανικές εταιρείες. Τέτοιο συμπέρασμα δεν προκύπτει από τις ανακοινώσεις.
Τι είχαν ήδη οι ΗΠΑ
Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία δεν ξεκινά με αυτή τη συμφωνία. Το πλαίσιο του 1951, που επικαιροποιήθηκε το 2004, παρείχε ήδη σημαντικά δικαιώματα στις ΗΠΑ, οι οποίες λειτουργούν τη βάση Πιτούφικ.
Ήδη τον Μάιο, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, είχε επιβεβαιώσει στο Reuters ότι η διεύρυνση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας αποτελούσε αντικείμενο συνομιλιών.
Η σύγκριση με αυτό το προηγούμενο καθεστώς είναι απαραίτητη για την αποτίμηση της συμφωνίας. Χρειάζεται να διαπιστωθεί ποια δικαιώματα προστίθενται, ποιες διαδικασίες αλλάζουν και ποιες δυνατότητες υπήρχαν ήδη.
Από αυτή τη σύγκριση θα κριθεί και ο ισχυρισμός περί ιστορικής νίκης: εάν η Ουάσιγκτον εξασφαλίζει ουσιωδώς νέες εξουσίες ή κυρίως μεγαλύτερη διάρκεια και ισχυρότερες εγγυήσεις για την παρουσία της.
Το «για πάντα» περιμένει τις υπογραφές
Η γλώσσα της επίσημης δανογροιλανδικής ανακοίνωσης είναι σαφώς πιο προσεχτική από εκείνη του Τραμπ. Οι τρεις κυβερνήσεις αναμένουν να υπογράψουν τη συμφωνία στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Στη συνέχεια θα ακολουθήσουν οι απαραίτητες κοινοβουλευτικές διαδικασίες για να τεθεί σε ισχύ.
Συνεπώς, η πολιτική ανακοίνωση προηγείται της ολοκλήρωσης της συμφωνίας.
Το πλήρες κείμενο θα πρέπει να διευκρινίσει τη διάρκεια των δεσμεύσεων, τις δυνατότητες αναθεώρησης ή τερματισμού τους και τον τρόπο επίλυσης διαφορών. Θα πρέπει επίσης να δείξει ποιος εγκρίνει νέες εγκαταστάσεις και ποιοι κανόνες ισχύουν για τη χρήση τους.
Η δήλωση του Τραμπ ότι δεν υπάρχει κόστος για τις ΗΠΑ αφήνει επίσης ένα πρακτικό ερώτημα: πώς θα χρηματοδοτηθούν η κατασκευή και η λειτουργία της ενισχυμένης παρουσίας που ο ίδιος προαναγγέλλει; Η απουσία τιμήματος αγοράς δεν απαντά στο κόστος υλοποίησης.
Γιατί είναι σημαντική η Γροιλανδία για τον Τραμπ
Για την Ουάσιγκτον, η αξία της Γροιλανδίας αρχίζει από τη γεωγραφία της. Ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και στην Ευρώπη, με πρόσβαση στην Αρκτική, το νησί αποτελεί προκεχωρημένο παρατηρητήριο για την άμυνα των ΗΠΑ. Η βάση Πιτούφικ υπηρετεί ήδη την έγκαιρη προειδοποίηση για πυραυλικές επιθέσεις και τη διαστημική επιτήρηση. Σε μια κρίση, ο χρόνος που κερδίζουν τα συστήματα εντοπισμού μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός.
Υπάρχει και το οικονομικό διακύβευμα: σπάνιες γαίες και άλλες κρίσιμες πρώτες ύλες μπορούν να στηρίξουν την προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από την Κίνα. Η ύπαρξη κοιτασμάτων, βέβαια, δεν εγγυάται γρήγορη ή οικονομικά βιώσιμη εξόρυξη.
Οι δύο επιδιώξεις συναντώνται στον αποκλεισμό ανταγωνιστών. Η Ουάσιγκτον θέλει ασφαλή στρατιωτική πρόσβαση και εγγυήσεις ότι κρίσιμες υποδομές δεν θα περάσουν σε χέρια που θεωρεί εχθρικά. Υπό αυτό το πρίσμα, το στρατηγικό όφελος μπορεί να είναι μεγάλο ακόμη και χωρίς προσάρτηση: μακροχρόνια παρουσία σε μια κομβική περιοχή και δυνατότητα παρέμβασης στις δραστηριότητες που αναπτύσσονται γύρω της.
Τρεις πλευρές, διαφορετικοί απολογισμοί
Η Ουάσιγκτον μπορεί να παρουσιάσει ως κέρδος τη διεύρυνση της στρατιωτικής παρουσίας και τον αποκλεισμό ανταγωνιστών. Σε σύγκριση με την αρχική επιδίωξη αγοράς ή προσάρτησης, όμως, ο Τραμπ αποδέχεται διαφορετικό αποτέλεσμα.
Η Κοπεγχάγη εξασφαλίζει τη ρητή αναγνώριση της κυριαρχίας του Βασιλείου και μια προοπτική αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης με τον ισχυρότερο σύμμαχό της. Το εύρος των παραχωρήσεων θα φανεί όταν γίνουν γνωστοί οι όροι.
Για τη Γροιλανδία, η συμμετοχή της στην προβλεπόμενη υπογραφή και η αναφορά στην αυτοδιάθεση έχουν ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Ο απολογισμός της, όμως, θα εξαρτηθεί και από το πόσο ουσιαστικός θα παραμείνει ο λόγος της στις αποφάσεις που την αφορούν: στις εγκαταστάσεις, στις επενδύσεις και στις δεσμεύσεις που ενδέχεται να κληρονομήσει μια μελλοντική ανεξάρτητη κυβέρνηση.
Η συμφωνία προσφέρει σε όλους λόγους να μιλήσουν για επιτυχία. Οι υπογραφές και οι όροι εφαρμογής θα δείξουν εάν οι διαφορετικές προσδοκίες μπορούν πράγματι να συμβιβαστούν.
Η Γροιλανδία δεν αλλάζει ιδιοκτήτη. Το ζητούμενο είναι πόσο αλλάζει ο έλεγχος των επιλογών της.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου