Τι θα συνέβαινε αν η Ευρώπη είχε έναν ενιαίο στρατό; Με πληθυσμό μεγαλύτερο από των ΗΠΑ και τεράστιο οικονομικό βάρος, η ήπειρος θα μπορούσε να είναι γεωπολιτική δύναμη πρώτης γραμμής.
Κι όμως, παραμένει εξαρτημένη από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας. Σύμφωνα με ανάλυση του Economist, η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στη γραφειοκρατία ή στις εθνικές εμμονές, αλλά σε κάτι βαθύτερο και πιο επίμονο: την κληρονομιά της αυτοκρατορίας.
Το χαμένο ραντεβού με τη σκληρή ισχύ
Η ιδέα μιας ενιαίας ευρωπαϊκής άμυνας δεν είναι καινούργια. Το 1952, Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία και άλλες χώρες υπέγραψαν συνθήκη για τη δημιουργία κοινού στρατού, υπό ενιαία διοίκηση. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, στο αρχικό της σχέδιο, θα ξεκινούσε όχι με κανονισμούς και αγορές, αλλά με άρματα και ταξιαρχίες.
Δύο χρόνια αργότερα, το σχέδιο κατέρρευσε. Το γαλλικό κοινοβούλιο αρνήθηκε να το επικυρώσει.
Ο φόβος δεν ήταν μόνο ψυχολογικός —πώς παραδίδεις την άμυνα του Παρισιού σε έναν στρατό όπου συμμετέχουν Γερμανοί μόλις λίγα χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο— αλλά και απολύτως πολιτικός: θα δεχόταν ένας «ευρωπαϊκός» στρατός να κάνει τη βρόμικη δουλειά της διατήρησης των αποικιών;
Η απάντηση θεωρήθηκε προφανής: όχι. Έτσι, η Ευρώπη επέλεξε τον άνθρακα και το ατσάλι αντί για τα τανκς. Και έκτοτε, στηρίζεται στην αμερικανική καλή θέληση για την άμυνά της.
Όταν οι αυτοκρατορίες πεθαίνουν, αλλά η σκέψη επιμένει
Οι ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες έχουν τυπικά διαλυθεί εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, η νοοτροπία τους επιβιώνει. Στο απόγειό τους, πριν από έναν αιώνα, οι αυτοκρατορίες της Γαλλίας, της Βρετανίας, της Πορτογαλίας και άλλων κυβερνούσαν το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού εκτός Ευρώπης.
Η μετάβαση από την παγκόσμια κυριαρχία στη γεωπολιτική συρρίκνωση δεν έγινε ποτέ πλήρως αποδεκτή.
Αυτό εξηγεί γιατί ορισμένες χώρες εξακολουθούν να «παίζουν» τον ρόλο παγκόσμιας δύναμης, παρότι οι πραγματικές τους δυνατότητες είναι περιφερειακές.
Η Γαλλία, λόγω εδαφών στον Ειρηνικό, επιδιώκει παρουσία σε ολόκληρο τον Ινδο-Ειρηνικό, προκαλώντας την ενόχληση συμμάχων που θα προτιμούσαν να τη δουν προσηλωμένη στην άμυνα της Ευρώπης.
Η Βρετανία, πιο έντονα από όλους, εγκλωβίστηκε στο φάντασμα της αυτοκρατορίας — ένα φάντασμα που συνέβαλε καθοριστικά στο Brexit.
Μετανάστευση: η αυτοκρατορία επιστρέφει από την πίσω πόρτα
Η αποικιακή κληρονομιά δεν είναι ορατή μόνο στη γεωπολιτική, αλλά και στις ευρωπαϊκές πόλεις. Οι δεσμοί γλώσσας και εμπορίου επιτάχυναν τη μετανάστευση: Αλγερινοί στη Γαλλία, Πακιστανοί στη Βρετανία, Αγγολέζοι στην Πορτογαλία.
Για τους επικριτές της μετανάστευσης, αυτό μοιάζει με ιστορικό μπούμερανγκ. Για τις οικονομίες, όμως, συχνά αποτελεί πλεονέκτημα, καλύπτοντας κρίσιμες ανάγκες εργασίας χωρίς πολιτισμικό σοκ.
ShutterstockΜνήμες που διχάζουν — εντός και εκτός συνόρων
Η αυτοκρατορία εξακολουθεί να χωρίζει την Ευρώπη στα δύο. Στο εσωτερικό των χωρών, η Αριστερά συχνά αντιμετωπίζει την αποικιοκρατία ως ηθικό στίγμα, ενώ η Δεξιά προτιμά να μιλά για υποδομές και «εκσυγχρονισμό», αποσιωπώντας τη βία και την εκμετάλλευση.
Μεταξύ των κρατών, οι πρώην αυτοκρατορίες συχνά θεωρούν ότι διατηρούν άτυπες σφαίρες επιρροής — κάτι που προκαλεί καχυποψία σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες βλέπουν επικίνδυνες ομοιότητες με τη ρωσική ρητορική περί «ιστορικών δικαιωμάτων».
Όταν η Ευρώπη γίνεται η νέα αποικία
Το τελικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ζοφερό. Η Ευρώπη, που επί αιώνες διαμόρφωνε τον κόσμο μέσω ισχύος, κινδυνεύει σήμερα να διαμορφώνεται από άλλους. Η συζήτηση περί «ψηφιακής αποικίας» των ΗΠΑ ίσως υποτιμά την πραγματικότητα. Σε έναν κόσμο όπου επιστρέφει ωμά η λογική του «ο ισχυρός επιβάλλεται», η ήπειρος που δίδαξε την αυτοκρατορία μπορεί να βρεθεί στη λάθος πλευρά της ιστορίας.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου