Κωνσταντίνος Χατζής: «…όριο και όραση, για να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε…»

Γιώργος Σ. Κουλουβάρης • gkoul@naftemporiki.gr

Η παράσταση «Μήδεια Έξοδος ΙΙΙ», μια «συνομιλία» του Ευριπίδη με τον Γιαννούλη Χαλεπά σ’ έναν ευθύ διάλογο με τη μοναδική μουσική «Eros Demon» του Γιώργου Κουμεντάκη, παρουσιάζεται από τις 25 Φεβρουαρίου έως τις 15 Μαρτίου, Τετάρτη έως Κυριακή, στις 7:30 μ.μ., στην Εθνική Γλυπτοθήκη [Άλσος Στρατού, Γουδή].

Ακολουθώντας τη Μήδεια μέσα από τον αυτούσιο λόγο των κειμένων του Ευριπίδη, η παράσταση εστιάζει στην πορεία της ως σύμβολο «ξεριζωμού».Μια γυναίκα πρόσφυγας, ξεριζωμένη από την πατρίδα της, την Κολχίδα, φτάνει σε μια δεύτερη πατρίδα την Κόρινθο, χωρίς πολιτικά δικαιώματα, διπλά εξόριστη -από τον τόπο και το γένος της· βιώνει τον κοινωνικό αποκλεισμό ως «ξένη» και την εξορία της ψυχής, προδομένη από τον θεό έρωτα/δαίμονα στο πρόσωπο του Ιάσωνα.

Τρεις ερμηνευτές αφηγούνται την ιστορία της Μήδειας ενσωματώνοντας στο κείμενο, θραύσματα λέξεων από την Μήδεια και την Ιοκάστη του Γιάννη Κοντραφούρη.

Η μουσική σύνθεση του Γιώργου Κουμεντάκη, «Eros Demon» (1991) σε ποίηση Σαπφούς -ένα έργο για κόντρα τενόρο και δύο πιάνα, κατέχει κυρίαρχο ρόλο στην έκφραση της σύγχρονης καλλιτεχνικής προσέγγισης της παράστασης, με την συνύπαρξη θεάτρου, μουσικής και εικαστικών τεχνών.

Η παράσταση εξελίσσεται στην Εθνική Γλυπτοθήκη και «συνομιλεί» με το ομώνυμο έργο ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες Γλύπτες, του Γιαννούλη Χαλεπά, Μήδεια ΙΙΙ (Γύψος, 72 Χ 44 Χ 26 εκ.) μέσα από τις φωτιστικές «παρουσίες» και τις ιδιαίτερες αντανακλάσεις της γυάλινης προθήκης, προσφέροντας εντυπωσιακές, διαφορετικές οπτικές θέασης, σε κάθε θεατή.

Η παράσταση Μήδεια Έξοδος ΙΙΙ, αναδεικνύει την φιλοσοφική διάσταση του ξεριζωμού, τον αέναο εκτοπισμό γυναικείων πληθυσμών, την γυναικεία οντότητα, την σύγκρουση με την ταυτότητα «ξένη», τις δύσκολες συνθήκες ενσωμάτωσης στις «νέες πατρίδες» και τον κοινωνικό αποκλεισμό.



Ο Κωνσταντίνος Χατζής σκηνοθετεί και ερμηνεύει· μιλήσαμε μαζί του.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα της παράστασης «Μήδεια Έξοδος ΙΙΙ»;
«Τα τελευταία χρόνια, η εργασία μου στο Θέατρο έχει στραφεί σε μία καθαρά ερευνητική και υβριδική διαδικασία, κυρίως, πάνω σε έργα του Αρχαίου Δράματος και στις γυναίκειες μορφές, τη λειτουργία του ποιητικού κειμένου, δηλαδή της μουσικής/ρυθμικής παρτιτούρας του λόγου και τη σχέση του λόγου με τη μουσική. Η αφετηρία αυτής της έρευνας ξεκίνησε με την παράσταση “Κλυταιμνήστρα, μουσική δωματίου για ένα μουσικό όργανο” που πρωτοπαρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών το 2021 με την Σοφία Χιλλ, τον Ευγένιο Βούλγαρη και σε μουσική του Γιώργου Κουμεντάκη. Η έρευνα συνεχίστηκε με την παράσταση “Εκάβη Strings” (την Εκάβη από τις Τρωάδες), μια παράσταση για μία φωνή και έξι έγχορδα, ύστερα τις “Ευτυχισμένες Μέρες” του Μπέκετ, το “Επτά επί Θήβας/Αντιγόνη”, την “Εκάβη” του Ευριπίδη και το “Ισοκράτημα ενός παιδιού-Ιφιγένεια-Αστυάνακτας-Αντιγόνη”. Μέσα στη διάρκεια αυτών των χρόνων και της συνεχούς έρευνάς μου, φλέρταρα συνεχώς με το πρόσωπο της Μήδειας αλλά δεν αισθανόμουν ακόμη έτοιμος να αναμετρηθώ μαζί του. Αισθάνθηκα πιο “δυναμωμένος” τον Μάιο του 2025 και αποφάσισα να ασχοληθώ με το υλικό της Μήδειας και πώς είδαν το πρόσωπό της Έλληνες δημιουργοί· ο Ευριπίδης, ο Γιάννης Κοντραφούρης -χρησιμοποιώ μικρά θραύσματα από το έργο του, και ο Γιαννούλης Χαλεπάς».

Πώς προσεγγίσατε σκηνοθετικά το έργο;
«Η διαδικασία ξεκινά πάντα από το ίδιο το έργο. Μιας και δεν παρουσιάζω ολόκληρο το κείμενο, προσπαθώντας να ανακαλύψω τον πυρήνα του, μέσα από εξαντλητικό διάβασμα, δοκιμές στην πρόβα, κι όταν αρχίζει σιγά-σιγά να αποκαλύπτεται η τελική δομή του έργου -καθώς δεν πρόκειται για διασκευή αλλά για αυτούσιο τον λόγο του ποιητή, στην πραγματικότητα οι πιο σωστές λέξεις είναι η αναδόμηση-συρραφή, μέσα λοιπόν από την καινούργια δομή προκύπτει και η σκηνοθετική δομή. Ξέρετε, τα πάντα υπάρχουν μέσα στα ίδια τα έργα. Εκεί βρίσκονται όλα. Οι κινήσεις, οι ανάσες, οι σιωπές, τα νοήματα, οι ματιές, οι βηματισμοί. Η μεγάλη δυσκολία τού να μελετάς και να προσεγγίζεις αυτά τα κείμενα είναι να μην αφήσεις να παρεισφρήσει η προσωπική ματιά· χρειάζεται να διαβάζεις καθαρά και με σεμνότητα αυτά που έχουν γράψει οι συγγραφείς. Αποπροσωποποίηση, λοιπόν. Μια δύσκολη διαδικασία αλλά και απλή, ταυτόχρονα. Είναι ίδια λειτουργία με της μουσικής. Ένας μουσικός διαβάζει μια παρτιτούρα και η μουσική, η μελωδία, η αρμονία είναι πάντα εκεί. Χρειάζεται απλά να ακούς. Εκεί, λοιπόν, κινείται η σκηνοθετική γραμμή· στη λιτότητα, την απλότητα, χωρίς την ανάγκη να διακοσμείς, ή να έχεις ένα concept-ιδέα που είναι μια διανοητική εγκεφαλική λειτουργία πολύ μικρή για αυτά τα κείμενα· και μεγάλη μας ανάγκη είναι να επικοινωνήσουμε τα λόγια, τις φιλοσοφικές τοποθετήσεις του Ευριπίδη. Μεγάλο ρόλο στη δομή της σκηνοθεσίας παίζει η μουσική σύνθεση του Γιώργου Κουμεντάκη, “Eros Daimon”, που υπάρχει σαν αυθύπαρκτο σώμα στην παράσταση. Η μουσική ευφυΐα του Γιώργου Κουμεντάκη και η εμμονή που έχω με τις μουσικές του συνθέσεις είναι ένα από τα βασικά εργαλεία μου για την έρευνά μου και τις παραστάσεις».



Ποια η διαδρομή της Μήδειας στην παράστασή σας;
«Αρχικά, μεγάλωσα τον πρόλογο του έργου. Ακούμε όλο το γενεαλογικό δέντρο, την κατασκευή του Πλοίου της Αργώ. Όλη την πορεία του ταξιδιού των Αργοναυτών προς την Κολχίδα. Τον έρωτα της Μήδειας προς τον Ιάσονα, πώς τον βοήθησε να αρπάξει το χρυσόμαλλο δέρας. Την επιστροφή τους στο Πήλιο και, ύστερα, στην Κόρινθο. Αυτή η λειτουργία του προλόγου υπάρχει, σχεδόν, σε όλες τις Τραγωδίες· ειδικά, στον Ευριπίδη. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Δεν νοιάζει τον συγγραφέα να ακολουθήσει ο θεατής την πλοκή ή τη δράση του έργου αλλά αρχικά πώς διαχειρίζεται ο συγγραφέας τον μύθο. Μιας και ο μύθος ήταν η αφορμή να μιλήσουν για τα θέματα της εποχής τους. Ας μην ξεχνάμε, επίσης, πως το αρχαίο κοινό γνώριζε πολύ καλά τους μύθους. Οπότε, εδώ ο θεατής έχει ακούσει όλη την ιστορία από την αρχή. Ξέρουμε τί έχει προηγηθεί και τι έπεται. Οπότε, παίρνει τη σκυτάλη η ποίηση, ο λόγος, η κίνηση. Και όλα αυτά μεγαλώνουν τα νοήματα, τις σκέψεις της Μήδειας και των υπόλοιπων προσώπων και αυτό που εκπροσωπούν. Ακούμε, λοιπόν, βήμα-βήμα τους στίχους του Ευριπίδη, χωρίς να παίρνουμε θέση. Για να ακουστούν πιο ισχυρά τα λόγια και η ποίηση».

Πώς συνομιλεί η Μήδεια με το έργο του Χαλεπά;
«Όπως ανέφερα πριν, αυτό που ενδιάφερε είναι πώς είδαν Έλληνες Δημιουργοί το πρόσωπο της Μήδειας· και εδώ, έρχεται και η ένωση με τη “Μήδεια ΙΙΙ” του Χαλεπά. Πρόκειται για ένα σπουδαίο έργο και, ταυτόχρονα, αρκετά κρυπτικό, δίνοντας την ευκαιρία για πολλαπλές ερμηνείες. Η στάση της Μήδειας. Ο τρόπος που κρατάει τα δυο παιδιά της με τα χέρια της, το μαχαίρι που υπάρχει στο χέρι της, η στάση του ενός παιδιού που βλέπουμε το πρόσωπό του να στέκεται περήφανο, χαμογελαστό, τρομαγμένο; Και το άλλο, με μια καμπούρα να κοιτάει από πίσω, θέλοντας να φύγει, να ξεφύγει; Είναι ένα έργο που δημιουργεί πολλά ερωτήματα και η ομορφιά σε αυτό είναι πως κάθε απάντηση είναι στην ευχέρεια τους καθενός μας. Ή ακόμα και η έλλειψη απάντησης. Εδώ θα ήθελα να ευχαριστήσω τη Συραγώ Τσιάρα -Διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης για την εμπιστοσύνη της, την αμέριστη βοήθειά της και την ευκαιρία που μας έδωσε να παρουσιάσουμε την παράσταση σε αυτόν τον συγκλονιστικό χώρο της Εθνικής Γλυπτοθήκης. Επίσης, την Τόνια Γιαννουδάκη -επιμελήτρια της Εθνικής Γλυπτοθήκης που υπήρξε για μας πηγή έμπνευσης, τη Μαρία Ιωάννου καθώς και τους υπαλλήλους της Εθνικής Γλυπτοθήκης».



Η σχέση τού έργου με το σήμερα;
«Κάθε φορά ενισχύεται πιο βαθιά η πεποίθησή μου, πως αυτά τα έργα δεν είναι επίκαιρα, δεν είναι σύγχρονα δεν συνδιαλέγονται με το τώρα. Τα κείμενα αυτά, και ειδικά η Αρχαία Τραγωδία, αποκαλύπτουν την κάθε εποχή και λειτουργούν ως όριο και όραση, για να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε κοινωνικά, πολιτικά, ιδεολογικά. Κυρίως, αποκαλύπτουν τον βαθμό της ανθρωπιάς μέσα στη μεγάλη ιστορία της ανθρώπινης εμπειρίας. Τα έργα αυτά είναι το μέλλον μας».

Ταυτότητα Παράστασης

Εθνική Γλυπτοθήκη – Άλσος Στρατού, Γουδή

25 Φεβρουαρίου έως 15 Μαρτίου, Τετάρτη έως Κυριακή

Ώρα έναρξης: 19:30

Γενική Είσοδος: 15€

Διάρκεια: 70΄

Συντελεστές

Σκηνοθεσία/Συρραφή κειμένων/Απόδοση: Κωνσταντίνος Χατζής

Μουσική: Γιώργος Κουμεντάκης

Butoh: Ιωάννα Γκαραγκούνη

Φωτισμοί/Κοστούμια: Ομάδα Χρώμα

Βοηθοί σκηνοθέτη: Γιάννης Αξιώτης/Θάνος Ψαρράς

Φωτογραφίες: Άγγελος Χιλλ

Ερμηνεύουν:

Τζίνα Θλιβέρη

Θάνος Στασινός

Κωνσταντίνος Χατζής

naftemporiki.gr