Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
Το βράδυ της 31ης Δεκεμβρίου 1879, στο Μένλο Παρκ του Νιου Τζέρσεϊ, χιλιάδες άνθρωποι περιμένουν να δουν κάτι που μέχρι τότε μοιάζει σχεδόν αδύνατο: έναν δρόμο να φωτίζεται από ηλεκτρικούς λαμπτήρες.
Τα καλώδια έχουν απλωθεί, οι γεννήτριες δουλεύουν και τα φώτα ανάβουν το ένα μετά το άλλο. Δεν είναι απλώς μια επίδειξη ενός νέου λαμπτήρα. Είναι η στιγμή που ο Τόμας Έντισον δείχνει ότι η ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να περάσει από το εργαστήριο στα σπίτια, στους δρόμους και στις επιχειρήσεις.
Στις 18 Οκτωβρίου 1931, όταν πεθαίνει σε ηλικία 84 ετών, ο κόσμος θυμάται τον εφευρέτη του λαμπτήρα, του φωνογράφου και του κινηματογραφικού μηχανισμού. Εκείνο που αλλάζει, όμως, δεν είναι μόνο οι συσκευές. Είναι ο τρόπος με τον οποίο γεννιούνται οι εφευρέσεις: όχι πια ως μεμονωμένες εμπνεύσεις ενός μοναχικού μυαλού, αλλά ως αποτέλεσμα οργανωμένης δουλειάς, επενδύσεων, δοκιμών και μιας επίμονης αναζήτησης για το επόμενο προϊόν που μπορεί να φτάσει σε εκατομμύρια ανθρώπους.
Ο Έντισον δεν ανακαλύπτει μόνο τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία. Ανακαλύπτει και πώς μπορεί να πουληθεί.
Thomas Edison with the licensees of the Motion Picture Patents Company/ WikipediaΤο εργαστήριο που δούλευε σαν εταιρεία
Το 1876, ο Έντισον εγκαθιστά στο Μένλο Παρκ ένα εργαστήριο που απέχει πολύ από την εικόνα του μοναχικού εφευρέτη. Εκεί συγκεντρώνει μηχανικούς, τεχνίτες, χημικούς και σχεδιαστές, οι οποίοι δουλεύουν μαζί πάνω σε συγκεκριμένα προβλήματα.
Οι ιδέες περνούν από το χαρτί στον πάγκο εργασίας, δοκιμάζονται, αποτυγχάνουν, αλλάζουν και ξαναδοκιμάζονται, μέχρι να πάρουν μορφή που μπορεί να κατασκευαστεί και να χρησιμοποιηθεί.
Το εργαστήριο λειτουργεί ως πρόδρομος του σύγχρονου τμήματος έρευνας και ανάπτυξης. Η καινοτομία γίνεται συλλογική και συστηματική. Δεν περιμένει την έμπνευση να χτυπήσει την πόρτα· οργανώνεται, χρηματοδοτείται και αποκτά στόχους.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο ηλεκτρικός φωτισμός. Ο λαμπτήρας δεν εμφανίζεται σε κενό. Υπάρχουν ήδη πειραματικές εκδοχές του, όμως ο Έντισον και η ομάδα του αναζητούν έναν λαμπτήρα που να αντέχει, να κατασκευάζεται σε μεγάλη κλίμακα και να λειτουργεί μέσα σε ένα ολόκληρο σύστημα. Για να φτάσει το φως σε ένα σπίτι, δεν αρκεί ένας λαμπτήρας: χρειάζονται γεννήτριες, καλώδια, μετρητές, διακόπτες, σταθμοί παραγωγής και εταιρείες που θα αναλάβουν την εγκατάσταση και την παροχή της ενέργειας.
Αυτό είναι το πραγματικό μέγεθος της φιλοδοξίας του. Δεν πουλά μια συσκευή. Θέλει να πουλήσει έναν νέο τρόπο ζωής.
Η καινοτομία χρειάζεται δίκτυο
Το 1882, ο πρώτος κεντρικός σταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του Έντισον αρχίζει να λειτουργεί στην οδό Περλ, στο Μανχάταν. Για πρώτη φορά, σπίτια και επιχειρήσεις σε μια περιοχή τροφοδοτούνται από κοινό δίκτυο. Το ηλεκτρικό φως παύει να είναι θέαμα για τους επισκέπτες ενός εργαστηρίου και γίνεται υπηρεσία που μπορεί να αγοραστεί.
Για να συμβεί αυτό, ο Έντισον κινείται ταυτόχρονα σε πολλά μέτωπα: κατοχυρώνει εφευρέσεις, ιδρύει εταιρείες, προσελκύει κεφάλαια, οργανώνει την παραγωγή και προωθεί το προϊόν. Η πατέντα δεν προστατεύει μόνο μια ιδέα· γίνεται μέρος ενός επιχειρηματικού σχεδίου που επιδιώκει να ελέγξει την αλυσίδα από το εργαστήριο έως τον καταναλωτή.
Αυτή η προσέγγιση κάνει τον Έντισον κάτι περισσότερο από εφευρέτη. Τον φέρνει κοντά στο νέο είδος επιχειρηματία που αναδύεται στη βιομηχανική Αμερική: εκείνον που καταλαβαίνει ότι η τεχνολογική υπεροχή δεν αρκεί, αν δεν συνοδεύεται από κεφάλαια, παραγωγική δυνατότητα και πρόσβαση στην αγορά.
Η μάχη που δεν κέρδισε
Η επιμονή του Έντισον να επεκτείνει τα συστήματα συνεχούς ρεύματος τον φέρνει σε σύγκρουση με τον Τζορτζ Γουέστινγκχαους και τον Νίκολα Τέσλα, οι οποίοι υποστηρίζουν το εναλλασσόμενο ρεύμα. Το τελευταίο μπορεί να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια σε μεγαλύτερες αποστάσεις με μικρότερες απώλειες, ένα κρίσιμο πλεονέκτημα για την ανάπτυξη μεγάλων δικτύων.
Ο Έντισον υπερασπίζεται το δικό του σύστημα με κάθε τρόπο. Χρησιμοποιεί δημόσιες επιδείξεις, επιχειρήματα περί ασφάλειας και μια επιθετική εκστρατεία που επιχειρεί να συνδέσει το εναλλασσόμενο ρεύμα με τον κίνδυνο. Η αντιπαράθεση γίνεται γνωστή ως «πόλεμος των ρευμάτων» και αποκαλύπτει τη λιγότερο φωτεινή πλευρά της επιχειρηματικής του ιδιοφυΐας: όταν διακυβεύονται οι πατέντες και η θέση στην αγορά, ο οραματιστής μπορεί να γίνει και σκληρός υπερασπιστής των συμφερόντων του.
Το εναλλασσόμενο ρεύμα επικρατεί. Η μάχη αυτή, όμως, δεν εξαφανίζει τον Έντισον από την ιστορία της ηλεκτρικής βιομηχανίας. Οι επιχειρήσεις που είχαν αναπτυχθεί γύρω από τις εφευρέσεις του αποτελούν μέρος της νέας πραγματικότητας. Το 1892, η Edison General Electric συγχωνεύεται με την Thomson-Houston και από τη συνένωση γεννιέται η General Electric. Η εταιρεία δεν είναι προσωπικό δημιούργημα του Έντισον, ούτε η νίκη του στον πόλεμο των ρευμάτων· είναι, όμως, ένα από τα μεγάλα βιομηχανικά σχήματα που αναδύονται από την αγορά την οποία εκείνος βοήθησε να δημιουργηθεί.
Το μέλλον ως προϊόν
Ο Έντισον κατοχυρώνει περισσότερες από χίλιες αμερικανικές πατέντες. Ο αριθμός είναι εντυπωσιακός, αλλά δεν εξηγεί μόνος του την επιρροή του. Η σημασία του βρίσκεται στο ότι αντιμετωπίζει την εφεύρεση ως αρχή μιας διαδρομής: από την ιδέα στο εργαστήριο, από εκεί στην πατέντα, στην παραγωγή και τελικά στην καθημερινή χρήση.
Αυτό το μοντέλο αναγνωρίζεται σήμερα σε κάθε μεγάλη τεχνολογική εταιρεία που χρηματοδοτεί έρευνα, οργανώνει ομάδες ειδικών και αναζητά τρόπους να μετατρέψει την καινοτομία σε προϊόν και υπηρεσία. Δεν σημαίνει ότι κάθε εφεύρεση μπορεί να προβλεφθεί ή να προγραμματιστεί. Σημαίνει, όμως, ότι η έρευνα μπορεί να αποκτήσει υποδομή, διάρκεια και εμπορικό προσανατολισμό.
Ο Έντισον δεν εφευρίσκει το μέλλον μόνος του. Δημιουργεί έναν τρόπο να το παράγει, να το προστατεύει και να το διαθέτει στην αγορά. Κι όταν τα φώτα ανάβουν στο Μένλο Παρκ, το εμπόρευμα που προσφέρει δεν είναι απλώς ηλεκτρικό φως. Είναι η υπόσχεση ότι η ζωή μπορεί να γίνει διαφορετική — και ότι κάποιος μπορεί να χτίσει μια επιχείρηση πάνω σε αυτή την υπόσχεση.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου