Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ στον Λευκό Οίκο δεν αφορά μόνο τους δασμούς, το εμπόριο ή τις διαφωνίες γύρω από την τεχνολογία. Πίσω από τη διπλωματική εικόνα βρίσκεται ένα πολύ βαθύτερο ερώτημα που απασχολεί εδώ και χρόνια τους διεθνολόγους: μπορεί η άνοδος της Κίνας να οδηγήσει σε μια αναπόφευκτη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή μπορούν οι δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του κόσμου να διαχειριστούν τον ανταγωνισμό τους χωρίς να οδηγηθούν σε πόλεμο;
Σε αυτή τη συζήτηση κυριαρχεί ένας όρος που έχει γίνει πλέον μέρος του λεξιλογίου της παγκόσμιας πολιτικής: η «παγίδα του Θουκυδίδη».
Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον κίνδυνο που εμφανίζεται όταν μια ανερχόμενη δύναμη αρχίζει να αμφισβητεί την κυριαρχία μιας ήδη ισχυρής δύναμης. Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες μεταβάσεις ισχύος συχνά συνοδεύονται από φόβο, ανταγωνισμό και λανθασμένους υπολογισμούς, οι οποίοι μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε πολεμική σύγκρουση.
Η αναφορά στον Θουκυδίδη δεν είναι τυχαία.
Ο αρχαίος Αθηναίος ιστορικός, στο έργο του για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, κατέγραψε τη σύγκρουση ανάμεσα στην Αθήνα και τη Σπάρτη, δύο δυνάμεις που εκπροσωπούσαν διαφορετικά μοντέλα ισχύος στον ελληνικό κόσμο.
Όπως έγραψε, η άνοδος της αθηναϊκής δύναμης και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη ήταν ένας από τους βασικούς παράγοντες που οδήγησαν στην πολεμική αναμέτρηση.
Χιλιάδες χρόνια αργότερα, η ίδια λογική χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τη σχέση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Η θεωρία αυτή δεν υποστηρίζει ότι ο πόλεμος είναι αναπόφευκτος. Υποστηρίζει ότι οι περίοδοι αλλαγής ισορροπιών είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες, επειδή αυξάνουν την καχυποψία και τον φόβο ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.
Η Αθήνα, η Σπάρτη και το ιστορικό παράδειγμα
Τον 5ο αιώνα π.Χ., η Αθήνα είχε εξελιχθεί σε μεγάλη ναυτική, οικονομική και πολιτιστική δύναμη. Μετά τους Περσικούς Πολέμους, η αθηναϊκή επιρροή αυξήθηκε σημαντικά μέσω της Δηλιακής Συμμαχίας, ενός δικτύου πόλεων που σταδιακά πέρασε υπό την ισχυρή επιρροή της Αθήνας.
Η Σπάρτη, από την άλλη πλευρά, παρέμενε η κυρίαρχη χερσαία δύναμη της αρχαίας Ελλάδας, με διαφορετικό πολιτικό και κοινωνικό μοντέλο.
Η αυξανόμενη ισχύς της Αθήνας δημιούργησε ανησυχία στη Σπάρτη, η οποία θεωρούσε ότι η ισορροπία στον ελληνικό κόσμο άλλαζε εις βάρος της.
Η αντιπαράθεση κορυφώθηκε με τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, ο οποίος διήρκεσε σχεδόν τρεις δεκαετίες και εξάντλησε και τις δύο πλευρές.
Η ιστορική αυτή εμπειρία αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Γκρέιαμ Άλισον ανέπτυξε τη σύγχρονη έννοια της «παγίδας του Θουκυδίδη».
Στο βιβλίο του «Destined for War», υποστήριξε ότι σε πολλές περιπτώσεις όπου μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβήτησε μια κυρίαρχη δύναμη στην ιστορία, η ένταση κατέληξε σε σύγκρουση.
Γιατί η Κίνα θεωρείται η ανερχόμενη δύναμη
Η σύγχρονη εφαρμογή της θεωρίας αφορά κυρίως τη σχέση Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας. Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ αποτέλεσαν την κυρίαρχη οικονομική, στρατιωτική και τεχνολογική δύναμη του διεθνούς συστήματος.
Η Κίνα, όμως, μέσα σε λίγες δεκαετίες μετατράπηκε από μια αναπτυσσόμενη οικονομία σε παγκόσμιο οικονομικό γίγαντα. Η άνοδος της κινεζικής οικονομίας, η ανάπτυξη της βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας, η ενίσχυση του ναυτικού της και η αυξανόμενη παρουσία της σε Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική έχουν αλλάξει τα δεδομένα. Το Πεκίνο επιδιώκει μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση των διεθνών κανόνων και αμφισβητεί σε αρκετές περιπτώσεις την αμερικανική πρωτοκαθεδρία.
Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει την Κίνα ως τον σημαντικότερο στρατηγικό ανταγωνιστή της. Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο στρατιωτικό επίπεδο. Επεκτείνεται στην τεχνητή νοημοσύνη, στους ημιαγωγούς, στις τηλεπικοινωνίες, στις εμπορικές αλυσίδες και στην επιρροή στον Ινδο-Ειρηνικό.
Η Ταϊβάν, το σημείο όπου μπορεί να δοκιμαστεί η θεωρία
Το σημείο όπου η θεωρία της «παγίδας του Θουκυδίδη» αποκτά τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα είναι η Ταϊβάν. Για την Κίνα, η Ταϊβάν αποτελεί ζήτημα εθνικής κυριαρχίας και το Πεκίνο έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν αποκλείει τη χρήση βίας για την επίτευξη της επανένωσης. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η σταθερότητα στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού αποτελεί βασική στρατηγική προτεραιότητα.
Μια κρίση γύρω από την Ταϊβάν θα μπορούσε να φέρει τις δύο χώρες σε άμεση αντιπαράθεση.
Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους Ουάσιγκτον και Πεκίνο προσπαθούν να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας, ακόμη και όταν οι διαφωνίες τους παραμένουν βαθιές.
Πώς προσπαθούν Τραμπ και Σι να αποφύγουν την παγίδα
Η βασική πρόκληση για τις δύο πλευρές δεν είναι να εξαφανίσουν τον ανταγωνισμό. Αυτό θεωρείται σχεδόν αδύνατο. Η πρόκληση είναι να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό να μετατραπεί σε ανεξέλεγκτη σύγκρουση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα γνωρίζουν ότι μια στρατιωτική αναμέτρηση θα είχε τεράστιο κόστος.
Οι δύο οικονομίες παραμένουν βαθιά συνδεδεμένες, παρά τις εμπορικές εντάσεις και τους περιορισμούς που έχουν επιβληθεί τα τελευταία χρόνια. Μια μεγάλη κρίση θα επηρέαζε όχι μόνο τις δύο χώρες, αλλά ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Για αυτό οι δύο πλευρές επιχειρούν να δημιουργήσουν μηχανισμούς διαχείρισης της αντιπαράθεσης.
Οι συνομιλίες κορυφής, οι επαφές μεταξύ αξιωματούχων, οι διαπραγματεύσεις για το εμπόριο και οι προσπάθειες να αποφευχθούν στρατιωτικά ατυχήματα αποτελούν μέρος αυτής της προσπάθειας. Η λογική είναι ότι ο ανταγωνισμός μπορεί να συνεχιστεί, αλλά χρειάζεται κανόνες ασφαλείας.
Είναι πραγματικά αναπόφευκτη η σύγκρουση;
Η έννοια της «παγίδας του Θουκυδίδη» έχει δεχθεί και σημαντική κριτική. Πολλοί ιστορικοί και αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι αναλογίες με την αρχαία Αθήνα και τη Σπάρτη δεν μπορούν να εφαρμοστούν απόλυτα στον σύγχρονο κόσμο.
Η σημερινή διεθνής πραγματικότητα είναι διαφορετική. Υπάρχουν πυρηνικά όπλα, διεθνείς οργανισμοί, παγκόσμιες οικονομικές σχέσεις και μηχανισμοί διπλωματικής διαχείρισης που δεν υπήρχαν στην αρχαιότητα. Επιπλέον, η ιστορία δεν δείχνει ότι όλες οι μεταβάσεις ισχύος καταλήγουν σε πόλεμο. Υπήρξαν περιπτώσεις όπου μεγάλες δυνάμεις κατάφεραν να προσαρμοστούν χωρίς άμεση στρατιωτική σύγκρουση. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η πολιτική επιλογή.
Η συνάντηση Τραμπ–Σι στον Λευκό Οίκο συμβολίζει αυτή ακριβώς τη δύσκολη ισορροπία. Οι δύο ηγέτες δεν καλούνται να τερματίσουν τον ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας. Καλούνται να εμποδίσουν έναν ανταγωνισμό ανάμεσα σε δύο μεγάλες δυνάμεις να εξελιχθεί σε σύγκρουση. Το μάθημα του Θουκυδίδη δεν είναι ότι οι πόλεμοι είναι προκαθορισμένοι. Είναι ότι οι μεγάλες αλλαγές ισχύος απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, γιατί ο φόβος και οι λανθασμένοι υπολογισμοί μπορούν να οδηγήσουν χώρες σε επιλογές που κανείς αρχικά δεν επιθυμούσε.
Το ερώτημα για τον 21ο αιώνα είναι αν Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα θα αποδείξουν ότι η ιστορία μπορεί να διδαχθεί ή αν θα επαναλάβουν τα λάθη που οδήγησαν την Αθήνα και τη Σπάρτη σε μια καταστροφική σύγκρουση.
newsbeast.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου