Σε μια χριστουγεννιάτικη αγορά στη Γερμανία, κάτω από λαμπιόνια και ανάμεσα σε ξύλινα σπιτάκια, οι πωλητές γεμίζουν γυάλινες κούπες με ζεστή σοκολάτα, προσθέτουν μια δόση ρούμι και σκεπάζουν το ποτό με σαντιγί.
«Δύο Λουμούμπα παρακαλώ», φωνάζει κάποιος. Η φράση ακούγεται σχεδόν αυτονόητη.
Όμως το όνομα δεν είναι ουδέτερο. Ο Πατρίς Λουμούμπα ήταν ο πρώτος πρωθυπουργός της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, σύμβολο του αντιαποικιακού αγώνα στην Αφρική, δολοφονημένος το 1961 εν μέσω Ψυχρού Πολέμου. Πώς ένα τέτοιο όνομα κατέληξε να σημαίνει «ζεστή σοκολάτα με αλκοόλ»;
Ένα χειμωνιάτικο έθιμο υπό αμφισβήτηση
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC, το κοκτέιλ Lumumba σερβίρεται ζεστό σε χριστουγεννιάτικες αγορές και χιονοδρομικά κέντρα σε Γερμανία, Αυστρία, Δανία, Ολλανδία και Ισπανία ήδη από τη δεκαετία του 1960.
Στη βόρεια Γερμανία, η παραγγελία ενός Lumumba θεωρείται σχεδόν τελετουργία του χειμώνα – όπως και το Glühwein. Για πολλούς, συνδέεται με παιδικές αναμνήσεις και οικογενειακές εξόδους.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια το όνομα έχει προκαλέσει έντονη δημόσια συζήτηση. Το 2023, η πρώην πολιτικός των Πρασίνων Αναλένα Σμιντ υποστήριξε ότι ο όρος είναι φυλετικά αναισθητος. Η παρέμβασή της πυροδότησε διαδικτυακή αντιπαράθεση.
«Σκοπός μου δεν ήταν να στιγματίσω όσους το λένε από συνήθεια», δήλωσε. «Ήθελα να αναδείξω την ιστορική μορφή πίσω από το όνομα και γιατί μπορεί να θεωρηθεί προσβλητικό».
Άλλοι διαφωνούν. Ιδιοκτήτες πάγκων μιλούν για μια «ακίνδυνη παράδοση δεκαετιών» που αποτελεί μέρος της χριστουγεννιάτικης εμπειρίας.
Πώς προέκυψε το όνομα;
Η ακριβής προέλευση παραμένει ασαφής. Κάποιες πρώτες συνταγές εμφανίζονται στη Γερμανία στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Άλλοι εντοπίζουν ρίζες σε ισπανικά παραθαλάσσια μπαρ, όπου το ποτό σερβίρεται κρύο. Το βέβαιο είναι ότι το όνομα παραπέμπει στον Πατρίς Λουμούμπα.
Ορισμένοι ιστορικοί εκτιμούν ότι η σύνδεση μπορεί να ήταν μακάβρια – λογοπαίγνιο ανάμεσα στη «δόση» αλκοόλ και στη βίαιη δολοφονία του. Στη Δυτική Γερμανία της εποχής, ο Λουμούμπα παρουσιαζόταν συχνά ως «απειλή» για τη Δύση.
Άλλοι υποστηρίζουν ότι ίσως επρόκειτο για πράξη αλληλεγγύης σε αριστερούς κύκλους. Υπάρχει όμως και μια πιο προβληματική ανάγνωση: η σύνδεση ενός μαύρου πολιτικού με ένα σκούρο ρόφημα σοκολάτας, σε μια Ευρώπη με βαθιά αποικιακή κληρονομιά.
Η μνήμη αλλάζει – και η συζήτηση επίσης
Σήμερα, ο Λουμούμπα θεωρείται διεθνώς σύμβολο αποαποικιοποίησης και παναφρικανικής ενότητας. Για πολλούς Αφρο – Γερμανούς και μέλη της κοινότητας του Κονγκό στη Γερμανία, η χρήση του ονόματος προκαλεί δυσφορία.
Η Τζάστις Μέμπα, γεννημένη στο Κονγκό και μεγαλωμένη στη Γερμανία, λέει στο BBC ότι σοκαρίστηκε όταν είδε το ποτό σε χριστουγεννιάτικη αγορά. «Δεν θα υπήρχε ποτό που να λέγεται “Χίτλερ”. Γιατί λοιπόν αυτό;» αναρωτιέται.
Ορισμένοι δήμοι προτείνουν εναλλακτικές ονομασίες, όπως «ζεστή σοκολάτα με ρούμι». Άλλοι θεωρούν ότι πρόκειται για υπερβολή στην εποχή της «cancel culture».
Μέλη της γερμανο-κονγκολέζικης κοινότητας βλέπουν πάντως την υπόθεση ως ευκαιρία ενημέρωσης. «Αν κάποιος αναρωτηθεί γιατί λέγεται έτσι το ποτό, μπορεί να μάθει ποιος ήταν ο Λουμούμπα», λέει ο Σάιμον Μπούτου Νγκίμπι.
Η συζήτηση ξεπερνά τελικά ένα χριστουγεννιάτικο ρόφημα. Αγγίζει το πώς οι κοινωνίες διαχειρίζονται την αποικιακή τους κληρονομιά – και αν η γλώσσα της καθημερινότητας μπορεί, άθελά της, να αναπαράγει παλιά στερεότυπα.
Και έτσι, κάθε χειμώνα, η ζεστή σοκολάτα με ρούμι γίνεται κάτι περισσότερο από ποτό. Γίνεται ερώτημα μνήμης.
naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου